Yāshān ruìcǎokuí

Nha Sơn Thụy Thảo Khôi (Yāshān ruìcǎokuí, 鸦山瑞草魁) là trà xanh lịch sử của huyện Lang Khê (郎溪县), thành phố Tuyên Thành, phía đông nam tỉnh An Huy. Tên gọi mang ý tán tụng, xuất phát từ thư tịch: 瑞草 nghĩa là “cỏ lành”, tên gọi cổ của trà, 魁 nghĩa là “đứng đầu”; 鸦山 là núi Quạ ở trấn Diêu Thôn. Tên thứ hai là “横纹”, nghĩa là “gân lá ngang”, chỉ hệ gân lá của giống địa phương. Trà được phục hồi vào những năm 1985–1986, từ năm 2025 là sản phẩm có chỉ dẫn địa lý.

1. Phân Loại và Nguồn Gốc

Loại: Trà xanh (绿茶, lǜchá). Hạng này được xác lập theo văn bản bảo hộ của Cục Sở hữu trí tuệ Quốc gia (CNIPA): rải héo, diệt men, hỏa sấy thẳng tạo hình và sấy khô (摊青、杀青、理条做形、烘焙), không ủ, không oxy hóa. Văn bản tự gọi trà là “绿茶珍品”, trân phẩm trà xanh.
Hạng mục: Trà lịch sử, phục hồi vào thập niên 1980; sản phẩm có chỉ dẫn địa lý (CNIPA, 2025). Tên gọi này không có chỉ dẫn địa lý nông nghiệp trong danh bạ.
Nguồn gốc: Trung Quốc, tỉnh An Huy (安徽, Ānhuī), thành phố Tuyên Thành (宣城, Xuānchéng), huyện Lang Khê (郎溪, Lángxī). Vùng lõi lịch sử là núi Nha Sơn ở trấn Diêu Thôn (姚村); xưa kia nơi này thuộc huyện Kiến Bình (建平县), tên cũ của Lang Khê.
Vùng bảo hộ: Bảy thị trấn và hương của huyện: Diêu Thôn, Phi Lý, Lăng Đát, Thập Tự, Tất Kiều, Nam Phong và Đào Thành.
Tọa độ địa lý: 119°3′50″–119°20′49″ kinh Đông, 30°4′47″–31°15′41″ vĩ Bắc, theo thông báo của CNIPA. Biên độ vĩ tuyến lớn hơn một độ là điều bất thường đối với bảy thị trấn; có thể là lỗi đánh máy, không thể kiểm chứng.

2. Lịch Sử và Ý Nghĩa Văn Hóa

Lịch sử:
- Câu thơ của Đỗ Mục. Các bài đăng của địa phương bắt đầu lịch sử từ câu thơ của nhà thơ thời Đường Đỗ Mục (杜牧): “山实东吴秀，茶称瑞草魁” nghĩa là “núi đây là vẻ đẹp Đông Ngô, trà được gọi đứng đầu trong các loài cỏ lành”. Tập thơ cổ điển đặt tựa đề cho bài thơ là “题茶山（在宜兴）” nghĩa là “Đề thơ núi Trà (ở Nghi Hưng)”: thơ về núi trà Nghi Hưng, còn “瑞草魁” trong đó là tên gọi ca ngợi trà. Sách vở đời sau gắn tên gọi này với Nha Sơn.
- Thời Minh. Theo báo “Tuyên Thành nhật báo” (2024), sách “Quần phương phả” (《群芳谱》) của Vương Tượng Tấn (王象晋) thời Minh viết về núi 丫山 có trà ngon nhất ở sườn dương Dương Pha (阳坡): giới sành trà kinh đô gọi trà này là “Nha Sơn Dương Thành hoành văn”, tên khác là “Thụy Thảo Khôi”. Báo đồng nhất 丫山 với Nha Sơn của trấn Diêu Thôn.
- Tiến cống. Cùng theo báo trên, huyện chí Kiến Bình thời Minh, niên hiệu Gia Tĩnh (嘉靖), viết rằng đồ tiến cống địa phương gồm 25 cân trà búp.
- Thời Thanh. Ấn phẩm “Tân Hoa xã, Con đường Tơ lụa” dẫn huyện chí Tuyên Thành thời Thanh: dưới chân núi Dương Pha xưa nay mọc trà ngon tên “瑞草魁”, còn gọi là “横纹”.
- Phục hồi. Theo Đài Phát thanh Trung ương (央广网, 2025), năm 1979 nhà máy trà địa phương không sản xuất loại trà này, chỉ biết đến qua lời kể của người già. Năm 1985, Học viện Nông nghiệp Nam An Huy (皖南农学院) và các cơ quan chức năng huyện thành lập nhóm phục hồi, tháng 7 năm 1986 trà phục hồi được hội đồng chuyên gia đánh giá.
- 2000 và 2010. Theo ấn phẩm “Tân Hoa xã, Con đường Tơ lụa” trà được Bảo tàng Trà Quốc gia Trung Quốc công nhận (2000) và đoạt giải vàng cuộc thi Thượng Hải “中国名茶” (2010). Lời của ấn phẩm về “sản phẩm có chỉ dẫn địa lý” năm 2011 không được thông báo năm 2025 và danh bạ xác nhận.
- 2017. Kỹ thuật chế biến được đưa vào danh mục thứ năm về di sản văn hóa phi vật thể tỉnh An Huy với tên “绿茶制作技艺（瑞草魁）”.
- 2025. CNIPA bằng thông báo số 632 công nhận Nha Sơn Thụy Thảo Khôi là sản phẩm có chỉ dẫn địa lý; huyện chuẩn bị hồ sơ từ năm 2024 (Tân Hoa xã, 18 tháng 6 năm 2025).
Tên gọi: 鸦山 nghĩa là “núi Quạ”; 瑞草 nghĩa là “cỏ lành”, tên gọi văn chương của trà; 魁 nghĩa là “đứng đầu”. Các tên khác còn có 鸦山横纹茶, 鸦山茶 và 鸦山岩茶.
Ý nghĩa văn hóa: Thôn Diệu Tuyền (妙泉村) năm 2017 cùng với loại trà này được đưa vào danh sách toàn quốc về thôn kiểu mẫu “một thôn một sản phẩm”.

