Jiǔgōngshān Chá (Jiǔgōngshān chá, 九宫山茶) dia dite maitso an-tendrombohitra avy ao amin’ny distrikan’i Tongshan (通山县), kaominina an-tanàn-dehibe Xianning, any atsimo atsinanan’ny faritanin’i Hubei. Ny faritra arovana dia ny tanàna sy vohitra dimy ao amin’ny tapany afovoan’ny tandavan-tendrombohitra Mufu (幕阜山脉): ny tendrombohitra Jiugongshan sy ireo tendrombohitra manodidina azy. Misy endrika roa ny dite: fisaka (扁形茶) sy voaolana (条形茶), samy manana ny teknolojiany avy. Nanomboka tamin’ny 2019 dia voaaro ho mari-pamantarana jeografika momba ny fambolena io anarana io, ary nanomboka tamin’ny 2025 kosa ho vokatra manana mari-pamantarana jeografika.
1. Fanasokajiana sy Fiaviana
- Karazana: Dite maitso (绿茶, lǜchá). Tsy manonona ny kilasy amin’ny teny ny fepetra arovana, saingy samy dite maitso avokoa ny rafitra teknolojian’izy roa: miaraka amin’ny fanamafisana, tsy misy oksidasiôna ary tsy misy fandrahoana.
- Sokajy: Dite maitso an-tendrombohitra avy any atsimon’i Hubei, fisaka sy voaolana; mari-pamantarana jeografika momba ny fambolena (2019) ary vokatra manana mari-pamantarana jeografika (2025).
- Fiaviana: Sina, faritanin’i Hubei (湖北, Húběi), kaominina an-tanàn-dehibe Xianning (咸宁, Xiánníng), distrikan’i Tongshan (通山, Tōngshān).
- Faritra arovana: Tanànan’i Xiapu (厦铺镇), Chuangwang (闯王镇), Jiugongshan (九宫山镇), Honggang (洪港镇) ary ny vohitra Yangfanglin (杨芳林乡). Ny mpangataka dia ny fikambanan’ny dite ao Jiugongshan ao amin’ny distrikan’i Tongshan (通山县九宫山茶叶协会).
- Koordinaty jeografika: 114°15′–114°58′ atsinanana, 29°19′–29°33′ avaratra.
2. Tantara sy Heviny ara-kolontsaina
- Tantara:
- Soratra tranainy. Milaza soratra tamin’ny vanim-potoana Jin momba ny fanangonana dite tao amin’ny «tendrombohitra Wuchang» (入武昌山采茗) ny famaritana mpanampy, ary mihevitra fa izany dia Jiugongshan: fandikana izany fa tsy porofo mivantana. Araka io famaritana io ihany, tamin’ny vanim-potoana Song dia nisy tempoly antsoina hoe Chaliaoguan (茶寮观) teo amin’ilay tendrombohitra, ary ny «Famaritana ny tendrombohitra Jiugongshan» (《九宫山志》) dia miresaka velaran-tany iray qin natokana ho an’ny dite.
- Qing. Nitanisa ny «Famaritana ankapoben’i Huguang tamin’ny vanim-potoana Kangxi» (《康熙湖广通志》) ny governemantan’ny distrika: «茶出通山者为上», izany hoe ny dite avy any Tongshan no noheverina ho tsara indrindra.
- 1958 sy 1980. Ny famaritana mpanampy dia mitatitra fahitana roa ny taranaky ny hazo dite tranainy tany am-boalohany.
- 1996 sy taorian’izay. Araka ny tranokala mpanampy, tamin’ny 1996 dia natsangana ny toeram-pamokarana dite organika «九宫山有机茶»; nahazo medaly volamena tamin’ny fifaninanana 中茶杯, 陆羽杯 ary 鄂茶杯 ny dite andiany; ary ny marika ara-barotra «九宫山» tamin’ny 2011 dia nekena ho fanta-daza eran’i Sina. Io tranokala io ihany no milaza fa tamin’ny 2011 dia tafiditra tao anatin’ny zato marika ara-pambolena manara-penitra tsara indrindra ao amin’ny firenena ny marika, ary nahazo ny fanamarinana dite organika in-dimy ambin’ny folo nifanesy.
