Цзюгуншань Ча (Jiǔgōngshān chá, 九宫山茶) — горная зялёная гарбата павета Туншань (通山县) гарадской акругі Сяньнін на паўднёвым усходзе правінцыі Хубэй. Зона аховы — пяць пасёлкаў і валасцей у сярэдняй частцы хрыбта Муфу (幕阜山脉): гара Цзюгуншань і навакольныя горы. Гарбата бывае дзвюх форм — плоская (扁形茶) і скручаная (条形茶), у кожнай свая тэхналогія. З 2019 года імя ахоўваецца як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, з 2025 года — як прадукт з геаграфічным указаннем.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёная гарбата (绿茶, lǜchá). Патрабаванні да аховы не называюць клас словам, але абедзве іх тэхналагічныя схемы — зялёныя: з фіксацыяй, без акіслення і без тамлення.
- Катэгорыя: Горная зялёная гарбата поўдня Хубэя, плоская і скручаная; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2019) і прадукт з геаграфічным указаннем (2025).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), гарадская акруга Сяньнін (咸宁, Xiánníng), павет Туншань (通山, Tōngshān).
- Зона аховы: Пасёлкі Сяпу (厦铺镇), Чуанван (闯王镇), Цзюгуншань (九宫山镇), Хунган (洪港镇) і воласць Янфанлінь (杨芳林乡). Заяўнік — чайная асацыяцыя Цзюгуншаня павета Туншань (通山县九宫山茶叶协会).
- Геаграфічныя каардынаты: 114°15′–114°58′ у. д., 29°19′–29°33′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Старажытныя запісы. Даведачнае апісанне прыводзіць запіс эпохі Цзінь пра збор гарбаты на «гары Учан» (入武昌山采茗) і лічыць, што гэта Цзюгуншань, — гэта тлумачэнне, а не прамое сведчанне. Паводле таго ж апісання, пры Сун на гары стаяў храм Чаляагуань (茶寮观), а «Апісанне гары Цзюгуншань» (《九宫山志》) згадвае ўчастак пад гарбатай у адзін цын.
- Цын. Урад павета цытуе «Агульнае апісанне Хугуана эпохі Кансі» (《康熙湖广通志》): «茶出通山者为上» — гарбата з Туншаня лічылася лепшай.
- 1958 і 1980. Даведачнае апісанне паведамляе пра дзве знаходкі нашчадкаў старажытных карэнных чайных дрэў.
- 1996 і пазней. Паводле даведачнага сайта, у 1996 годзе створана база арганічнай гарбаты «九宫山有机茶»; гарбаты серыі атрымлівалі золата конкурсаў 中茶杯, 陆羽杯 і 鄂茶杯, а таварны знак «九宫山» у 2011 годзе прызнаны агульнакітайскім агульнавядомым. Той жа сайт піша, што ў 2011 годзе марка ўвайшла ў лік ста лепшых стандартызаваных брэндаў сельгаспрадукцыі краіны, а сертыфікат арганічнай гарбаты атрымлівала пятнаццаць разоў запар.
- 2019. 17 студзеня Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў узяло «九宫山茶» пад ахову як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (нумар AGI02564).
- 2022. Павет паведаміў, што ўвайшоў у спіс галоўных гарбатаробных раёнаў Хубэя за 2021 год; у гэты спіс трапляюць адміністрацыйныя адзінкі, дзе пад гарбатай не менш за 10 тыс. му.
- 2025. Аб’яўленнем № 640 ад 16 ліпеня 2025 года (апублікавана 13 жніўня) Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці прызнала «九宫山茶» прадуктам з геаграфічным указаннем. Тым жа аб’яўленнем і па заяўцы той жа асацыяцыі прызнана чырвоная Туншань Хунча з той жа зонай.
- Назва: «Цзюгуншань» (九宫山) — «гара дзевяці палацаў», імя гары; 茶 — гарбата.
- Культурнае значэнне: Даведачнае апісанне прыводзіць мясцовую прымаўку: тысяча чайных кустоў і тысяча тунгавых дрэў пазбаўляюць сям’ю ад нястачы (家有千棵茶千棵桐，吃穿不受穷).
