Huánggǎngshān yùlǜ

Хуанганшань Юйлюй (Huánggǎngshān yùlǜ, 黄岗山玉绿) — горны зялёны чай павета Яньшань (铅山县) гарадской акругі Шанжаа на паўночным усходзе правінцыі Цзянсі. Імя азначае «нефрытавая зеляніна гары Хуанган»: гара Хуанган (黄岗山) на мяжы з Фуцзянью — найвышэйшы пункт Усходняга Кітая, а «юйлюй» (玉绿) — старая назва яньшаньскага чаю, якую мясцовы летапіс ставіць у шэраг знакамітых чаёў павета эпохі Мін. З 2013 года чай ахоўваецца як сельскагаспадарчы прадукт з геаграфічным указаннем, з 2025 года — як прадукт з геаграфічным указаннем. Дакумент аховы дзеліць чай на сем гатункаў паводле тэрміну збору — ад адзіночнай пупышкі да позняга буйнога ліста.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá), неферментаваны. Тэхналогія паводле дакумента аховы — зялёная: фіксацыя, скручванне, дасушванне.
Катэгорыя: Горны зялёны чай паўночнага ўсходу Цзянсі; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2013) і прадукт з геаграфічным указаннем (2025).
Паходжанне: Кітай, правінцыя Цзянсі (江西, Jiāngxī), гарадская акруга Шанжаа (上饶, Shàngráo), павет Яньшань (铅山, Yánshān).
Зона аховы: Паводле сельскагаспадарчай рэгістрацыі — шэсць адзінак павета: пасёлак Уішань (武夷山镇), воласць Інцзян (英将乡), вёска Эху пасёлка Эху (鹅湖镇鹅湖村), воласці Тайюань (太源乡), Хуанбі (篁碧乡) і Цяньчжушань (天柱山乡). Плошча аховы — 1333 га, аб’ём — 300 т у год (2013). Патрабаванні 2025 года захоўваюць тыя ж шэсць адзінак і тыя ж каардынаты.
Геаграфічныя каардынаты: Паводле дакумента аховы — 117°44′33″–117°47′31″ у. д. і 27°48′19″–28°17′16″ пн. ш.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Сун. Паводле дакумента аховы, яньшаньскі чай ужо пры Сун стаў данінай двару; «Летапіс павета Яньшань» (《铅山县志》) у яго пераказе называе сунскія чаі 周山茶, 白水团茶 і 小龙凤团茶.
- Мін. У гады Сюаньдэ — Чжэндэ (1426–1521) у павеце з’явіліся знакамітыя чаі 小种河红, 玉绿, 特贡, 贡毫, 贡玉 і 花香; крыніцай названы мінскі «铅书». Лепш за ўсё, паводле таго ж пераказу, прадаваліся Хэхун і Юйлюй.
- Цын. «Сельскагаспадарчы летапіс Шанжаа» (《上饶市农业志》) прыводзіць формулу «纸外唯茶» — «акрамя паперы, толькі чай». У гады Гуансюй (1875–1908) павет даваў у год 40–50 тысяч скрынь Хэхуна і 20–30 тысяч скрынь Юйлюя; вага скрыні — 25 кг — летапіс паказвае пры лічбе Хэхуна.
- 1953. У Шанжаа стварылі камітэт па рэформе чайнай вытворчасці, і ён пачаў перакладаць вытворчасць чырвонага Хэхуна на зялёны чай.
- 2013. 15 красавіка Міністэрства сельскай гаспадаркі аб’яўленнем № 1925 узяло «黄岗山玉绿» пад ахову як сельскагаспадарчы прадукт з геаграфічным указаннем (пасведчанне AGI01104).
- 2025. Аб’яўленнем Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA) № 640 ад 16 ліпеня 2025 года чай прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем у агульным спісе з 1409 прадуктаў; заяўнікам выступіла асацыяцыя чайнай галіны павета (铅山县茶行业协会).
