Wùyuán lǜchá

Уюань Люйча (Wùyuán lǜchá, 婺源绿茶) — зялёны чай павета Уюань (婺源县) гарадской акругі Шанжао на паўночным усходзе правінцыі Цзянсі. Гэта не адзін чай, а ахоўнае імя над цэлай сям’ёй: правінцыйны стандарт адносіць да яго і штучныя «знакамітыя» чаі — Уюань Мінмэй і Уюань Тэгун, — і экспартны рафінаваны Чжэньмэй. Імя ахоўваецца як прадукт з геаграфічным указаннем з 2008 года; патрабаванні аховы CNIPA 2025 года ў некалькіх пунктах разыходзяцца з правінцыйным стандартам.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá): клас названы ў імені, тэхналогія па стандарце — фіксацыя, скручванне, сушка.
Катэгорыя: Ахоўнае імя павета: па стандарце — «знакамітыя чаі Улюй» (婺绿名茶) і «рафінаваныя чаі Улюй» (婺绿精制茶).
Паходжанне: Кітай, правінцыя Цзянсі (江西, Jiāngxī), гарадская акруга Шанжао (上饶, Shàngráo), павет Уюань (婺源, Wùyuán).
Зона аховы: Цяперашняя адміністрацыйная тэрыторыя павета Уюань. Так яе апісваюць аб’ява Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA) № 640 і правінцыйны стандарт; пераліку валасцей і каардынат няма ні там, ні там, стандарт прыкладае толькі карту.
Геаграфічныя каардынаты: Дакладнай рамкі ў знойдзеных крыніцах няма.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Старажытныя згадкі. Прадстаўніцтва Кітая пры Еўрасаюзе ў прэзентацыі прадукта прыводзіць радок «Чайнага канона» (茶经) Лу Юя: «歙州茶生于婺源山谷» — «чай Шэчжоу расце ў горных далінах Уюаня». Тая ж публікацыя піша, што «Гісторыя Сун» лічыць уюаньскі чай Сеюань (谢源茶) сярод шасці «непараўнальных» (绝品) чаёў краіны, а пры Мін і Цын уюаньскі зялёны ішоў данінай да двара.
- Экспарт. Па той жа публікацыі, уюаньскі зялёны выйшаў на знешні рынак ужо ў XVIII стагоддзі: пры Цяньлуне яго вывозілі ў Англію, а пры Сяньфэне чатыры уюаньскія чайныя фірмы, сярод іх «Юй Дэчан» (俞德昌), адправілі ў Ганконг некалькі тысяч скрынь зялёнага чаю.
- 2008. Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціне (AQSIQ) аб’явай № 122 узяло Уюань Люйча пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем.
- Рэестр сельгаспрадукцыі. Імя ўнесена і ў рэестр геаграфічных указанняў сельгаспрадукцыі Мінсельгаса пад нумарам AGI00242 — з першых соцень рэестра.
- 2013 і 2024. Першы правінцыйны стандарт — DB36/T 752-2013; яго замяніў DB36/T 752-2024, апублікаваны 26 сакавіка 2024 года і дзейны з 1 верасня 2024 года. Новая рэдакцыя дадала патрабаванні да якасці і ўдакладніла фізіка-хімічныя паказчыкі.
- Пагадненне з Еўрасаюзам. Уюань Люйча ўваходзіць у першую сотню кітайскіх назваў, узятых пад ахову па пагадненні Кітая і Еўрасаюза аб геаграфічных указаннях. Паводле прэзентацыі, чай прадаецца больш чым у 60 краін і рэгіёнаў.
- 2025. Аб’ява CNIPA № 640 (радок 627) прызнала Уюань Люйча прадуктам з геаграфічным указаннем; заяўнік — народны ўрад павета Уюань. Зацверджаныя патрабаванні аховы замянілі раздзел і дадатак аб якасці з аб’явы 2008 года.
Назва: «Уюань» (婺源) — імя павета, «люйча» (绿茶) — зялёны чай. Гістарычнае гандлёвае імя — «Улюй» (婺绿, wùlǜ), па першым іерогліфе павета.
Культурнае значэнне: Уюань гістарычна ўваходзіў у вобласць Хуэйчжоу, і «Улюй» стаіць у экспартнай наменклатуры побач з аньхуэйскім Туньлюй (屯绿).

