Туншань Хунча (Tōngshān hóngchá, 通山红茶) — чырвоны чай павета Туншань (通山县) гарадской акругі Сяньнін на паўднёвым усходзе правінцыі Хубэй. Зона аховы — пяць пасёлкаў і валасцей у сярэдняй частцы хрыбта Муфу (幕阜山脉) на поўдні Хубэя: гара Цзюгуншань (九宫山) і навакольныя яе горы. Імя ахоўваецца двойчы — як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне і як прадукт з геаграфічным указаннем, прызнаны Дзяржаўным упраўленнем інтэлектуальнай уласнасці ў 2025 годзе. Патрабаванні да аховы, прыкладзеныя да гэтага прызнання, называюць гатункі, вышыню садоў, глебы і парадак апрацоўкі, а аблічча апісваюць коратка: ліст чорны з бляскам, водар высокі і чысты, завараны ліст злёгку цёмны.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Чырвоны чай (红茶, hóngchá), цалкам ферментаваны. Клас названы ў ахоўным імені і пацверджаны парадкам апрацоўкі з патрабаванняў да аховы: завяльванне, скручванне, ферментацыя, сушка.
- Катэгорыя: Горны чырвоны чай поўдня Хубэя; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне і прадукт з геаграфічным указаннем (2025).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), гарадская акруга Сяньнін (咸宁, Xiánníng), павет Туншань (通山, Tōngshān).
- Зона аховы: Паводле прыкладання да аб’явы Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 640 — пяць адзінак павета: пасёлкі Сяпу (厦铺镇), Чуанван (闯王镇), Цзюгуншань (九宫山镇), Хунган (洪港镇) і воласць Янфанлінь (杨芳林乡). Прыкладанне ўдакладняе рэльеф: сярэдняя частка хрыбта Муфу на поўдні Хубэя, гара Цзюгуншань і навакольныя яе горы.
- Геаграфічныя каардынаты зоны: 114°15′–114°58′ у. д., 29°19′–29°33′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Сельскагаспадарчае ўказанне. Туншань Хунча зарэгістраваны як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў пад нумарам AGI03366. Даты рэгістрацыі ў знойдзеных мной дакументах няма.
- 2025. Аб’явай № 640 ад 16 ліпеня 2025 года (апублікавана 13 жніўня) Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці прызнала прадуктамі з геаграфічным указаннем адразу 1409 найменняў — ад яблыкаў «延庆国光苹果» да чаю; Туншань Хунча сярод іх. Заяўнік — чайная асацыяцыя Цзюгуншаня павета Туншань (通山县九宫山茶叶协会). Да аб’явы прыкладзены звесткі аб прадуктах і патрабаванні да іх аховы.
- Суседняе імя. Той жа аб’явай і па заяўцы той жа асацыяцыі прызнаны «九宫山茶» — зялёны чай з той жа зонай з пяці пасёлкаў і валасцей.
- Старыя запісы. Пісьмовай гісторыі менавіта чырвонага чаю Туншаня ў першакрыніцах я не знайшоў.
- Назва: 通山 — імя павета, 红茶 — «чырвоны чай».
- Культурны кантэкст месца: Пасёлак Чуанван, які ўваходзіць у зону, названы па мянушцы Лі Цзычэна (李自成) — «Чуан-ван» (闯王), правадыра сялянскага паўстання, які зрынуў дынастыю Мін. Паводле падання, ён загінуў каля Цзюгуншаня, і ў павеце ёсць яго магіла. Месца гібелі спрэчнае: кітайская Вікіпедыя адзначае, што магілы Лі Цзычэна ёсць і ў павеце Тунчэн той жа акругі, і ў хунаньскім Шымэне. Гэта гісторыя мясцовасці, а не характарыстыка чаю. Цзюгуншань — яшчэ і даоская гара і дзяржаўны прыродны запаведнік; сувязь манастыроў з чаем тут дакументамі не пацверджана.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Гатункі / Культывары: Паводле патрабаванняў да аховы — мясцовая папуляцыя (当地群体种) і ўведзеныя ў апошнія гады гатункі хубэйскай серыі «Эча», напрыклад Эча 8 (鄂茶8, Èchá 8) і Уфэн 212 (五峰212, Wǔfēng 212).