- 2019. Tamin’ny 17 Janoary, ny Ministeran’ny Fambolena sy ny Raharaha ambanivohitra dia nandray ny «九宫山茶» ho arovana amin’ny maha-mari-pamantarana jeografika momba ny fambolena azy (laharana AGI02564).
- 2022. Nambaran’ny distrika fa niditra tao amin’ny lisitry ny distrika mpamokatra dite lehibe ao Hubei tamin’ny taona 2021 izy; tafiditra ao amin’io lisitra io ireo vondrona ara-pitantanana manana faritra dite farafahakeliny 10 arivo mu.
- 2025. Tamin’ny fanambarana laharana 640 tamin’ny 16 Jolay 2025 (navoaka tamin’ny 13 Aogositra), ny Fitantanana Nasionaly momba ny Fananana ara-tsaina dia nanaiky ny «九宫山茶» ho vokatra manana mari-pamantarana jeografika. Tamin’io fanambarana io ihany sy araka ny fangatahan’ilay fikambanana ihany, dia nankatoavina ny Tongshan Hongcha mena miaraka amin’ny faritra mitovy.
- Anarana: «Jiugongshan» (九宫山): «tendrombohitra misy lapa sivy», anaran’ny tendrombohitra; 茶: dite.
- Heviny ara-kolontsaina: Ny famaritana mpanampy dia mitanisa ohabolana iray ao an-toerana: an’arivo ny vahy dite sy an’arivo ny hazo tung no manafaka ny fianakaviana amin’ny fahantrana (家有千棵茶千棵桐，吃穿不受穷).
3. Famaritana Botanika sy Akora Fototra
- Karazany / Kultivara: Araka ny fepetra arovana: 鄂茶8 (Èchá 8), 五峰212 (Wǔfēng 212) ary ny hafa. Ny governemantan’ny distrika (2022) dia miresaka karazany mihoatra ny folo, nefa tsy manonona azy ireo.
- Fitsipika fanangonana: Ny fepetra dia tsy mametraka fenitry ny fanangonana, fa fitsipika dimy mifanandrify: maka avy eny amin’ny tampon’ny hazom-boaloboka ary miaro ny fotony; maka ny afovoany sy miaro ny sisiny; ny solofony avo: arovy ny ambany; ny matevina: arovy ny vitsy; ny lehibe: arovy ny kely (采面养底、采中养侧、采高养低、采密养稀、采大养小).
- Fenitra sy fotoana fanangonana: Tsy misy angona hita ao amin’ny loharano azo jerena.
4. Terroir sy Toetran’ny Fambolena
- Faritra: Any atsimo atsinanan’i Hubei, tapany afovoan’ny tandavan-tendrombohitra Mufu. Araka ny famaritana mpanampy, ny vohitry ny distrika dia «ampahavalon’ny tendrombohitra, ampahafolon’ny rano, ampahafolon’ny tanimboly» (八山一水一分田), miakatra mankany atsimo andrefana ary midina mankany atsinanana.
- Haavon’ny fambolena: 400–900 m, araka ny fepetra arovana.
- Tany: Araka ny fepetra: tany fasika vita amin’ny vato efa nihasimba (风化石砂质壤) sy tany mavo-mavo (黄棕壤) salasalany fahavokarana; ny zavatra organika salan’isa 5,31 %, azota manontolo 0,12 %, fôsifora mihetsika 16–21 mg/kg, pôtasioma mihetsika 13 mg/kg, pH 4,5–5,5. Ny famaritana ny faritra ao amin’ny vavahadin’ny Ministeran’ny Varotra, izay tsy fantatra afa-tsy amin’ny famerenana, dia manome pôtasioma 100–130 mg/kg; tsy azo antoka hoe iza ny marina. Ny tranokala mpanampy momba ny vokatra eo an-toerana dia manoritsoritra ny tany ho asidra mena-mavo eo ambonin’ny vato fasika-slate, manan-karena amin’ny singa mineraly sy pôtasioma mihetsika.
- Toetrandro: Araka ny famaritana mpanampy: orana be, mafana sy mando, maraina sy hariva ny tehezana ao anaty zavona. Tsy misy angona isa.
- Fambolena sy fikarakarana araka ny fepetra: Mamboly ny manodidina ny fetin’ny Lohataona, tsy mihoatra ny volana Febroary, 5000–6000 vahy isaky ny mu. Ririnina dia aparitaka zezika rapeseed na voanjo 300 kg isaky ny mu, na zezika biby 1000 kg miaraka amin’ny zezika organika sy fôsifora. Ny fanapahana fanamboarana dia atao amin’ny dingana telo.
