Jiugongshan Cha (Jiǔgōngshān chá, 九宫山茶) is een groene bergthee uit het district Tongshan (通山县) in het stadsgewest Xianning in het zuidoosten van de provincie Hubei. Het beschermde gebied omvat vijf gemeenten en dorpen in het middengedeelte van het Mufu-gebergte (幕阜山脉): de berg Jiugongshan en de omliggende bergen. De thee komt in twee vormen voor: plat (扁形茶) en gedraaid (条形茶), elk met een eigen bereiding. Sinds 2019 wordt de naam beschermd als geografische aanduiding voor landbouwproducten, sinds 2025 als product met een geografische aanduiding.
1. Classificatie en Herkomst
- Type: Groene thee (绿茶, lǜchá). De beschermingseisen noemen de klasse niet met een woord, maar beide verwerkingsschema’s zijn groen: met fixatie, zonder oxidatie en zonder rustperiode.
- Categorie: Groene bergthee uit het zuiden van Hubei, plat en gedraaid; geografische aanduiding voor landbouwproducten (2019) en product met een geografische aanduiding (2025).
- Herkomst: China, provincie Hubei (湖北, Húběi), stadsgewest Xianning (咸宁, Xiánníng), district Tongshan (通山, Tōngshān).
- Beschermd gebied: Gemeenten Xiapu (厦铺镇), Chuangwang (闯王镇), Jiugongshan (九宫山镇), Honggang (洪港镇) en het dorp Yangfanglin (杨芳林乡). Aanvrager is de thee-associatie van Jiugongshan in het district Tongshan (通山县九宫山茶叶协会).
- Geografische coördinaten: 114°15′–114°58′ OL, 29°19′–29°33′ NB.
2. Geschiedenis en Culturele Betekenis
- Geschiedenis:
- Oude vermeldingen. De referentiebeschrijving haalt een optekening uit de Jin-dynastie aan over het plukken van thee op de “Wuchang-berg” (入武昌山采茗) en beschouwt dit als de Jiugongshan. Dit is een interpretatie, geen direct bewijs. Volgens dezelfde beschrijving stond er tijdens de Song-dynastie op de berg een tempel genaamd Chaliaoguan (茶寮观) en vermeldt de “Beschrijving van de berg Jiugongshan” (《九宫山志》) een theeveld van één qing.
- Qing. Het districtsbestuur citeert de “Algemene beschrijving van Huguang uit het Kangxi-tijdperk” (《康熙湖广通志》): “茶出通山者为上” — thee uit Tongshan werd als de beste beschouwd.
- 1958 en 1980. De referentiebeschrijving meldt twee vondsten van afstammelingen van oude inheemse theeplanten.
- 1996 en later. Volgens de referentiewebsite werd in 1996 de basis voor biologische thee “九宫山有机茶” opgericht. Theesoorten uit deze serie wonnen gouden prijzen op de concoursen 中茶杯, 陆羽杯 en 鄂茶杯, en het merk “九宫山” werd in 2011 landelijk erkend als algemeen bekende naam. Dezelfde website vermeldt dat het merk in 2011 tot de honderd beste gestandaardiseerde merken voor landbouwproducten van het land behoorde en dat het certificaat voor biologische thee vijftien keer op rij werd behaald.
- 2019. Op 17 januari nam het ministerie van Landbouw en Plattelandszaken “九宫山茶” op als geografische aanduiding voor landbouwproducten (nummer AGI02564).
- 2022. Het district meldde dat het op de lijst van belangrijkste theeproducerende gebieden van Hubei voor 2021 was geplaatst; op deze lijst staan bestuurlijke eenheden met minstens 10.000 mu thee.
- 2025. Bij aankondiging nr. 640 van 16 juli 2025 (gepubliceerd op 13 augustus) erkende het Staatsbureau voor Intellectuele Eigendom “九宫山茶” als product met een geografische aanduiding. Bij dezelfde aankondiging en op aanvraag van dezelfde associatie werd ook de rode Tongshan Hongcha met hetzelfde gebied erkend.
- Naam: “Jiugongshan” (九宫山) betekent “berg van de negen paleizen”, een bergnaam; 茶 betekent thee.
- Culturele betekenis: De referentiebeschrijving haalt een lokaal gezegde aan: duizend theestruiken en duizend tungbomen verlossen een gezin van armoede (家有千棵茶千棵桐，吃穿不受穷).
