Полю Нянян Ча (Pōliǔ niángniang chá, 坡柳娘娘茶) — «чай дзяўчат з Полю», ручны чай вёскі Полю (坡柳村) павета Чжэньфэн на паўднёвым захадзе Гуйчжоу. Ліст збіраюць у пучок і скочваюць далонямі ў кончык пэндзля для пісьма, адсюль іншыя імёны — «чай-пэндзаль» (文笔茶) і «пэндзаль чжуан’юаня» (状元笔茶). «Нянян», паводле аповеду гуйчжоўскага тэлебачання, — мясцовы зварот да незамужніх дзяўчат сямнаццаці-васемнаццаці гадоў: паводле звычаю чай збіралі і рабілі дзяўчаты народнасці буі. Клас крыніцы называюць па-рознаму, а імя ахоўваецца з 2019 года.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Клас не ўстаноўлены адназначна. Гуйчжоўскі ўніверсітэт (2022) называе чай жоўтым, і «асаблівы залаты медаль» ён узяў на конкурсе жоўтага чаю; рэпартаж «Гуйчжоу жыбао» (2024) уключае ў выраб тамленне (闷黄, mēnhuáng) — прыкмета жоўтага класа. Патрабаванні аховы 2025 года даюць іншы ланцужок: падвяльванне, скручванне, ферментацыя (发酵, fājiào) 6–8 гадзін, фармоўка, сушка — яна бліжэй да чырвонага чаю, хоць класа дакумент не называе.
- Катэгорыя: Гістарычны ручны чай народнасці буі; прадукт з геаграфічным указаннем.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Гуйчжоу (贵州, Guìzhōu), Цяньсінань-Буі-Мяоская аўтаномная акруга, павет Чжэньфэн (贞丰, Zhēnfēng), пасёлак Лунчан (龙场镇, Lóngchǎng), вёска Полю.
- Зона аховы: Пасёлкі Лунчан, Ваньлань (挽澜镇, Wǎnlán) і Сяотунь (小屯镇, Xiǎotún) — паводле рэгістрацыі 2019 года 57 адміністрацыйных вёсак і абшчын. Крайнія пункты — вёскі Чжэтан на ўсходзе, Саньхэ на захадзе, Дзяньцзы на поўдні і Шуйіньдун на поўначы.
- Геаграфічныя каардынаты: 105°25′–105°38′ у. д., 25°19′–25°32′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- 1853 год. «Сін’іскія акруговыя запісы» (《兴义府志》) паведамляюць, што чай расце «ў паўночнай воласці і ў Туньцзяо» і што «гэта і ёсць чай маацзянь». Універсітэт атаясамлівае гэтыя месцы з цяперашнім Дунпанем пасёлка Сінбэй і з вёскай Полю. Цяперашняга імя ў цытаце няма.
- Узрост. Універсітэт ацэньвае гісторыю вытворчасці і гандлю больш чым у 500 гадоў, тэлебачанне Гуйчжоу — у «сто з лішнім».
- Даніна. Паводле падання, якое пераказвае ўніверсітэт, больш за дзвесце гадоў таму чай фас авалі па 100 пупышак у «пэндзаль» і па 16 пэндзляў у «пучок» каля аднаго цзіня, заварочвалі ў чырвоны шоўк і адпраўлялі ў даніну. Тэлебачанне піша, што чай падносілі імператару Цяньлуну; дакумента за гэтым у знойдзеных крыніцах няма.
- Гандаль. Паводле ўніверсітэта, вёска рабіла да 10 тыс. цзіняў у год; на блізкім рынку Пааа гандлявалі ў асноўным чаем, і чай даходзіў да Байсэ ў Гуансі.
- Да 1960-х у Полю яшчэ рабілі ручны «чай пучкамі» (把把茶, bǎbǎ chá). Прыёмы перадаваліся з вуснаў у вусны; потым засталіся толькі дробныя хатнія майстэрні без адзінага стандарту.
