Цышэ Ча (Qīshè chá, 七舍茶) — горны чай пасёлка Цышэ (七舍镇) і яшчэ трох адзінак на паўднёвым захадзе гарадскога павета Сін’і (兴义市) Цяньсінань-Буі-Мяоскай аўтаномнай акругі, правінцыя Гуйчжоу. Класа імя не называе, але патрабаванні да ахоўнага прадукта апісваюць тэхналогію зялёнага чаю — без акіслення і тамлення. Сады па дакуменце ляжаць на вышыні 1500–2100 м. У вёсцы Гэшан (革上村) захавалася група старых чайных дрэў, якую правінцыйны інстытут чаю аднёс да мясцовай папуляцыі дзікага віду дачанча (大厂茶). Са снежня 2017 года Цышэ Ча ахоўваецца як прадукт з геаграфічным указаннем.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Аб’ява аб ахове клас не называе. Вывад зроблены па тэхналагічнай схеме з патрабаванняў да прадукта: 摊青, 杀青, 摊凉, 揉捻, 做形, 干燥. Акіслення, тамлення (闷黄) і варушэння ў ёй няма. Публікацыя 2024 года таксама кажа, што з ліста старых дрэў Цышэ робяць зялёны чай.
- Катэгорыя: Горны зялёны чай паўднёвага захаду Гуйчжоу; прадукт з геаграфічным указаннем (2017).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Гуйчжоу (贵州, Guìzhōu), Цяньсінань-Буі-Мяоская аўтаномная акруга (黔西南, Qiánxīnán), гарадскі павет Сін’і (兴义, Xīngyì).
- Зона аховы: Па аб’яве — цяперашнія адміністрацыйныя межы чатырох адзінак Сін’і: пасёлкаў Цышэ (七舍镇), Пэнчжа (捧乍镇), Цзіннань (敬南镇) і воласці Чжучанпін (猪场坪乡).
- Геаграфічныя каардынаты: Пасёлак Цышэ — каля 25° пн. ш. і 104° у. д. (па даведачным апісанні).
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Пісьмовыя ўпаміны. Даведачнае апісанне піша, што чай Цышэ ўпамянуты ў «Сін’і фучжы» (《兴义府志》) і ў «Дзянь Цянь цзі ю» (《滇黔纪游》). Саміх тэкстаў я не бачыў.
- 1981. Па публікацыі Гуйчжоўскага радыё і тэлебачання 2024 года, у маі 1981 года спецыяліст правінцыйнага інстытута чаю знайшоў групу старых чайных дрэў у брыгадзе Чжычан (纸厂组) вёскі Гэшан і сфатаграфаваў іх.
- 2012. Па той жа публікацыі, спецыялісты Гуйчжоўскага інстытута чаю (贵州省茶科所) зноў абследавалі дрэвы і аднеслі іх да мясцовай папуляцыі дзікага віду дачанча, у якой слупок песціка расшчэплены на тры–пяць лопасцей.
- Узнагароды. Па даведачным апісанні: 2009 — залаты медаль «Знакаміты чай Кітая» на Шанхайскім міжнародным фестывалі чайнай культуры; 2013 — першая прэмія правінцыйнага конкурсу «Цяньча бэй» (黔茶杯); 2016 — асаблівая прэмія (特等奖); конкурс у апісанні не названы.
- 2017. Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціне (AQSIQ) аб’явай 2017 года № 108 узяло Цышэ Ча пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем. Аб’ява падпісана 8 снежня 2017 года; з чаёў Гуйчжоу ў ёй яшчэ Цзюцэншань Ча (九层山茶) і Цынлун Люйча (晴隆绿茶).
- Назва: «Цышэ» (七舍) — імя пасёлка, сэрца зоны аховы. Паходжання самога тапоніма ў знойдзеных крыніцах няма.
- Культурнае значэнне: Даведачнае апісанне піша, што чай у Цышэ вырошчваюць даўно і ў мінулым ён быў добра вядомы; іншых сведчанняў, акрамя дзвюх кніг вышэй, яно не прыводзіць.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сарты па дакуменце: Мясцовыя дробна- і сярэднелістыя папуляцыі (当地中小叶群体种), а таксама сарты Мэйчжань (梅占), Бае 1 (白叶1号), Цяньча 1 (黔茶1号), Цяньча 8 (黔茶8号), Фудзін дабайча (福鼎大白茶) і Лунцзін 43 (龙井43).
- Мясцовы куст: Даведачныя апісанні адносяць мясцовы куст Цышэ да параўнальна прымітыўнага тыпу: простых катэхінаў у ім больш, чым этэрыфікаваных. Ён марозаўстойлівы і, па тых жа апісаннях, застаецца зялёным пры −7…−8 °C.
- Старыя дрэвы: У брыгадзе Чжычан, па публікацыі 2024 года, расце амаль дзвесце старых дрэў. Сярод іх ёсць чатырохгняздовыя (四球) і рэдкія пяцігняздовыя — «五室茶», або «五球茶». Публікацыя называе іх тысячагадовымі, але сама ж агаворвае, што ўзрост і плошчу старога саду яшчэ трэба ўдакладніць.
- Збор: Вясновы — з сярэдзіны сакавіка да пачатку мая; летні — з канца мая да пачатку жніўня.
- Стандарт збору: Увесну — адзіночная пупышка, пупышка з адным толькі распусканым лістом, пупышка з двума толькі распусканымі лістамі. Улетку да гэтага дадаецца пупышка з трыма толькі распусканымі лістамі.
