Yāshān ruìcǎokuí

Яшань Жуйцаокуй (Yāshān ruìcǎokuí, 鸦山瑞草魁) — гістарычны зялёны чай павета Лансі (郎溪县) гарадской акругі Сюаньчэн на паўднёвым усходзе правінцыі Аньхой. Імя хвалебнае, з кніжнага рэестра: 瑞草 — «добрая трава», старая назва чаю, 魁 — «першы»; 鸦山 — Вароніна гара ў пасёлку Яацунь. Другая назва — «横纹», «папярочныя жылкі», па жылкаванні ліста мясцовага сорту. Чай адноўлены ў 1985–1986 гадах, з 2025 года ён з’яўляецца прадуктам з геаграфічным указаннем.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Клас вызначаны паводле дакумента аховы Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA): раскладванне, фіксацыя, выпростванне з фармаваннем і сушка (摊青、杀青、理条做形、烘焙), без тамення і акіслення. Сам дакумент называе яго «绿茶珍品» — жамчужынай зялёнага чаю.
Катэгорыя: Гістарычны чай, адноўлены ў 1980-х гадах; прадукт з геаграфічным указаннем (CNIPA, 2025). Сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання ў рэестры ў імя няма.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Аньхой (安徽, Ānhuī), гарадская акруга Сюаньчэн (宣城, Xuānchéng), павет Лансі (郎溪, Lángxī). Гістарычнае ядро — гара Яшань у пасёлку Яацунь (姚村); у даўніну гэтыя мясціны адносіліся да павета Цзяньпін (建平县) — ранейшай назвы Лансі.
Зона аховы: Сем валасцей і пасёлкаў павета — Яацунь, Фэйлі, Лінда, Шыцзы, Біцяа, Наньфэн і Таачэн.
Геаграфічныя каардынаты: 119°3′50″–119°20′49″ у. д., 30°4′47″–31°15′41″ пн. ш. — паводле аб’явы CNIPA. Размах па шыраце больш за градус незвычайна вялікі для сямі валасцей; магчымая памылка друку, праверыць яе няма чым.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Радок Ду Му. Мясцовыя публікацыі пачынаюць гісторыю з радка танскага паэта Ду Му (杜牧) «山实东吴秀，茶称瑞草魁» — «горы тут — краса Усходняга У, а чай называецца першым сярод добрых траў». Зборнік класічнай паэзіі дае вершу загаловак «题茶山（在宜兴）》» — «Надпіс на Чайнай гары (у Ісіне)»: вершы пра чайную гару Ісіна, а «瑞草魁» у іх — хвалебная назва чаю. Да Яшані імя прывязваюць пазнейшыя кнігі.
- Мін. Паводле газеты «Сюаньчэн жыбаа» (2024), мінскі звод «Цюньфан пу» (《群芳谱》) Ван Сянцзіня (王象晋) піша пра гару 丫山 з найлепшым чаем на сонечным схіле Янпо (阳坡): сталічныя знаўцы назвалі гэты чай «鸦山阳城横纹», іншая яго назва — «瑞草魁». Газета атаясамлівае 丫山 з Яшанню пасёлка Яацунь.
- Даніна. Паводле той жа газеты, мінскі павятовы летапіс Цзяньпіна эпохі Цзяцзін (嘉靖) піша, што ў мясцовую даніну ўваходзіла 25 цзіняў чаю-пупышак.
- Цын. Публікацыя «Сіньхуа — Шаўковы шлях» прыводзіць цынскі летапіс павета Сюаньчэн: ля падножжа гары Янпо здаўна рос добры чай пад назвай «瑞草魁», інакш «横纹».
- Аднаўленне. Паводле паведамлення Цэнтральнага радыё (央广网, 2025), у 1979 годзе мясцовая чайная фабрыка гэтага чаю не рабіла — пра яго ведалі толькі з апавяданняў старых. У 1985 годзе Паўднёва-Аньхойскі сельскагаспадарчы інстытут (皖南农学院) і павятовыя ведамствы стварылі групу па яго аднаўленні, а ў ліпені 1986 года адноўлены чай прайшоў экспертную ацэнку.
- 2000 і 2010. Паводле публікацыі «Сіньхуа — Шаўковы шлях» — прызнанне Кітайскага нацыянальнага музея чаю (2000) і золата шанхайскага конкурсу «中国名茶» (2010). Яе ж словы пра «прадукт з геаграфічным указаннем» у 2011 годзе аб’ява 2025 года і рэестр не пацвярджаюць.
- 2017. Тэхналогія вырабу ўвайшла ў пяты спіс нематэрыяльнай спадчыны правінцыі Аньхой як «绿茶制作技艺（瑞草魁）》».
- 2025. CNIPA аб’явай №632 прызнаў Яшань Жуйцаокуй прадуктам з геаграфічным указаннем; павет рыхтаваў заяўку з 2024 года (Сіньхуа, 18 чэрвеня 2025 года).
Назва: 鸦山 — «Вароніна гара»; 瑞草 — «добрая трава», кніжная назва чаю; 魁 — «першы». Іншыя назвы — 鸦山横纹茶, 鸦山茶 і 鸦山岩茶.
Культурнае значэнне: Вёска Мяацюань (妙泉村) у 2017 годзе ўвайшла з гэтым чаем у агульнанацыянальны спіс паказальных вёсак «адна вёска — адзін прадукт».