- 2019. Аб’явай Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў № 213 ад 4 верасня 2019 года чай зарэгістраваны як сельскагаспадарчы прадукт з геаграфічным указаннем; нумар пасведчання — AGI02755. Абмеркаванне заяўкі ішло з 15 лістапада па 14 снежня 2018 года.
- 2022. Чайны інстытут Гуйчжоўскага ўніверсітэта дапамог мясцовай кампаніі наладзіць выраб, і з’явіўся стандарт прадпрыемства «坡柳娘娘茶加工技术规程». У ліпені чай атрымаў «асаблівы залаты медаль» сёмага конкурсу жоўтага чаю Кітая «Мэндын Хуан Я» — паводле тлумачэння ўніверсітэта, за вышэйшы бал і па вонкавым выглядзе, і па ўнутранай якасці. Узнагароды ўручылі 1 лістапада на Сычуаньскай чайнай выставе.
- 2025. Аб’явай Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 646 ад 23 верасня 2025 года чай прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем.
- Назва: «Полю» — імя вёскі, «нянян» — мясцовы зварот да незамужніх дзяўчат.
- Культурнае значэнне: Паводле аповеду тэлебачання, у буі чаем сустракаюць гасцей і родных, а «чай нянян» раней варылі ў гліняным гаршку на трынозе, у два-тры заходы.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сарты паводле патрабаванняў аховы: Мясцовыя шматгадовыя кусты, размножаныя чаранкамі, і сорт 龙井43 (Lóngjǐng 43) сярод іншых прыдатных.
- Старыя дрэвы: Паводле рэпартажу «Гуйчжоу жыбао» (2024), у Полю больш за 3000 старых чайных дрэў, каля 700 адзначаны таблічкамі і ахоўваюцца. Батанічная прыналежнасць і імя мясцовай папуляцыі ў знойдзеных крыніцах не пазначаны.
- Сыравіна: Паводле ўніверсітэта, парастак даўжынёй каля трох-чатырох цуняў — пупышка з двума-чатырма лістамі.
- Час збору: Увесну — пасля Цынміна; паводле аповеду тэлебачання, у тры лепшыя дні сезона, з васьмі да дзевяці гадзін раніцы. Увосень — ад Ліцю да Ханьлу, паводле той жа газеты. Патрабаванні аховы дапускаюць толькі ручны збор.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Паўднёвы захад Гуйчжоу. Вёска Полю, паводле аповеду тэлебачання, стаіць ля падножжа гары Луншань, за дваццаць з лішнім кіламетраў ад павятовага цэнтра.
- Глебы: Паводле патрабаванняў аховы — у асноўным жоўтыя, друзлыя, глыбокія, багатыя арганікай.
- Вышыня і клімат: Лікавых даных у знойдзеных крыніцах няма; мясцовыя вытворцы кажуць пра высакагорныя сады з багатым сонцам.
- Догляд паводле патрабаванняў: Асноўнае арганічнае ўгнаенне — у канцы лістапада, глыбей за 20 см, не менш за 1000 кг на му; дзве падкормкі, у маі-чэрвені і ў кастрычніку-лістападзе. Маладым кустам — тры-чатыры фармавальныя абрэзкі, лепей у сакавіку.
- Маштаб: Паводле заяўкі 2018 года — 2800 га і 6 тыс. т у год.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Крыніцы апісваюць выраб тройчы, і апісанні не супадаюць.
Традыцыйная (універсітэт, 2022): пасля фіксацыі ліст скручваюць рукамі на бамбукавым падносе, збіраюць у пучок і, круцячы паміж далонямі, сціскаюць у форму пэндзля; пучок перавязваюць ніткай і сушаць над бяздымным вугалем або на сонцы. Тамлення тут няма.
«Гуйчжоу жыбао» (2024, асенні чай): падвяльванне (晾青), фіксацыя (杀青), тамленне (闷黄), скручванне (揉捻), фармоўка (做形), сушка (干燥); фіксацыю і скручванне робяць уручную.
Патрабаванні аховы (2025):
- Раскладванне (摊放, tānfàng).