- Habeny: Tamin’ny Martsa 2022, ny distrika dia nanonona zaridaina ekôlôjika 64 arivo mu, manodidina ny 43 arivo mu amin’ny fanangonana, ary ny sandan’ny vokatra mihoatra ny 100 tapitrisa yuan. Isa ho an’ny distrika manontolo izany fa tsy ho an’ny faritra arovana. Ny toerana lehibe voatonona dia Yangfanglin, Jiugongshan, Xiapu ary Yanxia (燕厦); ity farany tsy ao anatin’ny faritra arovana. Amin’ireo orinasa nasaina, ny governemantan’ny distrika no miresaka voalohany an’i 湖北九宫山茶业股份有限公司.
5. Teknolojian’ny Famokarana
Ny fepetra arovana dia mametraka rafitra roa misy dingana valo avy.
- Dite fisaka (扁形茶, biǎnxíngchá):
- Fampandehanana ny ravina vao (摊放, tānfàng).
- Famonoana (杀青, shāqīng).
- Fampangatsiahana (冷却, lěngquè).
- Fandaminana ny ravina (理条, lǐtiáo).
- Fanoritana ho endrika fisaka (压扁, yābiǎn).
- Fanasokajiana ao anaty vilany (煇锅, huīguō).
- Fanangonana ho andiany (归堆, guīduī).
- Fametrahana anaty vata (装箱, zhuāngxiāng).
- Dite voaolana (条形茶, tiáoxíngchá):
- Fampandehanana ny ravina, famonoana, fampangatsiahana: mitovy amin’ny fisaka.
- Famolaina (揉捻, róuniǎn).
- Fanasiana fanindroany (炒二青, chǎo èrqīng).
- Fampihavanana indray (回潮, huícháo).
- Fanendasana mandra-pahamaina (炒干, chǎogān).
- Fanangonana ho andiany sy fametrahana anaty vata.
Tsy manome mari-pana na faharetan’ny fotoana ny tahirin-kevitra.
6. Toetra Organoleptika
Ny famaritana dia araka ny fepetra arovana, misaraka ho an’ny endrika roa.
- Endriky ny ravina maina: Ny fisaka: fisaka sy mahitsy (扁平挺直), maitso malefaka, volo miafina ao anaty ravina (嫩绿隐毫). Ny voaolana: voaolana matevina sy mavesatra (条索紧结重实), miloko mamirapiratra amin’ny menaka (色泽油润).
- Fofon’ny ravina maina: Tsy misy famaritana manokana hita ao amin’ny loharano azo jerena.
- Fofon’ny dite vita: Ny fisaka: maharitra (香气持久). Ny voaolana: fofona voanjo maharitra (栗香持久), fofona madio miparitaka manodidina (清香四溢).
- Tsiro: Ny fisaka: vaovao sy malefaka, misy fiverenana mamy (滋味鲜醇回甘). Ny voaolana: malefaka sy feno (滋味醇厚); ny tranokala mpanampy dia manampy fa mahazaka famenoana rano maro io.
- Lokon’ny dite vita: Ny fisaka: maitso sy mamirapiratra (汤色绿亮). Tsy misy famaritana manokana ho an’ny voaolana.
- Ravina sisa (ravina efa nandrahoina): Ny fisaka: maitso malefaka sy mazava (叶底嫩绿明亮). Ny voaolana: maitso sy mamirapiratra (叶底绿亮).
Ny tranokala mpanampy momba ny vokatra eo an-toerana dia manoritsoritra koa ny «dite rahona ao amin’ny tendrombohitra Jiugongshan» (九宫山云雾茶): voaolana matevina, manify sy voasokitra tsara, dite vita mangarahara sy mazava, fofona feno, tsiro somary mamy, ravina sisa maitso malefaka sy mitovy. Tsy milaza ny loharano raha anisan’ny mombamomba arovana io anarana io.
