Цышэцзін Ча (Qīshējìng chá, 七畲径茶) — смажаны зялёны чай пасёлка Мяньян (棉洋镇) павета Ухуа (五华县) гарадской акругі Мэйчжоу на ўсходзе правінцыі Гуандун. Імя ён атрымаў ад дзяржаўнага лясгаса Цышэцзін, на землях якога ляжыць чайны сад. Робяць яго толькі з вясновага ліста, па традыцыйнай тэхналогіі смажання чаю народа хакка; іншае яго імя — «кэча» (客茶), «хакскі чай». Тэхнічныя патрабаванні да прадукта адзначаюць ва ўласцівым яму «кававым» водары. З 2017 года Цышэцзін Ча — прадукт з геаграфічным указаннем.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Клас задае тэхналогія з тэхнічных патрабаванняў — раскладка, фіксацыя, скручванне, сушка, без акіслення; камерцыйныя даведнікі прама называюць яго смажаным зялёным чаем (炒青绿茶).
- Пастка сорту: Адзін з трох сартоў называецца «дробналісты улун», але клас вырашае тэхналогія, а не імя сорту.
- Катэгорыя: Горны зялёны чай народа хакка; прадукт з геаграфічным указаннем (2017).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Гуандун (广东, Guǎngdōng), гарадская акруга Мэйчжоу (梅州, Méizhōu), павет Ухуа, пасёлак Мяньян.
- Зона аховы: Уся сучасная адміністрацыйная тэрыторыя пасёлка Мяньян.
- Напісанне: Імя сустракаецца і як 七輋径, і як 七畬径 — гэта варыянты напісання склада shē.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Сун. Урад павета Ухуа піша, што ў «Апісанні вобласці Хуэйчжоу» (《惠州府志》) ёсць запіс пра «мясцовы чай» (土茶) Чанлэ (长乐) — ранейшае імя павета — і адносіць яе да 960–1280 гадоў.
- Пачатак 1970-х. Паводле Гуандунскай асацыяцыі развіцця сяла, у дзяржаўны лясгас Цышэцзін прыехала «адукаваная моладзь», накіраваная ў вёску, і заклала чайны сад. Урад павета называе яго садам Сунганчжан (松岗嶂).
- 2006. Пры садзе стварылі чайны кааператыў — кампанію, якая працуе па схеме «кампанія + кааператыў + база + чаяводы».
- 2013. Званне «вядомага брэнда правінцыі Гуандун» — паводле ўрада павета.
- 2017. 29 снежня Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціне аб’явай № 117 узяло Цышэцзін Ча пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем.
- 2021. Упраўленне рынкавага нагляду Мэйчжоу зацвердзіла мясцовы стандарт DB4414/T 12-2021 «Прадукт з геаграфічным указаннем 七畲径茶»: выпушчаны 17 верасня, дзейнічае з 1 кастрычніка.
- 2024. Аб’явай № 597 Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці ад 27 верасня права на спецыяльны знак указання атрымалі два чайныя кааператывы.
- Назва: 七畲径 (Qīshējìng) — імя лясгаса і горнага ўрочышча; 茶 (chá) — «чай». Другое імя, «кэча», указвае на хакскае паходжанне тэхналогіі.
- Культурнае значэнне: Асацыяцыя развіцця сяла лічыць за Цышэцзін Ча званне «самага прадстаўнічага мясцовага прадукта Гуандуна» і залаты медаль IV Азіяцка-Ціхаакіянскага чайнага конкурсу, а за садам — месца сярод «дзесяці чайных гор Мэйчжоу».
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сарты / Культывары: Паводле тэхнічных патрабаванняў — 白叶 (báiyè, «белалісты»), 梅占 (méizhàn) і 小叶乌龙 (xiǎoyè wūlóng, «дробналісты улун»).
- Размнажэнне: Тронкамі; пасадка «адзін рад, па дзве расліны», не больш за 7000 кустоў на му.
- Угнаенні: У асноўным арганічныя: асноўнае ўгнаенне — не менш за 300 кг на му ў год, падкормкі — не радзей за тры разы ў год, не менш за 100 кг на му.
- Час збору: Толькі вясновы збор — з пачатку сакавіка да сярэдзіны мая; летняга і асенняга чаю паводле патрабаванняў няма.
- Стандарт збору: Пупышка з адным лістом або пупышка з двума лістамі.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Вышыня вырошчвання: Не ніжэй за 700 м — паводле тэхнічных патрабаванняў.
- Глебы: Чырваназёмы і друзавыя глебы, pH 5,4–6,7, арганічнага рэчыва не менш за 1,5 %, таўшчыня глебавага слоя не менш за 1,5 м, грунтовыя воды — глыбей за 1 м. Урад павета піша пра латэрытныя чырвоныя глебы, багатыя арганікай, мікраэлементамі і селенам.
- Клімат: Паводле апісання павета — субтрапічны марскі мусонны, з доўгім летам, кароткай зімой, доўгім сезонам дажджоў і багатым сонцам; сярэдняя гадавая вільготнасць паветра — 82,3 %, вясной тэмпература трымаецца паміж 12 і 23 °C.
- Асяроддзе: Паводле асацыяцыі развіцця сяла, сад ляжыць унутры лясгаса, у лесе і частых туманах.