- «Фіксацыя» (杀青, shāqīng): Паводле тэксту — раскладванне ў памяшканні разам з падвяльваннем на сонцы.
- Скручванне (揉捻, róuniǎn): 30–45 хвілін, пакуль сок не пачне ліпнуць да рук.
- Ферментацыя (发酵, fājiào): 6–8 гадзін пры 28–35 °C і вільготнасці паветра 40–60 %.
- Фармоўка (造型, zàoxíng).
- Сушка: 3–5 гадзін пры 60 °C, затым дасушка пры 80 °C і 5 хвілін пры 130–140 °C для водару.
Стандарт прадпрыемства 2022 года не адкрыты, і да якой схемы ён бліжэй, сказаць нельга.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Пучок у форме пэндзля для пісьма (呈毛笔形状).
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Паводле патрабаванняў аховы — лёгкі (微香), з «глыбокім чайным зачараваннем» (茶韵深远); універсітэт кажа пра кветкавы водар старых дрэў (古树花香).
- Смак: Паводле патрабаванняў — лёгкі і вытанчаны, са салодкім вяртаннем і доўгім паслясмакам (入口淡雅回甘); ва ўніверсітэта — шчыльны, мяккі і салодкі.
- Колер настою: Залаціста-жоўты, празрысты (金黄透亮). Асенні чай, паводле «Гуйчжоу жыбао», дае чырванавата-яркі настой (红亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
7. Хімічны Склад
| Паказчык | Патрабаванне аховы |
|---|---|
| Вільготнасць | не больш за 6,5 % |
| Агульны попел | не больш за 7,0 % |
| Экстрактыўныя рэчывы | не менш за 36,0 % |
Іншых даных у знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа. Параметраў менавіта для гэтага чаю няма, а клас спрэчны; ніжэй — звычайныя параметры жоўтага чаю.
- Тэмпература вады: 85–90 °C; для асенняга чаю з чырванаватым настоем — 90–95 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Гайвань або шкляная шклянка.
- Працэс: Першы настой — каля хвіліны, потым некалькі заліваў з невялікім падаўжэннем.
9. Захоўванне
Практыка класа. У шчыльнай упакоўцы, у сухім цёмным месцы, удалечыні ад пахаў; лепей выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма; паводле «Гуйчжоу жыбао» (2024), ручны чай прадаецца ў Чжэцзяне, Фуцзяні і Гуандуне.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання і вытворцу з пасёлкаў Лунчан, Ваньлань або Сяотунь.
- Галоўная прыкмета — пучок у форме кончыка пэндзля, настой залаціста-жоўты.
11. Цікавыя Факты
- Паводле звычаю гэта дзявочае рамяство: збор — тры лепшыя дні сезона, з васьмі да дзевяці гадзін раніцы.
- Хроніка 1853 года называе чай гэтых месцаў «маацзянем».
- «Гуйчжоу жыбао» у рэпартажы 2024 года піша імя праз іншы іерогліф — 孃孃 замест 娘娘.
12. Параўнанне з іншымі чаямі Гуйчжоу і жоўтымі чаямі
- Хайма Гун Ча (海马宫茶): Іншы гістарычны чай Гуйчжоу, які корпус адносіць да жоўтага класа.
- Мэндын Хуан Я (蒙顶黄芽): Сычуаньскі жоўты чай, імем якога названы конкурс 2022 года.
- Пуань Хунча (普安红茶): Чырвоны чай акругі Цяньсінань; яго ўказанне зарэгістравана той жа аб’явай 2019 года, і зона ўключае павет Чжэньфэн.
На заканчэнне:
Полю Нянян Ча — ручны чай вёскі буі, скатаны ў кончык пэндзля для пісьма. За ім стаяць радок хронікі 1853 года, паданне пра даніну і звычай дзявочага збору, а з 2019 года — ахова імя. Клас крыніцы называюць па-рознаму: універсітэт і конкурс — жоўтым, патрабаванні аховы апісваюць шматгадзінную ферментацыю.