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сорт / Культывар: Паводле дакумента аховы — мясцовы сорт «鸦山横纹茶种» (Yāshān héngwén cházhǒng), іншыя мясцовыя сарты і клоны, адабраныя з іх. Паводле паведамлення радыё, у ліста вугал паміж галоўнай і бакавымі жылкамі большы за звычайны, узор выглядае папярочным — адсюль «横纹».
Размнажэнне: Тронкамі з пазушнай пупышкай, нарэзанымі ў зоне вытворчасці.
Збор: Паводле дакумента — з пачатку красавіка да сярэдзіны мая, уручную, «уздымам рукі» (提手采, tíshǒucǎi). Паводле радыё — ад Цынміна да Гуюя; для першага сорту — пупышка з адным лістом, пупышка даўжэйшая за ліст.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Паўднёвы ўсход Аньхоя. Яацунь, паводле публікацыі «Сіньхуа — Шаўковы шлях», — самая паўднёвая і адзіная горная воласць павета.
Вышыня вырошчвання: 20–300 м — паводле дакумента аховы.
Глебы: Пясчаныя, магутнасцю больш за 100 см, pH 5,0–6,5.
Клімат: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Дакумент аховы апісвае чатыры этапы.

Раскладванне (摊青, tānqīng): У прахалодным ветраным памяшканні, слоем не таўсцейшым за 3 см, каля 4 гадзін, з лёгкім пераварочваннем кожныя паўгадзіны — пакуль ліст не страціць васковы бляск і не стане мяккім.
Фіксацыя (杀青, shāqīng): Кацёл каля 120 °C, па 0,25 кг ліста; ліст падкідваюць і страсаюць, не прыціскаючы, інакш ён пацямнее. Гатовасць — ліст цёмна-зялёны без бляску, травяністы пах знік, малады сцябло гнецца, не ламаючыся. Першы сорт адразу ідзе на сушку, другі і трэці — на выпростванне.
Выпростванне і фармаванне (理条做形, lǐtiáo zuòxíng): Кацёл 70–80 °C; каля 2 хвілін ліст страсаюць да вільготнасці прыкладна 40 %, затым чаргуюць выпростванне, скочванне далонямі і страсанне, захоўваючы чаінку прамой і злёгку плоскай. Пры вільготнасці каля 25 % чай знімаюць.
Сушка (烘焙, hōngbèi): Першая — на чатырох сушыльных кошыках з паніжэннем тэмпературы 90→80→70→60 °C, па 3–4 хвіліны на кожнай, пакуль чай не пачне калоць руку; затым адбор браку. Другая — павольная, каля 60 °C, да поўнай сухасці.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Паводле дакумента аховы.