- Збор: Дакумент задае не стандарт збору, а яго прынцыпы: здымаць парасткі з паверхні кроны і берагчы яе аснову, браць сярэдзіну і берагчы бакі, высокія парасткі — і берагчы нізкія, частыя — і берагчы рэдкія, буйныя — і берагчы дробныя (采面养底、采中养侧、采高养低、采密养稀、采大养小).
- Стандарт збору і час збору: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Паўднёвы ўсход Хубэя. Паводле кітайскай Вікіпедыі, Цзюгуншань ляжыць у сярэдняй частцы хрыбта Муфу і мяжуе з правінцыяй Цзянсі; галоўная вяршыня — 1656 м. У павеце, паводле той жа Вікіпедыі, восем пасёлкаў і чатыры воласці.
- Становішча зоны: Мяркуючы па каардынатах, зона ляжыць на поўдзень ад павятовага цэнтра Тун’ян (通羊镇), які ў яе не ўваходзіць.
- Вышыня вырошчвання: 400–900 м — паводле патрабаванняў да аховы.
- Глебы: Там жа — пясчаныя суглінкі на выветраных пародах (风化石砂质壤) і жоўта-бурыя глебы (黄棕壤) сярэдняй урадлівасці. Арганічнага рэчыва ў сярэднім 5,31 %, агульнага азоту 0,12 %, даступнага фосфару 16–21 мг/кг, даступнага калію 13 мг/кг, pH 4,5–5,5.
- Пасадка і догляд: Саджанцы перасаджваюць каля свята Вясны, не пазней за люты; саджаюць у два рады па адной або па дзве расліны ў гняздзе, 5000–6000 кустоў на му. Узімку на му ўносяць 300 кг рапсавага або арахісавага жмыху або 1000 кг свінога ці курынага гною з 50 кг арганічнага комплекснага і 50 кг фосфарнага ўгнаення — у глыбокую разору пад краем кроны.
- Клімат: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні да аховы задаюць парадак работ, але не тэмпературы і тэрміны.
- Першасная апрацоўка (初制, chūzhì):
- Завяльванне (萎凋, wěidiāo).
- Скручванне (揉捻, róuniǎn).
- Ферментацыя (发酵, fājiào).
- Сушка (干燥, gānzào). Атрымліваецца чарнавы чай — маоча (毛茶, máochá); яго правяраюць, узважваюць, пакуюць і адпраўляюць на склад.
- Дапрацоўка (精制, jīngzhì): Маоча зводзяць у партыі, прасейваюць (筛制, shāizhì), адвейваюць (风选, fēngxuǎn), выбіраюць староннія часціцы (拣剔, jiǎntī), правяраюць, складаюць купаж гатовага чаю, выраўноўваюць партыю (匀堆, yúnduī), дасушваюць (补火, bǔhuǒ), узважваюць і пакуюць.
Параметраў — тэмпературы, вільготнасці, працягласці ферментацыі — дакумент не прыводзіць.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Аблічча — паводле патрабаванняў да аховы. Дакумент апісвае чай двойчы — у раздзеле арганалептыкі і ў раздзеле фізіка-хімічных паказчыкаў, — і ў колеры настою апісанні разыходзяцца.
- Знешні выгляд сухога ліста: Прыгожай формы, чорны з бляскам (外形优美，色泽乌润).
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання няма.
- Водар настою: Высокі і чысты (香气高纯); у другім апісанні — прыродны кветкавы, стойкі (天然花香持久).