- Плошча: Крыніцы лічаць па-рознаму: урад павета піша пра пасадкі больш за 7000 му, асацыяцыя развіцця сяла на 2023 год — пра 2740,91 му. Зверыць гэтыя лічбы не ўдалося.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Тэхнічныя патрабаванні да прадукта задаюць такую паслядоўнасць:
- Раскладка (摊青, tānqīng): Слой свежага ліста — не таўсцейшы за 10 см, не даўжэй за 6 гадзін.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): Пры 220–260 °C, пакуль не сыдзе травяністы пах і не з’явіцца водар, а ліст не стане цёмна-зялёным, мяккім і пругкім.
- Скручванне (揉捻, róuniǎn): Пакуль у жгуты не згорнецца не менш за 70 % ліста.
- Сушка (干燥, gānzào): Смажанне пры 120–150 °C прыблізна да дзевяці дзясятых сухасці.
- Сартаванне і дасушка (拣剔和复火, jiǎntī hé fùhuǒ).
Асацыяцыя развіцця сяла называе гэтую тэхналогію традыцыйнай хакскай смажаннем чаю (客家炒茶). Сярод узнагарод асацыяцыя называе і залаты медаль міжнароднага конкурсу чырвонага чаю 2019 года — судзячы па ёй, пад гэтым імем выпускалі і чырвоны чай. Але тэхнічныя патрабаванні апісваюць толькі зялёны чай.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне ніжэй — з тэхнічных патрабаванняў да прадукта.
- Знешні выгляд сухога ліста: Тонкія далікатныя жгуты, роўныя і шчыльна скручаныя, цёмнага шэра-зялёнага колеру з бляскам (条索细嫩、均匀紧结、色泽深灰绿润).
- Водар сухога ліста: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Асаблівы «кававы» (咖啡香气), устойлівы.
- Смак: Насычаны, мяккі, саладкавата-свежы, вытрымлівае шмат заліванняў; пасля чаю застаецца доўгі салодкі зварот.
- Колер настою: Цёмна-зялёны, яркі (深绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
Асацыяцыя развіцця сяла апісвае смак гатовага чаю як насычаны і саладкавата-свежы, а водар — як «чысты і высокі».
7. Хімічны Склад
Тэхнічныя патрабаванні даюць табліцу, у якой вышэйшы і першы сарты зведзены ў адзін слупок, а другі сорт стаіць асобна: вільготнасць — не больш за 6,5 % ва ўсіх; водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы — не менш за 34 % у вышэйшага і першага сартоў і не менш за 33 % у другога; сырая клятчатка — не больш за 16 % і 17,5 % адпаведна.
Апісанні прадукта гавораць пра селен у глебе і лісце, але вымярэнняў утрымання селену ў знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуда: Шкляны стакан або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуду.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою, і даліваць ваду.
- Два-тры паўторныя заліванні.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у прахалодным цёмным месцы або ў халадзільніку пры 0–5 °C, без вільгаці і пабочных пахаў. Тэрмінаў захоўвання менавіта для гэтага чаю ў знойдзеных крыніцах няма.
10. Цана і Падробкі
Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма. Паводле асацыяцыі развіцця сяла, у 2020 годзе выпрацоўка склала 220 т на суму больш за 30 млн юаняў, у 2023 годзе — 247 т на 54,27 млн юаняў.
- Як пазбегнуць падробак:
- Сыравіна павінна быць з пасёлка Мяньян павета Ухуа.
- Чай — толькі вясновы, з пупышкі з адным-двума лістамі.
- Гэта смажаны зялёны чай у тонкіх скручаных жгутах, а не улун і не чырвоны чай.
- Адметная прыкмета паводле тэхнічных патрабаванняў — «кававая» нота ў водары і цёмна-зялёны настой.
- Шукаць спецыяльны знак указання і правяраць вытворцу паводле аб’яў Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці; у аб’яве № 597 знак дазволены кааператывам «万福春» і «溯源天柱山».
- Прыкметы падробкі ніводная са знойдзеных крыніц не апісвае.
11. Цікавыя Факты
- У зялёнага чаю «кававы» водар — рыса, запісаная прама ў тэхнічных патрабаваннях да ўказання.
- Сад заклала ў пачатку 1970-х «адукаваная моладзь», а ў 2006 годзе пры ім з’явіўся кааператыў.
- Паводле асацыяцыі развіцця сяла, у 2020 годзе чайная галіна Цышэцзіна давала працу больш чым 2800 людзям.
12. Параўнанне з іншымі чаямі Мэйчжоу
- Мэйсянь Люйча (梅县绿茶): Зялёны чай раёна Мэйсянь той самай акругі, з доўгім адлежваннем пасля сушкі; у Цышэцзін Ча ў цэнтры — «кававы» водар.
- Мату Люйча (马图绿茶): Высакагорны смажаны зялёны чай павета Фэншунь той самай акругі.
- Сіннін Дань Цун (兴宁单丛): Водарны улун той самай акругі — іншы клас.
У заключэнне:
Цышэцзін Ча — вясновы смажаны зялёны чай хакскага павета Ухуа, вырашчаны на вышыні ад 700 м у садах дзяржаўнага лясгаса. Тэхнічныя патрабаванні да ўказання апісваюць яго падрабязна: улунныя сарты, кароткае хакскае смажанне, тонкія цёмна-зялёныя жгуты і незвычайны для зялёнага чаю «кававы» водар. Незалежных дэгустацыйных і навуковых публікацый пра яго знайсці не ўдалося, таму партрэт чаю трымаецца на дакументах аховы і апісаннях павета.
Крыніцы
Нарматыўныя дакументы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»