- Узнагарода. Паводле даведачнага сайта, чай адной мясцовай кампаніі атрымаў званне «караля чаю» (茶王) у групе зялёных чаёў на дэгустацыі «Хэхун бэй» (河红杯) у Яньшане; года крыніца не называе.
Назва: «Хуанганшань» (黄岗山) — гара Хуанган, «першая вяршыня Усходняга Кітая» (华东第一峰) мясцовых тэкстаў; «юйлюй» (玉绿) — «нефрытавая зеляніна».
Культурнае значэнне: Дакумент аховы ставіць мінскі «юйлюй» побач з сучасным прадуктам, але пераемнасці не даказвае: гэта тое самае імя, а не пацверджана той самы чай. Мясцовыя матэрыялы прадстаўляюць Юйлюй і чырвоны Хэхун (河红茶) як два чаі павета з агульнанацыянальным геаграфічным указаннем.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Гатунак / Культывар: Паводле дакумента аховы — пераважна папуляцыйны гатунак (群体种, qúntǐzhǒng) з устойлівай ураджайнасцю і доўгай пяшчотай парасткаў (持嫩性强). Канкрэтнага гатунку дакумент не называе.
Збор: Паводле патрабаванняў 2025 года — з пачатку красавіка да канца мая. Сем гатункаў чаю адрозніваюцца тэрмінам збору і спеласцю сыравіны:
- Юньхаа (云毫, yúnháo): адзіночная пупышка каля свята Цынмін.
- Юнья і Юньчжэнь (云芽, 云针, yúnyá, yúnzhēn): пупышка з адным лістом каля Гуюй.
- Юньу (云雾, yúnwù): пупышка з двума лістамі, пачатак мая.
- Юньюй і Юньцуй (云玉, 云翠, yúnyù, yúncuì): пупышка з трыма-чатырма лістамі, сярэдзіна мая.
- Юньпянь (云片, yúnpiàn): «вялікі чай» (大茶) сярэдзіны і канца мая.
Стандарт збору: Рукамі, спосабам «пад’ёмнага шчыпка» (提采法, tícǎifǎ), ясным ранкам; ліст у бамбукавым кошыку адразу вязуць на перапрацоўку.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Яньшань на поўдні мяжуе праз хрыбет Уішань з Фуцзянью, на поўначы выходзіць да ракі Сіньцзян (信江).
Вышыня вырошчвання: Абодва дакументы аховы патрабуюць участкаў вышэй за 800 м. Перапад вышынь у раёне, паводле рэгламенту 2013 года, — ад 300 да 2157,7 м; апошнюю лічбу дакумент дае для найвышэйшага пункта, гары Хуанган.
Клімат: Вільготны субтрапічны з ярка выражанымі горнымі рысамі. Схілы часта ў тумане. Сонечных гадзін — усяго 1694,5 у год, ападкаў — 2173,2 мм, вільготнасць паветра — 83 %.
Глебы: Чырвоныя, жоўта-чырвоныя і жоўта-бурыя, пад лясной подсцілкай — гумусавы гарызонт з арганікай каля 16 %, pH 4,8–5,5. Для садоў дакумент патрабуе pH 4,8–5,5 і арганікі больш за 5 %.
Догляд за садам: Сідэраты паміж радамі маладых садоў, узімку — перапрэлая арганіка; абарона ад шкоднікаў — светлалоўкі (адна на 50 му), абрэзка, энтамафагі і біяпрэпараты.
Экалагічныя нормы: Асяроддзе і вытворчасць — паводле галіновых нормаў «зялёнай прадукцыі» (绿色食品) NY/T 391-2000 і NY/T 288-2002.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Рэгламент сельскагаспадарчага GI 2013 года задае кароткую машынную схему з параметрамі; патрабаванні 2025 года паўтараюць тую ж паслядоўнасць без лічбаў:

