Qianvey Molihua Cha (Qiánwéi mòlìhuā chá, 犍为茉莉花茶) — Sichuan provinsiyasi, Leshan shahar okrugi Qianvey uyezdi (犍为县) yasemin choyi. Asosi — yashil choy, hidi — mahalliy yangi yasmin, o‘ziga xos usuli esa «gullarni tanlash va qovurish» (择花、炒花): oxirgi bosqichda gullar choy bilan birga qozonda qovuriladi. Leshan standarti bu usulni «熟香韵味» — «yetilgan hid chuqurligi» kaliti deb ataydi. Nomi 2010-yildan geografik ko‘rsatkichli mahsulot sifatida muhofaza qilinadi.
1. Tasnifi va kelib chiqishi
- Turi: Gullar bilan xushbo‘ylantirilgan choy (花茶, huāchá) yashil asosda. Leshan standarti DB5111/T 8-2021 bo‘yicha, barg ikki bargli kurtakdan qo‘pol bo‘lmasligi, mayda va o‘rta bargli navlardan olinishi, qayd etilishi, shakllantirilishi, quritilishi va qayta ishlanishi kerak; yashil choy standartiga GB/T 14456.1 javob beradigan bu yarim tayyor mahsulot yangi qianvey yasmini bilan xushbo‘ylantiriladi. Shuning uchun maqola boshqa yasmin choylari qatori yashil choylar orasida turadi.
- Kategoriya: Sichuan yasmin choyi; geografik ko‘rsatkichli mahsulot va ikkita jamoaviy belgi.
- Kelib chiqishi: Xitoy, Sichuan provinsiyasi (四川, Sìchuān), Leshan shahar okrugi (乐山, Lèshān), Qianvey uyezdi (犍为, Qiánwéi).
- Muhofaza rejimlari: DB5111/T 8-2021 standarti uchta ro‘yxatga olishni qamraydi: AQSIQ 2010-yil 145-sonli e’loniga muvofiq geografik ko‘rsatkichli mahsulot va ikkita jamoaviy belgi — «犍为茉莉花茶» (Sichuan ro‘yxatida 2018-yil mart oyidagi 11650211-son) va «犍为茉莉茶», buning uchun assotsiatsiya T/QWCX 002-2022 guruh standartini chiqardi.
- Muhofaza zonasi: Uyezdning hozirgi ma’muriy hududi; standart ilovasida 15 ta qishloq sanab o‘tilgan, jumladan Tsinxi, Yuytszin, Lochen va Shisi.
- Geografik koordinatalar: Topilgan manbalarda ma’lumot yo‘q.
2. Tarixi va madaniy ahamiyati
- Tarixi:
- Taxminan uch yuz yillik yasmin. «Fenmyan sinven» (2020) va «Sichuan nongtsun jibao» (2024) «deyarli 300 yil», «Jenmin van» (2023) va uyezd portali «300 yildan ortiq» deb yozadi; birlamchi manbalarni keltirmaydilar.
- Unvonlar. «Fenmyan sinven»ga ko‘ra, uyezd «中国茉莉之乡» (Xitoy yasmin vatani) va «中国茉莉茶之都» (Xitoy yasmin choyi poytaxti) unvonlariga ega.
- 2010. AQSIQ 145-sonli e’lon bilan «犍为茉莉花茶»ni muhofazaga oldi.
- 2020. 1-may kuni Tsinxi qishlog‘ida «Jahon yasmin bog‘i» (世界茉莉博览园) ochildi. Assotsiatsiya T/QWCX 001-2020 guruh standartini chiqardi.
- 2021–2022. Leshan DB5111/T 8-2021 standartini tasdiqladi, assotsiatsiya 2022-yilgi yettita T/QWCX guruh standartlari seriyasini chiqardi.
- 2024. «Sichuan nongtsun jibaoga ko‘ra, yangi choy ichimliklar talabi tufayli gardeniyaga bo‘lgan ehtiyoj ortib, bir qism dehqonlar uning o‘rniga gardeniya ekishni boshladi; uyezd yangi yasmin maydonlari uchun subsidiyani joriy qildi — har mu uchun 1800 yuan, Tsinxida 2000 yuan.
- Nomi: «Qianvey» (犍为) — uyezd nomi; «molihua cha» (茉莉花茶, mòlìhuā chá) — «yasmin gulli choy». Uyezd mahalliy yasminni «金犍茉莉» nomi ostida targ‘ib qiladi.
- Madaniy ahamiyati: «Jenmin van» bu choyni mahalliy choy ustalari yaratgan an’anaviy choy deb ataydi. 2020-yilda bog‘ bilan birga beshinchi uyezd yasmin madaniyati festivali ochildi.