3. Botanische Beschrijving en Grondstof
- Rassen / Cultivars: Volgens de beschermingseisen — 鄂茶8 (Èchá 8), 五峰212 (Wǔfēng 212) en andere. Het districtsbestuur (2022) spreekt van meer dan tien rassen, zonder ze te noemen.
- Plukprincipes: De eisen stellen geen pluknorm vast, maar vijf paarregels: pluk van de bovenkant van de kroon en spaar de basis, pluk het midden en spaar de zijkanten, hoge scheuten en spaar lage, dichte en spaar ijle, grote en spaar kleine (采面养底、采中养侧、采高养低、采密养稀、采大养小).
- Plnorm en -tijd: Geen gegevens in de gevonden bronnen.
4. Terroir en Teeltkenmerken
- Regio: Zuidoosten van Hubei, middengedeelte van het Mufu-gebergte. Volgens de referentiebeschrijving is het reliëf van het district “acht delen bergen, één deel water, één deel velden” (八山一水一分田), oplopend naar het zuidwesten en aflopend naar het oosten.
- Hoogte van de theeplantages: 400–900 m — volgens de beschermingseisen.
- Bodems: Volgens de eisen — zandige leem op verweerd gesteente (风化石砂质壤) en geelbruine bodems (黄棕壤) van gemiddelde vruchtbaarheid; organische stof gemiddeld 5,31 %, totale stikstof 0,12 %, beschikbare fosfor 16–21 mg/kg, beschikbare kalium 13 mg/kg, pH 4,5–5,5. De zonebeschrijving op het portaal van het ministerie van Handel, alleen bekend uit een weergave, geeft voor kalium 100–130 mg/kg; welk getal juist is, valt niet vast te stellen. De referentiewebsite over lokale producten beschrijft de bodems als zure roodgele bodems op zandsteen- en leisteenformaties, rijk aan minerale elementen en beschikbare kalium.
- Klimaat: Volgens de referentiebeschrijving — veel neerslag, warm en vochtig, ‘s ochtends en ‘s avonds hellingen in mist. Geen numerieke gegevens.
- Aanplant en verzorging volgens de eisen: Aanplanten rond het Lentefeest, uiterlijk in februari, 5000–6000 struiken per mu. In de winter wordt per mu 300 kg koolzaad- of pindakoek of 1000 kg mest met organische en fosforhoudende meststof toegediend. Vormsnoei gebeurt in drie stappen.
- Schaal: In maart 2022 noemde het district 64.000 mu ecologische tuinen, ongeveer 43.000 mu in productie en een productiewaarde van meer dan 100 miljoen yuan. Dit zijn cijfers voor het hele district, niet voor het beschermde gebied. Als belangrijkste bases worden Yangfanglin, Jiugongshan, Xiapu en Yanxia (燕厦) genoemd — de laatste valt niet in het beschermde gebied. Onder de aangetrokken bedrijven noemt het district als eerste 湖北九宫山茶业股份有限公司.
5. Productietechnologie
De beschermingseisen stellen twee schema’s van elk acht bewerkingen vast.
- Platte thee (扁形茶, biǎnxíngchá):
- Uitspreiden van het verse blad (摊放, tānfàng).
- Fixatie (杀青, shāqīng).
- Afkoelen (冷却, lěngquè).
- Egaliseren van het blad (理条, lǐtiáo).
- Platpersen (压扁, yābiǎn).
- Nabewerking in de pan (煇锅, huīguō).
- Samenvoegen tot partij (归堆, guīduī).
- Verpakken in kisten (装箱, zhuāngxiāng).
- Gedraaide thee (条形茶, tiáoxíngchá):
- Uitspreiden, fixatie en afkoelen — zoals bij platte thee.
- Rollen (揉捻, róuniǎn).
- Tweede verhitting (炒二青, chǎo èrqīng).
- Herbevochtigen (回潮, huícháo).
- Droogverhitten (炒干, chǎogān).
- Samenvoegen tot partij en verpakken.
Temperaturen en tijdsduur geeft het document niet.
6. Organoleptische Kenmerken
Beschrijving volgens de beschermingseisen, apart voor de twee vormen.
- Uiterlijk van het droge blad: Plat — plat en recht (扁平挺直), zachtgroen, dons verborgen in het blad (嫩绿隐毫). Gedraaid — dichte en compacte rollingen (条索紧结重实), olieachtige kleur (色泽油润).
- Aroma van het droge blad: Geen aparte beschrijving in de gevonden bronnen.