Раскладванне (摊青, tānqīng): Свежы ліст раскладваюць на бамбукавых цыноўках на 4–8 гадзін.
Фіксацыя (杀青, shāqīng): У аўтаматычным барабане пры 180–220 °C.
Скручванне (揉捻, róuniǎn): У ролеры, 20 хвілін.
Дасушванне абсмажваннем (炒干, chǎogān): У барабане, 4–5 гадзін.
Сартаванне і ўпакоўка: Чай разбіраюць паводле сямі гатункаў і пакуюць; на ўпакоўцы павінен стаяць знак «黄岗山玉绿».

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Апісанне ніжэй даў дакумент аховы.

Знешні выгляд сухога ліста: Тонкі, шчыльна скручаны, злёгку выгнуты, сакавіта-зялёны, з прыкметным ворсам (细紧微卷，绿润显毫).
Арамат сухога ліста: Асобнага апісання няма; дакумент называе арамат чыстым і стойкім, не ўдакладняючы, сухога ліста або настою.
Арамат настою: Чысты і стойкі (清香持久).
Смак: Свежы, мяккі, са саладкаватай свежасцю (鲜醇甘爽).
Колер настою: Далікатна-зялёны і яркі (嫩绿明亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-зялёнае, роўнае, з добра бачнымі пупышкамі (嫩绿、显芽匀整).

7. Хімічны Склад

Рэгламент 2013 года і патрабаванні 2025 года даюць адны і тыя ж паказчыкі:

Паказчык	Значэнне
Вільгаць	2,5–6,6 %
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы	43–47 %
Агульны попел	5–6 %
Водарастваральны попел	3–4 %
Чайныя поліфенолы	17,5–20,8 %
Катэхіны (сума)	15,2–17,1 %
Кафеін	3,4–4,3 %
Сырая абалоніна	8,2–10,2 %

Гэта дыяпазоны-характарыстыкі, а не гранічныя нормы; метаду крыніца не называе. Нумара стандарту на сам чай у знойдзеных крыніцах няма.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
Працэс:
1. Прагрэць посуд.
2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
4. Піць, пакідаючы частку настою.
5. Даліць ваду.
6. Два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года. Таго ж дакумент аховы патрабуе ад складаў: сухасць, цемра, ніякіх пабочных пахаў, захоўванне паводле партый.

10. Кошт і Падробкі

Дадзеных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання.
- Правяраць, каб вытворца быў з шасці пералічаных адзінак павета Яньшань — гэтую зону называюць абодва дакументы аховы.
- Не блытаць з Хэхунам — чырвоным чаем таго ж павета з уласным геаграфічным указаннем.

11. Цікавыя Факты

Старая формула «纸外唯茶» ставіць чай другім промыслам Яньшаня пасля паперы.
Імёны ўсіх сямі гатункаў пачынаюцца з іерогліфа 云 — «воблака».

12. Параўнанне з іншымі чаямі

Хэ Хун Ча (河红茶): Чырвоны чай таго ж павета; у мінскім пераліку стаіць побач з Юйлюем.
Шанжаа Бай Мэй (上饶白眉): Зялёны чай той жа гарадской акругі Шанжаа.
Уюань Люйча (婺源绿茶): Зялёны чай паўночнага ўсходу Цзянсі, таксама з акругі Шанжаа.
Лушань Юнь У (庐山云雾): Адзін з самых вядомых зялёных чаёў Цзянсі; з Юйлюем яго родніць толькі слова «юньу» ў імені аднаго з гатункаў.

У заключэнне:

Хуанганшань Юйлюй — горны зялёны чай павета Яньшань з падрабязным рэгламентам: сады вышэй за 800 м, папуляцыйны гатунак, сем гатункаў паводле тэрміну збору, машынная фіксацыя пры 180–220 °C і доўгае дасушванне ў барабане. Воблік — тонкі шчыльны ліст з ворсам, далікатна-зялёны настой, свежы мяккі смак. Старое імя звязвае яго з мінскім пералікам чаёў павета, але пераемнасць не даказаная.