3. Botanik tavsifi va xomashyosi
- Xushbo‘ylantiruvchi o‘simlik: Yasmin (茉莉, mòlì; Jasminum sambac). Uyezd portali mahalliy gulni yirik, qalin bargli, toza oq va efir moyiga boy deb ta’riflaydi. Topilgan manbalarda nav nomlanmagan.
- Gullarga talablar: Leshan standarti bo‘yicha — ochilish arafasidagi yirik oq g‘unchalar, kosachasi va bandi bilan; ochilib qolgan, yashil va yomg‘irda terilgan gullar olinmaydi.
- Gullash: Maydan oktyabrgacha, bir necha marta terim. Uyezd portaliga ko‘ra, gullar kunduzi teriladi va qorong‘u tushguncha fabrikaga yetkaziladi: tunab qolgan gullar yaroqsiz.
- Choy asosi: Barg ikki bargli kurtakdan qo‘pol bo‘lmasligi kerak; topilgan manbalarda choy butasi navi nomlanmagan.
4. Terruar va o‘stirish xususiyatlari
- Iqlimi: Uyezd portaliga ko‘ra — nam subtropik, to‘rt aniq faslli. Topilgan manbalarda balandlik va tuproqlar haqida ma’lumot yo‘q.
- Ko‘lami: Uyezd portaliga ko‘ra, 2024-yilda — 86 ming mu yasmin va 265 ming mu choy bog‘lari; xuddi shu 86 ming mu yasminni «Sichuan nongtsun jibao» keltiradi.
- Tumanlar orasidagi o‘rni: «Jenmin van» (2023) Qianveyni Xenxyan (Guansi), Yuantszyan (Yunnan) va Fuchjou (Futszyan) bilan birga mamlakatning to‘rtta asosiy yasmin bazalari qatoriga qo‘yadi.
- Asosiy tuman: Tsinxi qishlog‘i (清溪镇): uyezd portaliga ko‘ra, yiliga 12 ming mu yasmin va 4400 tonna yasmin choyi.
5. Ishlab chiqarish texnologiyasi
DB5111/T 8-2021 standarti bo‘yicha bosqichlar; assotsiatsiyaning T/QWCX 006-2022 texnologik standartini ko‘rmadim.
- Asosni tayyorlash: Yarim tayyor mahsulot namlik 4,5 % dan yuqori bo‘lmaguncha quritiladi va sovitiladi.
- Gullarga parvarish (鲜花维护): Gullar yo yoyiladi, yo uyum qilinadi, o‘zagi 40 °C dan oshib ketishiga yo‘l qo‘ymaydi; kurtaklarning 90 % «yo‘lbars panjasi» holda ochilganda xushbo‘ylantiriladi.
- Xushbo‘ylantirish (窨花, xūnhuā): Asos va gullar aralashtiriladi va balandligi 20–35 sm bo‘lgan uyumga yig‘iladi.
- Shamollatish (通花, tōnghuā): 45–48 °C da uyum yoyiladi, sovitiladi va qayta yig‘iladi.
- Gullarni ajratish va quritish (起花、复火): Gullar elanadi, choy 100–130 °C da quritiladi; sikllar nav talab qilganicha takrorlanadi.
- Gullarni tanlash va qovurish (择花、炒花, zéhuā, chǎohuā): Gullarning bandi qo‘lda olib tashlanadi va ular choy bilan birga tutiladi, so‘ngra gullar va choy birga qozonda 80–100 °C da 8–10 daqiqa, namlik 6,0–6,5 % gacha qovuriladi.
Standart bo‘yicha minimal sxema, 100 g asosga yangi gullar grammda:
| Nav | Sxema | Sikllar bo‘yicha gullar | Jami |
|---|---|---|---|
| Inya (银芽) | to‘rt marta xushbo‘ylantirish va qovurish | 60, 50, 40, 35 va 25 | 210 |
| Inhao (银毫) | uch marta xushbo‘ylantirish va qovurish | 50, 40, 35 va 25 | 150 |
| Teji (特级) | ikki marta xushbo‘ylantirish va qovurish | 50, 40 va 30 | 120 |
Uyezd portali qianvey choyi to‘qqiz martagacha xushbo‘ylantirilishini yozadi.
6. Organoleptik xususiyatlari
DB5111/T 8-2021 talablari. Navlar kamayish tartibida: Inya, Inhao, Teji — «maxsus» bu yerda uchchalikning kichigi.
- Quruq barg tashqi ko‘rinishi: Inya — butun zich kurtaklar, mayin sariq-yashil (芽形完整紧实、嫩黄绿). Kichik navlar — uchlari bor tarang yupqa barg, sariq-yashil; Inhaoda — mo‘l tukli (披毫).
- Quruq barg hidi: Standartda ta’riflanmagan; topilgan manbalarda ma’lumot yo‘q.