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сарты / Культывары: Два дакументы называюць рознае. Па стандарце асноўныя сарты — мясцовая папуляцыя Уюаня (婺源群体种, Wùyuán qúntǐzhǒng) і выведзеныя з яе клоны Шанмэйчжоу (上梅州, Shàngméizhōu), Ганьча № 2 (赣茶2号, Gànchá 2) і Улюй № 1 (婺绿1号, Wùlǜ 1), а таксама іншыя прыдатныя сарты. Патрабаванні аховы CNIPA 2025 года пералічваюць Шанмэйчжоу (тут — 上梅洲), Чжанкэ № 1 (鄣科1号, Zhāngkē 1), Уча № 1, 2, 34 і 43 (婺茶, Wùchá) і Шансіцзао (上溪早, Shàngxīzǎo), «і іншыя»; мясцовай папуляцыі ў гэтым спісе няма.
Стандарт збору: Па стандарце для штучных чаёў доля патрэбных парасткаў у свежым лісце такая:

Від	Сорт	Патрабаванне да свежага ліста
Уюань Мінмэй	Гунпінь (贡品)	Адзінкавыя пупышкі — больш за 80 %
Уюань Мінмэй	Чжэньпінь (珍品)	Пупышка і пупышка з адным лістом — больш за 80 %
Уюань Тэгун	Вышэйшы (特级)	Пупышка з адным-двума лістамі — больш за 60 %
Уюань Тэгун	Першы (一级)	Пупышка з двума-трыма лістамі — больш за 60 %

Сыравіна для Чжэньмэй: Далікатныя парасткі вясны, лета і восені.
Па патрабаваннях CNIPA: Пупышка, пупышка з адным, двума ці трыма лістамі — па тым, які чай робяць.
Час збору: Дакладных тэрмінаў ні стандарт, ні патрабаванні CNIPA не называюць.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Паўночны ўсход Цзянсі. Прадстаўніцтва Кітая пры Еўрасаюзе апісвае павет як акружаны гарамі Хуайюйшань (怀玉山) і Хуаншань (黄山), з мяккім кліматам, багатымі дажджамі і туманамі.
Лясістасць: Па той жа публікацыі, лесам пакрыта 82,64 % тэрыторыі.
Глебы: Стандарт патрабуе глебаў з кіслотнасцю pH 4,5–6,5, глыбокім глебавым слоем і арганікай не менш за 1,0 %. Патрабаванні CNIPA — тыя ж pH і арганіка, слой не танчэйшы за 0,3 м, ухіл не стромешы за 35°.
Вышыня вырошчвання: Патрабаванні аховы CNIPA гавораць толькі «вышэй за 100 м»; дакладней дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
Пасадка: Па патрабаваннях CNIPA — чаранковыя саджанцы, не больш за 2500 кустоў на му ў адзін рад і 5000 у два.
Звычайныя і арганічныя сады: Для кожнай прадукцыі стандарт адсылае да сваіх правінцыйных рэгламентаў.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Ланцужок задае стандарт — гэта апісанне менавіта Уюань Люйча, а не агульная схема класа. Мінмэй і Тэгун:

Раскладка свежага ліста (摊青, tānqīng).
Фіксацыя (杀青, shāqīng) і астыванне.
Скручванне (揉捻, róuniǎn).
Другая абсмажка (炒二青, chǎo èrqīng): Абсмажка нарыхтоўкі і выпраўка ніткі (炒坯、理条), затым астыванне.
Трэцяя абсмажка (炒三青, chǎo sānqīng): Наданне формы, затым астыванне.
Дасушка (足干, zúgān) у печы ці ў катле.

Той жа ланцужок, з адборам і ўпакоўкай у канцы, запісаны ў патрабаваннях аховы CNIPA 2025 года.

Чжэньмэй робяць у два этапы: тая ж першасная перапрацоўка дае абсмажаны сырэц (炒青毛茶), а затым ідзе рафінаванне — сартаванне на сітах па грэйдах, выдаленне чаранкоў, адвейванне, сартаванне па колеры, падсушка з даводкай колеру і змешванне партый (匀堆, yúnduī).

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Стандарт задае аблічча для кожнага віду і сорта. Ніжэй — вышэйшы сорт Уюань Мінмэй.

Знешні выгляд сухога ліста: Злёгку выгнуты, «як брыво», тонкі і шчыльны, з добра бачным белым ворсам, пяшчотна-зялёны з бляскам, роўны і чысты (微弯似眉，细紧，白毫显露，嫩绿润，匀净).
Водар сухога ліста: Стандарт яго не апісвае; дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Далікатны ці кветкавы, доўгі (嫩香或花香持久).
Смак: Свежы і бадзёры (鲜爽).
Колер настою: Далікатна-зялёны, чысты і светлы (嫩绿清亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Далікатнае, роўнае, жывое, з прыкметнымі пупышкамі (嫩匀鲜活，显芽).