3. Mô Tả Thực Vật và Nguyên Liệu

Giống / Giống trồng: Theo văn bản bảo hộ là giống địa phương “鸦山横纹茶种” (Yāshān héngwén cházhǒng), các giống địa phương khác và các dòng vô tính chọn lọc từ chúng. Theo đài phát thanh, góc giữa gân chính và gân bên của lá lớn hơn bình thường, hình dạng gân trông như nằm ngang, do đó có tên “横纹”.
Nhân giống: Bằng cành giâm có chồi nách, cắt tại vùng sản xuất.
Thu hái: Theo văn bản từ đầu tháng 4 đến giữa tháng 5, bằng tay, “nhấc tay hái” (提手采, tíshǒucǎi). Theo đài phát thanh từ Thanh Minh đến Cốc Vũ; loại thượng hạng là búp với một lá, búp dài hơn lá.

4. Thổ Nhưỡng và Đặc Điểm Canh Tác

Vùng: Đông nam An Huy. Diêu Thôn, theo ấn phẩm “Tân Hoa xã, Con đường Tơ lụa”, là thị trấn cực nam và miền núi duy nhất của huyện.
Độ cao trồng: 20–300 m, theo văn bản bảo hộ.
Đất: Đất cát, dày hơn 100 cm, pH 5,0–6,5.
Khí hậu: Không có dữ liệu trong các nguồn tìm được.

5. Công Nghệ Sản Xuất

Văn bản bảo hộ mô tả bốn công đoạn.

Rải héo (摊青, tānqīng): Trong phòng mát, thoáng gió, lớp không dày quá 3 cm, khoảng 4 giờ, nhẹ nhàng đảo mỗi nửa giờ cho đến khi lá mất độ bóng sáp và trở nên mềm.
Diệt men (杀青, shāqīng): Chảo khoảng 120 °C, mỗi mẻ 0,25 kg lá; tung và lắc lá, không ấn, nếu không lá sẽ sẫm màu. Đạt yêu cầu khi lá màu xanh đậm, hết bóng, hết mùi cỏ, cọng non gập cong không gãy. Loại thượng hạng đưa ngay sang sấy, loại hai và loại ba sang công đoạn sửa thẳng.
Sửa thẳng tạo hình (理条做形, lǐtiáo zuòxíng): Chảo 70–80 °C; khoảng 2 phút lắc lá đến độ ẩm khoảng 40 %, sau đó luân phiên vuốt thẳng, lăn bằng lòng bàn tay và lắc, giữ cho cánh trà thẳng và hơi dẹt. Khi độ ẩm khoảng 25 % thì lấy trà ra.
Sấy (烘焙, hōngbèi): Lần một trên bốn giỏ sấy với nhiệt độ giảm dần 90→80→70→60 °C, mỗi giỏ 3–4 phút, đến khi trà bắt đầu khô ráp tay; sau đó loại bỏ trà lỗi. Lần hai là sấy chậm, khoảng 60 °C, đến khô hoàn toàn.

6. Đặc Điểm Cảm Quan

Theo văn bản bảo hộ.