Знешні выгляд сухога ліста: Просты, з прыкметным пушком, роўны, «падобны да зялёнага мяча» (形似绿剑), далікатна-зялёны з яшмавым адлівам (嫩绿透翠).
Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Чысты, высокі і доўгі (清香高持久).
Смак: Свежы, мяккі, бадзёры, з салодкім вяртаннем (鲜醇爽回甘).
Колер настою: Далікатна-зялёны, празрысты і яркі (嫩绿清澈明亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-жоўтае і яркае (嫩黄明亮).

Дакумент дадае, што настой бляднее толькі на шостым заліве (第6次始淡). Паводле радыё, у шклянцы чаінкі ўстаюць вертыкальна, «як распусціўшыяся архідэі».

Дакумент адрознівае чатыры сарты — вышэйшы, першы, другі і трэці. Ад вышэйшага да другога пушок з прыкметнага становіцца схаваным (пра трэці пра яго не сказана); ад вышэйшага да трэцяга водар з высокага і доўгага — умераным, настой і дно з далікатна-зялёнага і далікатна-жоўтага — жоўта-зялёнымі, а смак са свежага з салодкім вяртаннем — шчыльным.

7. Хімічны Склад

Паказчык	Значэнне ў дакуменце аховы
Чайныя поліфенолы	18,6 % і вышэй
Кафеін	3,9 % і вышэй
Амінакіслоты	3,9 % і вышэй
Вільгаць	не больш за 6,0 %
Пыл	не больш за 0,5 %
Агульны попел	не больш за 6,5 %
Водны экстракт	не больш за 35,0 %

Дакумент згадвае таксама вітаміны A, B1, B2 і C, без лічбаў. Водны экстракт у ім абмежаваны зверху; звычайна гэты паказчык задаюць ніжняй мяжой, але ў тэксце стаіць менавіта так.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
Працэс:
1. Прагрэць посуд.
2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
4. Піць, пакідаючы частку настою.
5. Даліць ваду.
6. Паўторныя залівы — паводле дакумента, да пяці-шасці.

9. Захоўванне

Практыка класа. Герметычная ўпакоўка, халадзільнік пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.

10. Цана і Падробкі

Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак прадукта з геаграфічным указаннем «鸦山瑞草魁».
- Правяраць, што вытворца з сямі валасцей і пасёлкаў павета Лансі.
- Ліст — просты, злёгку плоскі, з пушком; настой — далікатна-зялёны і празрысты; дно — далікатна-жоўтае.

11. Цікавыя Факты

Паводле падання з вершаў Ван Чжун’і (王仲仪), прыведзеных газетай, імя гары далі вароны, якія разносілі чайнае насенне: «鸦衔茶子生，遂同山名鸦».
Дакумент дапускае сады на вышыні ад 20 м.

12. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі

Янсянь Сюэ Я (阳羡雪芽): Чай Ісіна, да гары якога, мяркуючы па загалоўку, адносяцца вершы Ду Му.
Цзіньцін Люй Сюэ (敬亭绿雪): Гістарычны чай акругі Сюаньчэн, таксама адноўлены ў XX стагоддзі.
Хуанхуа Юньцзянь (黄花云尖): Просты плоскі зялёны чай Нінго з той жа аб’явы №632.
Гуандэ Хуанцзінь Я (广德黄金芽): Зялёны чай Гуандэ той жа акругі, з жоўталістых сартоў.

У заключэнне:

Яшань Жуйцаокуй — просты, як зялёны меч, зялёны чай Лансі з чыстым высокім водарам і салодкім вяртаннем. Мінулае яго трымаецца на кніжных цытатах, не ўсе з якіх пра яго, сучаснасць — на аднаўленні 1980-х і дакуменце аховы 2025 года.

Крыніцы

Геаграфічнае ўказанне

CNIPA 地理标志产品认定 №632

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»