- Смак: Мяккі, насычаны і асвяжальны (滋味醇厚爽口); чай вытрымлівае шмат заліванняў (耐冲泡).
- Колер настою: Светла-чырвоны (汤色浅红) — у раздзеле арганалептыкі; чырвоны і яркі (汤色红亮) — у другім апісанні.
- Чайнае дно (завараны ліст): Злёгку цёмны (叶底稍暗).
7. Хімічны Склад
Патрабаванні да аховы называюць тры паказчыкі:
| Паказчык | Патрабаванне |
|---|---|
| Чайныя поліфенолы | не менш за 22,2 % |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 2,7 % |
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | не менш за 42,4 % |
Тыя ж тры лікі стаяць у патрабаваннях да зялёнага 九宫山茶 з той жа аб’явы. Дадзеных пра кафеін і іншыя рэчывы няма.
8. Заварванне
Практыка класа для чырвонага чаю.
- Тэмпература вады: 90–95 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуда: Гайвань або фарфоравы імбрычак.
- Працэс:
- Прагрэць посуду.
- Заліць чай вадой.
- Першы настой — каля хвіліны.
- Зліць настой цалкам.
- Некалькі паўторных заліванняў, кожнае крыху даўжэйшае за папярэдняе; дакумент адзначае, што чай іх вытрымлівае.
9. Захоўванне
Практыка класа. У сухім цёмным месцы пры пакаёвай тэмпературы, у шчыльнай упакоўцы, далёка ад пахаў і вільгаці.
10. Цана і Падробкі
Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак прадукта з геаграфічным указаннем або знак сельскагаспадарчага ўказання; права на спецыяльны знак зацвярджае Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці.
- Правяраць, што чай зроблены ў адной з пяці адзінак зоны — Сяпу, Чуанван, Цзюгуншань, Хунган або Янфанлінь, — а не проста ў павеце Туншань.
- Сухі ліст — чорны з бляскам, завараны ліст — злёгку цёмны.
11. Цікавыя Факты
- Зона аховы — не ўвесь павет, а пяць пасёлкаў і валасцей вакол Цзюгуншаня; павятовы цэнтр у яе не ўваходзіць.
- Тая ж асацыяцыя ў той жа аб’яве атрымала ахову і для зялёнага 九宫山茶 з той жа зонай, і фізіка-хімічныя патрабаванні да двух чаёў запісаны аднолькава.
- Галоўная вяршыня Цзюгуншаня падымаецца да 1656 м, а сады, паводле дакумента, ляжаць не вышэй за 900 м.
12. Параўнанне з іншымі чырвонымі чаямі
- Нінхун Гун Фу (宁红工夫): Цзянсійскі гунфу-чырвоны чай павета Сюшуй; яго лепшыя сады, паводле артыкула энцыклапедыі пра яго, ляжаць на схілах таго ж хрыбта Муфу.
- Тунгу Нінхун (铜鼓宁红): Чырвоны чай цзянсійскага павета Тунгу пад гістарычным імем «нінхун».
- Іхун Гун Фу (宜红工夫): Класічны хубэйскі гунфу-чырвоны чай захаду правінцыі.
- Хубэй Цын Чжуань (湖北青砖): Прасаваны цёмны чай акругі Сяньнін; Туншань названы сярод паветаў, дзе яго робяць, — іншы клас з той жа акругі.
У заключэнне:
Туншань Хунча — чырвоны чай паўднёвага Хубэя з гары Цзюгуншань і навакольных гор сярэдняй часткі хрыбта Муфу. Дакументы называюць зону, гатункі, вышыню садоў 400–900 м і парадак апрацоўкі, а аблічча малююць скупа: чорны бліскучы ліст, высокі чысты водар, мяккі насычаны смак. Тэрмінаў збору, параметраў ферментацыі і гісторыі менавіта гэтага чырвонага чаю ў знойдзеных крыніцах пакуль няма.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»