- Aroma van de infusie: Plat — aanhoudend (香气持久). Gedraaid — aanhoudend kastanjearoma (栗香持久), zuiver aroma verspreidt zich rondom (清香四溢).
- Smaak: Plat — fris en zacht, met zoete afdronk (滋味鲜醇回甘). Gedraaid — zacht en vol (滋味醇厚); de referentiewebsite voegt toe dat deze veel opgietingen verdraagt.
- Kleur van de infusie: Plat — groen en helder (汤色绿亮). Voor de gedraaide vorm is er geen aparte beschrijving.
- Theeblad na zetten: Plat — zachtgroen en licht (叶底嫩绿明亮). Gedraaid — groen en helder (叶底绿亮).
De referentiewebsite over lokale producten beschrijft ook de “wolkenthee van de berg Jiugongshan” (九宫山云雾茶): dichte, fijne en elegant gedraaide rollingen, heldere en lichte infusie, vol aroma, lichtzoete smaak, zachtgroen en gelijkmatig gezet blad. Of deze naam tot het beschermde profiel behoort, zeggen de bronnen niet.
7. Chemische Samenstelling
De beschermingseisen van 2025 stellen ondergrenzen:
| Indicator | Eis |
|---|---|
| Theepolyfenolen | minstens 22,2 % |
| Vrije aminozuren | minstens 2,7 % |
| In water oplosbare extractstoffen | minstens 42,4 % |
De referentiewebsite geeft lagere getallen — 20 %, 2,5 % en 40 %, waarschijnlijk volgens een eerdere versie. Geen gegevens over cafeïne.
8. Zetten
Gangbare praktijk voor de klasse groene thee.
- Watertemperatuur: 80–85 °C.
- Hoeveelheid thee: 3 g per 150 ml.
- Servies: Glazen beker of witte gaiwan.
- Werkwijze:
- Verwarm het servies voor.
- Doe de thee erin en giet water langs de rand.
- Eerste infusie — na 40–60 seconden.
- Drink en laat een deel van de infusie staan.
- Giet water bij.
- Twee tot drie vervolgopgietingen; gedraaide thee verdraagt er volgens de referentiebeschrijving meer.
9. Bewaren
Gangbare praktijk voor de klasse. Luchtdicht verpakt, in de koelkast bij 0–5 °C, zonder licht, vocht en vreemde geuren. Liefst binnen een jaar opdrinken.
10. Prijs en Vervalsingen
Geen prijsgegevens in de gevonden bronnen.
- Hoe vervalsingen vermijden:
- Zoek naar het teken voor producten met een geografische aanduiding of het teken voor geografische aanduidingen voor landbouwproducten.
- Controleer of de thee is gemaakt in een van de vijf onderdelen van het gebied — Xiapu, Chuangwang, Jiugongshan, Honggang of Yangfanglin — en niet zomaar ergens in het district Tongshan.
- Verwar het handelsmerk “九宫山” niet met de geografische aanduiding: het merk is een merknaam, de aanduiding is de plaatsnaam en de eisen aan het product.
- Platte thee is zachtgroen, met dons verborgen in het blad; gedraaide thee is compact, olieachtig, met kastanjearoma.
11. Interessante Feiten
- Eén associatie beheert twee beschermde namen met hetzelfde gebied — de groene Jiugongshan Cha en de rode Tongshan Hongcha — en de fysisch-chemische drempelwaarden in de eisen zijn voor beide identiek.
- Onder één naam worden twee vormen met verschillende technologieën beschermd — plat en gedraaid.
12. Vergelijking met Andere Theeën
- Tongshan Hongcha (通山红茶): Rode thee uit hetzelfde gebied en van dezelfde associatie.
- Songfeng Lü Cha (松峰绿茶): Groene thee uit het stedelijk district Chibi in hetzelfde stadsgewest Xianning.
- Jiangxia Bifang (江夏碧舫): Platte groene thee uit Wuhan — ter vergelijking met de platte vorm.
Tot slot:
Jiugongshan Cha is een groene bergthee uit het zuiden van Hubei met tuinen op 400–900 m hoogte rondom de taoïstische berg Jiugongshan. De beschermingsdocumenten erkennen twee vormen: een platte, zachtgroene met frisse zoete smaak, en een gedraaide, olieachtige met kastanjearoma. Achter de naam staan oude vermeldingen van thee uit Tongshan, een basis voor biologische thee sinds 1996 en bescherming in 2019 en 2025.
Bronnen
Geografische aanduiding
Volledige lijst — op de pagina Bronnen