Уюань Тэгун першага сорта пахне чыста ці каштанам (清香或栗香), настой у яго жоўта-зялёны. Чжэньмэй вышэйшага сорта — тонкі і шчыльны ліст з вострымі кончыкамі, зялёны з шызым налётам (细紧显锋苗，绿润起霜), з далікатным доўгім водарам і свежым насычаным смакам.

Патрабаванні CNIPA 2025 года дзеляць чай інакш — Мінмэй, вышэйшы сорт, першы сорт і Чжэньмэй — і апісваюць Мінмэй сваімі словамі: тонкая шчыльная скрутка з поўнымі пупышкамі, далікатна-зялёны колер з масляністым бляскам, высокі доўгі водар, свежы смак з салодкім паслясмакам, празрысты далікатна-зялёны настой.

7. Хімічны Склад

Стандарт 2024 года задае такія межы. Гэта нормы, а не замеры канкрэтнай партыі.

Паказчык	Мінмэй і Тэгун	Чжэньмэй
Вільготнасць	не больш за 7,0 %	не больш за 7,0 %
Дробязь і пыл	не больш за 1,0 %	не больш за 1,0 %
Агульная зала	не больш за 6,5 %	не больш за 7,0 %
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы	не менш за 38 %	не менш за 36 %
Чайныя поліфенолы	не менш за 13 %	не менш за 13 %

Патрабаванні CNIPA 2025 года мякчэйшыя: для Мінмэй, вышэйшага і першага сорта — зала да 7,0 %, экстрактыўныя рэчывы ад 36,0 %, для Чжэньмэй — ад 34,0 %, дробязь да 1,5 %; вільготнасць — 6,5 % на выхадзе з фабрыкі і 7,0–7,5 % у продажы. Поліфенолаў там няма. Які дакумент галоўнейшы на рынку, адкрытыя крыніцы не гавораць.

Замераў амінакіслот і кафеіну ў знойдзеных крыніцах няма.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Уюань Мінмэй і Тэгун: 80–85 °C, 3 г на 150 мл, шкляны стакан ці белы гайвань; першы настой праз 40–60 секунд, два-тры паўторныя залівы з пакіданнем часткі настою.
Чжэньмэй: 85 °C, першы настой каля хвіліны.

9. Захоўванне

Практыка класа: у герметычнай упакоўцы, без святла, вільгаці і пахаў, лепш выпіць на працягу года. Стандарт патрабуе чыстага, сухога, прахалоднага склада без пахаў і прадпісвае нізкатэмпературнае захоўванне па галіновым рэгламенце NY/T 3913.

10. Цана і Падробкі

Дадзеных аб цэнах у знойдзеных крыніцах няма. Імя адно, але сыравіна рознае: ад адзінкавых пупышак у Мінмэй гунпінь да летняга і восеньскага ліста ў Чжэньмэй.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання: права на яго вытворца з павета атрымлівае пасля праверкі ў павеце і правінцыі і зацвярджэння CNIPA.
- Правяраць, што вытворца з павета Уюань.
- Звяраць від і сорт на ўпакоўцы з абліччам ліста.

11. Цікавыя Факты

Адно ахоўнае імя закрывае і чай з адзінкавых пупышак, і рафінаваны Чжэньмэй, які стандарт па-англійску называе «Chunmee tea».
Вышэйшы сорт Мінмэй па стандарце называецца «гунпінь» (贡品) — тым самым словам, што і даніна, якую падносяць двару.

12. Параўнанне з іншымі чаямі

Уюань Сянь Чжы (婺源仙枝): Чай таго ж павета, апісаны ў корпусе; стандарт 2024 года яго не называе, але пералік відаў у яго адкрыты (等, «і іншыя»).
Туньлюй (屯绿): Аньхуэйскі экспартны зялёны чай былой вобласці Хуэйчжоу.
Яолі Нэньжуй (瑶里嫩蕊): Зялёны чай суседняй гарадской акругі Цзіндэчжэнь на паўночным усходзе той жа правінцыі.

На заканчэнне:

Уюань Люйча — ахоўнае імя цэлай паветнай сям’і зялёных чаёў: злёгку выгнуты, як брыво, Уюань Мінмэй з пупышак, шчыльны Уюань Тэгун і рафінаваны экспартны Чжэньмэй. Стандарт 2024 года апісвае кожны від па сортах, патрабаванні CNIPA 2025 года — па-свойму, і іх сарты і межы не супадаюць; імя «Улюй» нагадвае пра даўні экспарт уюаньскага чаю.