- Патрабаванні да пасадак: Размнажэнне чаранкамі, гушчыня 45–50 тыс. раслін на гектар.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Вышыня вырошчвання: 1500–2100 м — па патрабаваннях да прадукта. Даведачнае апісанне дае для пасёлка Цышэ сярэднюю вышыню 1880 м і найвышэйшы пункт 2207,5 м. Публікацыя 2024 года згадвае стары сад на гары Байлуншань (白龙山) на вышыні больш за 2200 м.
- Глебы: Жоўтыя або жоўта-бурыя (黄壤、黄棕壤); pH 4,5–6,5; арганічнага рэчыва не менш за 1,0 %; магутнасць глебавага слоя не менш за 40 см — усё па дакуменце.
- Клімат: Па даведачным апісанні, круглы год вільготны і туманны: сярэдняя гадавая тэмпература 14,5 °C, ападкаў каля 1600 мм у год, лясістасць больш за 48 %.
- Плошча садоў: Па даведачным апісанні, у пасёлку Цышэ 24,5 тыс. му чайных садоў, ва ўсім гарадскім павеце Сін’і — 79 тыс. му. Год, да якога адносяцца лічбы, не пазначаны.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні да прадукта задаюць тэхналогію з параметрамі — гэта апісанне менавіта Цышэ Ча, а не агульная схема класа.
- Раскладванне свежага ліста (摊青, tānqīng): Слой 1–5 см, 5–10 гадзін.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): 180–200 °C, 2–6 хвілін. Фіксацыя лічыцца дастатковай, калі колер ліста пераходзіць ад свежага зялёнага да цёмна-зялёнага, ліст становіцца мяккім і праяўляецца чысты водар.
- Астуджэнне (摊凉, tānliáng): Слой 2–3 см, 10–20 хвілін.
- Скручванне (揉捻, róuniǎn): 12–25 хвілін.
- Фармоўка (做形, zuòxíng): Па патрэбнай форме — плоскі чай, прамы «маафэн» (毛峰, máofēng) або завіты.
- Сушка (干燥, gānzào): У два-тры прыёмы, да вільготнасці не больш за 7,0 %.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне ніжэй — з патрабаванняў да ахоўнага прадукта.
- Знешні выгляд сухога ліста: Шчыльныя роўныя «ніці» з прыкметным ворсам (条索紧实、匀整，显毫); колер — буравата-зялёны (褐绿), незвычайны для зялёнага чаю.
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання няма; дакумент называе водар устойлівым (香气持久), не ўдакладняючы, сухога ліста ці настою.
- Водар настою: Устойлівы (香气持久); у поласці рота — чысты водар (口感清香).
- Смак: Саладкаваты, прыемны, свежы і бадзёры (滋味甘怡鲜爽).
- Колер настою: Чысты, празрысты і яркі (汤色清澈明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Жоўта-зялёнае і роўнае (叶底黄绿匀整).
Даведачныя апісанні чаю з мясцовага куста малююць іншае аблічча: настой насычаны і яркі, смак чысты і гарманічны, з лёгкай гарчынкай; згадваюць і карамельны тон водару.
7. Хімічны Састаў
Фізіка-хімічныя патрабаванні да Цышэ Ча:
| Паказчык | Норма |
|---|---|
| Вільготнасць | не больш за 7,0 % |
| Водны экстракт | не менш за 38,0 % |
| Агульная зола | не больш за 6,5 % |
| Сырая абалоніна | не больш за 14,0 % |
Нормы па поліфенолах у дакуменце няма, хоць у двух іншых чаёў Гуйчжоу з той жа аб’явы яна ёсць (не менш за 13,0 %).
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка або белая гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак прадукта з геаграфічным указаннем. Па аб’яве 2017 года, заяву на права ім карыстацца вытворца падае ва ўпраўленне па наглядзе за рынкам гарадскога павета Сін’і.
- Правяраць, што чай зроблены ў пасёлках Цышэ, Пэнчжа, Цзіннань або ў воласці Чжучанпін.
- Ліст — шчыльны, з ворсам, буравата-зялёны; настой — празрысты і яркі.
11. Цікавыя Факты
- Пад адным ахоўным імем дакумент дапускае тры формы ліста.
- У адной групе старых дрэў Гэшана растуць і чатырохгняздовыя, і рэдкія пяцігняздовыя дрэвы.
12. Параўнанне з іншымі чаямі Гуйчжоу
- Цынлун Люйча (晴隆绿茶): Зялёны чай той жа аўтаномнай акругі, ахоўваны той жа аб’явай. Сады ніжэй — 1100–1700 м; у тэхналогіі ёсць асобны прагрэў для водару (提香, tíxiāng), а ў нормах — поліфенолы не менш за 13,0 %.
- Цзюцэн Шань Люй Ча (九层山绿茶): Зялёны чай асаблівага раёна Лючжы гарадской акругі Люпаньшуй; тая ж аб’ява ўзяла пад ахову імя 九层山茶. Вышыня па дакуменце — 1000–1500 м.
- Пуань Сыцю Ча (普安四球茶): Зялёны чай павета Пуань той жа аўтаномнай акругі з ліста чатырохгняздовага чаю; чатырохгняздовыя дрэвы ёсць і сярод старых дрэў Цышэ.
На заканчэнне:
Цышэ Ча — высакагорны зялёны чай паўднёвага захаду Гуйчжоу з садамі на 1500–2100 м, дзе побач з сартавымі пасадкамі стаяць старыя дрэвы дзікай папуляцыі дачанча. Дакумент 2017 года апісвае яго падрабязна: збор ад адзіночнай пупышкі, фіксацыя пры 180–200 °C, тры формы, буравата-зялёны ліст з ворсам, празрысты настой і саладкаваты свежы смак. Узрост дрэў і летапісы вядомыя толькі па другасных апісаннях.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»