- Dam hid: Inya — yetilgan, yangi va jonli, uzoq chuqurlik bilan (熟香鲜灵，韵味幽长); kichik navlarda — qalin, yetilgan chuqurlik bilan.
- Ta’mi: Inya — yangi, to‘yingan va zich (鲜浓醇厚); Inhao — yangi va yumshoq (鲜醇); Teji — ancha yangi va yumshoq.
- Dam rangi: Inya — tiniq, sariq va yorqin (清澈黄亮); kichik navlar — och sariq (淡黄).
- Choy tubi (damlangan barg): Inya — to‘liq kurtaklar (芽形饱满); Inhao — mayin va tekis (嫩匀); Teji — yashil-sariq va yorqin (绿黄明亮).
7. Kimyoviy tarkibi
DB5111/T 8-2021 fizik-kimyoviy talablari (massa ulushi; Inya / Inhao / Teji):
| Ko‘rsatkich | Talab |
|---|---|
| Namlik | 7,5 % dan ko‘p emas |
| Umumiy kul | 6,5 % dan ko‘p emas |
| Ekstraktiv moddalar | 37 / 37 / 36 % dan kam emas |
| Polifenollar | 20 / 20 / 22 % dan kam emas |
| Mayda zarralar | 1,0 % dan ko‘p emas |
| Quritilgan yasmin (茉莉花干) | 1,0 % dan ko‘p emas |
Bular standart chegaralari, o‘lchovlar emas; raqamlar sahifa tasviri bo‘yicha tekshirilgan.
8. Damlash
Yashil asosdagi yasmin choyi uchun sinf amaliyoti.
- Suv harorati: 85–90 °C; kurtak navi Inya uchun — 85 °C ga yaqinroq.
- Choy miqdori: 150 ml ga 3 g.
- Idish: Gayvan yoki shisha stakan.
- Jarayon: Idishni isitish, choyni solish, yopish; birinchi dam — 40–60 soniya; uch-to‘rt marta quyish, har biri biroz uzoqroq.
9. Saqlash
Sinf amaliyoti. Germetik o‘ram, salqin quruq joy, yorug‘lik va hidlardan uzoqda: yasmin hidi uchib ketadi, choyning o‘zi esa begona hidlarni oson singdiradi. Bir yil ichida ichish yaxshiroq.
10. Narxi va qalbakiligi
Topilgan manbalarda tayyor choy narxlari haqida ma’lumot yo‘q. Tsinxida yangi yasmin 2023-yil yozida bir jinning uchun 16–18 yuan («Jenmin van») va 2024-yil iyunida taxminan 25 yuan (uyezd portali) edi.
- Qalbakidan qochish:
- Geografik ko‘rsatkich belgisini va Qianvey uyezdidan kelib chiqishini izlash.
- Esda tutish kerak, tayyor choyda quritilgan yasmin Leshan standarti bo‘yicha 1 % dan ko‘p emas.
- Gardeniya bilan xushbo‘ylantirilgan choy bilan adashtirmaslik: bu boshqa mahsulot.
11. Qiziqarli faktlar
- Standart bo‘yicha katta nav Inya barcha sikllar davomida har kilogramm asosga kamida 2,1 kg yangi gullar oladi.
- 2024-yilda uyezd yasminiga yangi choy ichimliklar ko‘targan gardeniya bilan raqobat qilishga to‘g‘ri keldi.
12. Boshqa yasmin choylari bilan taqqoslash
- Moli Pyao Syue (茉莉飘雪): Sichuan yasmin choyi, unda quritilgan gulbarglar ham damda qoladi.
- Xenxyan Molihua Cha (横县茉莉花茶): Guansi yasmin choyi, yana bir to‘rtta asosiy bazadan biri; Yevropa Ittifoqida muhofaza qilinadi.
- Fuchjou Molihua Cha (福州茉莉花茶): Futszyan yasmin choyi, provinsiya standarti bilan.
- Yuantszyan Molihua Cha (元江茉莉花茶): Yunnan yasmin choyi, gul mavsumi eng erta va uzoq.
Xulosa:
Qianvey Molihua Cha — yashil asosdagi Sichuan yasmin choyi, o‘ziga xos usuli bilan: oxirgi bosqichda gullar choy bilan birga qovuriladi, bu Leshan standartiga ko‘ra «yetilgan hid chuqurligini» beradi. Uch nav barg ko‘rinishi va xushbo‘ylantirish soni bilan farqlanadi — ikki martadan to‘rt martagacha qovurish bilan. Choy ortida 2010-yildan muhofaza, ikkita jamoaviy belgi va Xitoyning to‘rtta asosiy yasmin bazalaridan biri turadi.
Manbalar
Geografik ko‘rsatkich
To‘liq ro‘yxat — Manbalar sahifasida