Ngoại hình trà khô: Cánh thẳng, phủ tuyết rõ, đều đặn, “giống như thanh kiếm xanh” (形似绿剑), xanh non ánh ngọc (嫩绿透翠).
Hương trà khô: Không có mô tả riêng trong các nguồn tìm được.
Hương nước trà: Thanh khiết, cao và bền lâu (清香高持久).
Vị: Tươi mát, mềm mại, sảng khoái, có hậu ngọt (鲜醇爽回甘).
Màu nước: Xanh non, trong trẻo và sáng (嫩绿清澈明亮).
Bã trà (lá sau khi pha): Vàng non và sáng (嫩黄明亮).

Văn bản nói thêm rằng nước trà chỉ nhạt dần từ lần pha thứ sáu (第6次始淡). Theo đài phát thanh, trong cốc cánh trà dựng thẳng đứng, “như những đóa lan nở”.

Văn bản phân biệt bốn cấp: thượng hạng, loại một, loại hai và loại ba. Từ thượng hạng đến loại hai, tuyết trà từ rõ ràng trở thành ẩn (loại ba không nhắc đến); từ thượng hạng đến loại ba, hương từ cao và bền lâu thành vừa phải, nước trà và bã từ xanh non và vàng non thành vàng xanh, còn vị từ tươi mát có hậu ngọt thành đậm.

7. Thành Phần Hóa Học

Chỉ tiêu	Giá trị trong văn bản bảo hộ
Polyphenol trà	18,6 % trở lên
Caffeine	3,9 % trở lên
Axit amin	3,9 % trở lên
Độ ẩm	không quá 6,0 %
Bụi	không quá 0,5 %
Tro tổng	không quá 6,5 %
Chiết xuất nước	không quá 35,0 %

Văn bản cũng nhắc đến vitamin A, B1, B2 và C, không có số liệu. Chiết xuất nước trong văn bản bị giới hạn trên; thông thường chỉ tiêu này đặt giới hạn dưới, nhưng trong văn bản ghi đúng như vậy.

8. Cách Pha

Thực hành chung cho trà xanh.

Nhiệt độ nước: 80–85 °C.
Lượng trà: 3 g cho 150 ml.
Dụng cụ: Cốc thủy tinh hoặc gaiwan trắng.
Cách pha:
1. Làm nóng dụng cụ.
2. Cho trà vào và rót nước dọc theo thành.
3. Nước đầu tiên sau 40–60 giây.
4. Uống, chừa lại một phần nước.
5. Châm thêm nước.
6. Các lần pha sau theo văn bản có thể lên đến năm, sáu lần.

9. Bảo Quản

Thực hành chung. Đóng gói kín, để tủ lạnh ở 0–5 °C, tránh ánh sáng, ẩm và mùi. Tốt nhất nên dùng trong vòng một năm.

10. Giá Cả và Hàng Giả

Không có dữ liệu về giá trong các nguồn tìm được.

Cách tránh hàng giả:
- Tìm dấu hiệu đặc biệt của sản phẩm có chỉ dẫn địa lý “鸦山瑞草魁”.
- Kiểm tra nhà sản xuất thuộc bảy thị trấn của huyện Lang Khê.
- Cánh trà thẳng, hơi dẹt, có tuyết; nước trà xanh non và trong; bã trà vàng non.

11. Sự Thật Thú Vị

Theo truyền thuyết từ thơ của Vương Trọng Nghi (王仲仪) được báo dẫn lại, tên núi do loài quạ tha hạt giống trà đặt: “鸦衔茶子生，遂同山名鸦”.
Văn bản cho phép vườn trà ở độ cao từ 20 m.

12. So Sánh với Các Loại Trà Xanh Khác

Nghi Hưng Tuyết Nha (阳羡雪芽): Trà của Nghi Hưng, nơi mà theo tựa đề, bài thơ của Đỗ Mục hướng đến.
Kính Đình Lục Tuyết (敬亭绿雪): Trà lịch sử của Tuyên Thành, cũng được phục hồi vào thế kỷ XX.
Hoàng Hoa Vân Tiêm (黄花云尖): Trà xanh cánh dẹt thẳng của Ninh Quốc, cùng trong thông báo số 632.
Quảng Đức Hoàng Kim Nha (广德黄金芽): Trà xanh của Quảng Đức cùng thành phố, từ giống lá vàng.

Kết Luận:

Nha Sơn Thụy Thảo Khôi là trà xanh cánh thẳng như thanh kiếm xanh của Lang Khê, có hương thanh cao và hậu vị ngọt. Quá khứ của trà dựa trên những câu trích dẫn sách vở, không phải tất cả đều nói về trà này, hiện tại dựa trên việc phục hồi thập niên 1980 và văn bản bảo hộ năm 2025.

Nguồn tham khảo

Chỉ dẫn địa lý

CNIPA 地理标志产品认定 №632

Danh sách đầy đủ — tại trang Nguồn tham khảo