7. Fototra Simika
Ny fepetra arovana tamin’ny 2025 dia mametraka fetra ambany:
| Famaritana | Fepetra |
|---|---|
| Polifenolan’ny dite | tsy latsaky ny 22,2 % |
| Asidra amine maimaimpoana | tsy latsaky ny 2,7 % |
| Zavatra azo alaina anaty rano | tsy latsaky ny 42,4 % |
Ny tranokala mpanampy dia manome isa ambany kokoa: 20 %, 2,5 % ary 40 %, angamba araka ny fanontana taloha. Tsy misy angona momba ny kafeinina.
8. Fanaovana Dite
Fomba fanao amin’ny kilasy ho an’ny dite maitso.
- Hafanan’ny rano: 80–85 °C.
- Habetsaky ny dite: 3 g isaky ny 150 ml.
- Fitaovana: Vera fitaratra na gaiwan fotsy.
- Fomba:
- Hafaingano ny fitaovana.
- Apetraho ny dite ary araraka ny rano manaraka ny rindrina.
- Ny fampidinana voalohany aorian’ny 40–60 segondra.
- Sotroina, avela ampahany amin’ny dite vita.
- Araraka rano indray.
- Famenoana indroa na intelo; ny dite voaolana, araka ny famaritana mpanampy, dia mahazaka bebe kokoa.
9. Fitehirizana
Fomba fanao amin’ny kilasy. Ao anaty fonosana mihidy tsara, ao anaty vata fampangatsiahana amin’ny 0–5 °C, tsy misy hazavana, hamandoana ary fofona. Tsara indrindra raha sotroina ao anatin’ny herintaona.
10. Vidiny sy Fisandohana
Tsy misy angona momba ny vidiny hita ao amin’ny loharano azo jerena.
- Ahoana no hisorohana ny sandoka:
- Mitadiava marika vokatra manana mari-pamantarana jeografika na marika mari-pamantarana momba ny fambolena.
- Hamarino fa ny dite dia vita ao anatin’ny iray amin’ireo vondrona dimy ao amin’ny faritra: Xiapu, Chuangwang, Jiugongshan, Honggang na Yangfanglin, fa tsy fotsiny ao amin’ny distrikan’i Tongshan.
- Aza afangaro ny marika ara-barotra «九宫山» amin’ny mari-pamantarana jeografika: marika ny marika ara-barotra, fa ny mari-pamantarana dia anaran’ny toerana sy fepetra takina amin’ny vokatra.
- Ny dite fisaka dia maitso malefaka, miaraka amin’ny volo miafina ao anaty ravina; ny voaolana dia matevina, mamirapiratra amin’ny menaka, miaraka amin’ny fofona voanjo.
11. Zava-misy Mahaliana
- Fikambanana iray no mitazona anarana arovana roa miaraka amin’ny faritra iray: Jiugongshan Cha maitso sy Tongshan Hongcha mena, ary ny fetra ara-batana sy simika ao amin’ny fepetra takina amin’izy ireo dia voasoratra mitovy.
- Amin’ny anarana iray dia misy endrika roa arovana miaraka amin’ny teknolojia samihafa: fisaka sy voaolana.
12. Fampitahana amin’ny dite hafa
- Tongshan Hongcha (通山红茶): Dite mena avy amin’ny faritra mitovy sy fikambanana mitovy.
- Songfeng Lü Cha (松峰绿茶): Dite maitso avy ao amin’ny tanàna kelin’i Chibi ao amin’ny kaominina Xianning mitovy.
- Jiangxia Bifang (江夏碧舫): Dite maitso fisaka avy any Wuhan, ho fampitahana amin’ny endrika fisaka.
Ho famaranana:
Jiugongshan Cha dia dite maitso an-tendrombohitra avy any atsimon’i Hubei miaraka amin’ny zaridaina eo amin’ny haavo 400–900 m manodidina ny tendrombohitra taoista Jiugongshan. Ny antontan-taratasy arovana dia manaiky endrika roa ho azy: ny fisaka, maitso malefaka miaraka amin’ny tsiro vaovao sy mamy, ary ny voaolana, mamirapiratra amin’ny menaka, miaraka amin’ny fofona voanjo. Ao ambadiky ny anarana dia misy soratra tranainy momba ny dite Tongshan, toeram-pamokarana dite organika nanomboka tamin’ny 1996 ary fiarovana tamin’ny 2019 sy 2025.
Loharano
Famantarana ara-jeografika
Lisitra feno — ao amin'ny pejy Loharano