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Гатункі / Культывары: Паводле патрабаванняў да аховы — 鄂茶8 (Èchá 8), 五峰212 (Wǔfēng 212) і іншыя. Урад павета (2022) гаворыць пра больш як дзесяць гатункаў, не называючы іх.
- Прынцыпы збору: Патрабаванні задаюць не стандарт збору, а пяць парных правіл: браць з паверхні кроны і берагчы аснову, браць сярэдзіну і берагчы бакі, высокія парасткі — і берагчы нізкія, частыя — і берагчы рэдкія, буйныя — і берагчы дробныя (采面养底、采中养侧、采高养低、采密养稀、采大养小).
- Стандарт і час збору: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Паўднёвы ўсход Хубэя, сярэдняя частка хрыбта Муфу. Паводле даведачнага апісання, рэльеф павета — «восем частак гор, адна частка вады, адна частка палёў» (八山一水一分田), з уздымам на паўднёвы захад і паніжэннем на ўсход.
- Вышыня вырошчвання: 400–900 м — паводле патрабаванняў да аховы.
- Глебы: Паводле патрабаванняў — пясчаныя суглінкі на выветраных пародах (风化石砂质壤) і жоўта-бурыя глебы (黄棕壤) сярэдняй урадлівасці; арганічнага рэчыва ў сярэднім 5,31 %, агульнага азоту 0,12 %, рухомага фосфару 16–21 мг/кг, рухомага калію 13 мг/кг, pH 4,5–5,5. Апісанне зоны на партале Міністэрства камерцыі, вядомае толькі ў пераказе, дае для калію 100–130 мг/кг; які лік дакладны, устанавіць немагчыма. Даведачны сайт пра мясцовыя прадукты апісвае глебы як кіслыя чырвона-жоўтыя на пясчанікава-сланцавай пародзе, багатыя мінеральнымі элементамі і рухомым каліем.
- Клімат: Паводле даведачнага апісання — шмат ападкаў, цёпла і вільготна, раніцамі і ўвечары схілы ў тумане. Лікавых дадзеных няма.
- Пасадка і догляд паводле патрабаванняў: Садзяць каля свята Вясны, не пазней за люты, 5000–6000 кустоў на му. Узімку на му ўносяць 300 кг рапсавага або арахісавага макухі альбо 1000 кг гною з арганічным і фосфарным угнаеннем. Фармуючую абразанне робяць у тры прыёмы.
- Маштаб: У сакавіку 2022 года павет называў 64 тыс. му экалагічных садоў, каля 43 тыс. му пад зборам і кошт прадукцыі больш за 100 млн юаняў. Гэта лічбы па ўсім павеце, а не па зоне аховы. Галоўнымі базамі названы Янфанлінь, Цзюгуншань, Сяпу і Янься (燕厦) — апошняя ў зону аховы не ўваходзіць. Сярод прыцягнутых кампаній павет першай называе 湖北九宫山茶业股份有限公司.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні да аховы задаюць дзве схемы па восем аперацый.
- Плоская гарбата (扁形茶, biǎnxíngchá):
- Раскладанне свежага ліста (摊放, tānfàng).
- Фіксацыя (杀青, shāqīng).
- Астыванне (冷却, lěngquè).
- Выраўноўванне ліста (理条, lǐtiáo).
- Прасаванне ў плоскую форму (压扁, yābiǎn).
- Даводка ў катле (煇锅, huīguō).
- Звядзенне ў партыю (归堆, guīduī).
- Укладка ў скрыні (装箱, zhuāngxiāng).
- Скручаная гарбата (条形茶, tiáoxíngchá):
- Раскладанне, фіксацыя, астыванне — як у плоскай.
- Скручванне (揉捻, róuniǎn).
- Другая абсмажванне (炒二青, chǎo èrqīng).
- Адвільгатненне (回潮, huícháo).
- Абсмажванне дасуха (炒干, chǎogān).
- Звядзенне ў партыю і ўкладка.
Тэмператур і тэрмінаў дакумент не прыводзіць.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне — паводле патрабаванняў да аховы, асобна для дзвюх форм.
- Знешні выгляд сухога ліста: Плоская — плоская і прамая (扁平挺直), пяшчотна-зялёная, ворс схаваны ў ліст (嫩绿隐毫). Скручаная — шчыльная цяжкая скрутка (条索紧结重实), масляністы колер (色泽油润).
- Арамат сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Арамат настою: Плоская — устойлівы (香气持久). Скручаная — устойлівы каштанавы (栗香持久), чысты арамат разыходзіцца вакол (清香四溢).
- Смак: Плоская — свежы і мяккі, са салодкім вяртаннем (滋味鲜醇回甘). Скручаная — мяккі і насычаны (滋味醇厚); даведачны сайт дадае, што яна вытрымлівае шмат заліванняў.
- Колер настою: Плоская — зялёны і яркі (汤色绿亮). Для скручанай асобнага апісання няма.
- Чайнае дно (завараны ліст): Плоская — пяшчотна-зялёнае і светлае (叶底嫩绿明亮). Скручаная — зялёнае і яркае (叶底绿亮).
Даведачны сайт пра мясцовыя прадукты апісвае яшчэ «воблачную гарбату гары Цзюгуншань» (九宫山云雾茶): скрутка шчыльная, тонкая і вытанчана закручаная, настой празрысты і светлы, арамат насычаны, смак саладкаваты, завараны ліст пяшчотна-зялёны і роўны. Ці адносіцца гэтае імя да ахаванага профілю, крыніцы не кажуць.
7. Хімічны Склад
Патрабаванні да аховы 2025 года задаюць ніжнія парогі:
| Паказчык | Патрабаванне |
|---|---|
| Чайныя паліфенолы | не менш за 22,2 % |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 2,7 % |
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | не менш за 42,4 % |
Даведачны сайт прыводзіць больш нізкія лікі — 20 %, 2,5 % і 40 %, імаверна, паводле ранейшай рэдакцыі. Дадзеных пра кафеін няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнай гарбаты.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць гарбаты: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляны стакан або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці гарбату і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя заліванні; скручаная гарбата, паводле даведачнага апісання, вытрымлівае больш.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Кошт і Падробкі
Дадзеных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак прадукта з геаграфічным указаннем або знак сельскагаспадарчага ўказання.
- Правяраць, што гарбата зроблена ў адной з пяці адзінак зоны — Сяпу, Чуанван, Цзюгуншань, Хунган або Янфанлінь, — а не проста ў павеце Туншань.
- Не блытаць таварны знак «九宫山» з геаграфічным указаннем: знак — гэта марка, указанне — гэта імя месца і патрабаванні да прадукту.
- Плоская гарбата — пяшчотна-зялёная, з ворсам, схаваным у ліст; скручаная — шчыльная, масляністая, з каштанавым араматам.
11. Цікавыя Факты
- Адна асацыяцыя трымае два ахаваныя імёны з адной зонай — зялёную Цзюгуншань Ча і чырвоную Туншань Хунча, — і фізіка-хімічныя парогі ў патрабаваннях да іх запісаны аднолькава.
- Пад адным імем ахоўваюцца дзве формы з рознымі тэхналогіямі — плоская і скручаная.
12. Параўнанне з іншымі гарбатамі
- Туншань Хунча (通山红茶): Чырвоная гарбата той жа зоны і той жа асацыяцыі.
- Сунфэн Люй Ча (松峰绿茶): Зялёная гарбата гарадскога павета Чыбі той жа акругі Сяньнін.
- Цзянся Біфан (江夏碧舫): Плоская зялёная гарбата Уханя — для параўнання з плоскай формай.
У заключэнне:
Цзюгуншань Ча — горная зялёная гарбата поўдня Хубэя з садамі на вышыні 400–900 м вакол даоскай гары Цзюгуншань. Дакументы аховы прызнаюць за ёю дзве формы: плоскую, пяшчотна-зялёную са свежым салодкім смакам, і скручаную, масляністую, з каштанавым араматам. За імем стаяць старыя запісы пра гарбату Туншаня, база арганічнай гарбаты з 1996 года і ахова 2019 і 2025 гадоў.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»