Dōngjiānghú chá

Дунцзянху Ча (Dōngjiānghú chá, 东江湖茶) — «чай возера Дунцзянху», зялёны чай гарадскога павета Цзысін (资兴市) гарадской акругі Чэньчжоу на поўдні правінцыі Хунань. Імя дало вадасховішча Дунцзянху: рэгламент 2017 года загадвае закладваць сады не далей за 30 км ад яго воднай роўнядзі. Патрабаванні аховы называюць прадукт прама — «东江湖绿茶», «зялёны чай Дунцзянху» — і зводзяць яго якасць да трох слоў: 色绿、味厚、香雅 — зялёны колер, шчыльны смак, вытанчаны водар. З 2017 года імя ахоўваецца як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, з 2025-га — як прадукт з геаграфічным указаннем.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Клас названы ў саміх патрабаваннях аховы («东江湖绿茶»); тэхналогія — зялёная: фіксацыя, скручванне, сушка, без тамення і акіслення.
Катэгорыя: Хунаньскі скручаны зялёны чай з пупышкі з адным-двума лістамі; прадукт з геаграфічным указаннем.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Хунань (湖南, Húnán), гарадская акруга Чэньчжоу (郴州, Chēnzhōu), гарадскі павет Цзысін (资兴, Zīxīng).
Зона аховы: Дзесяць пасёлкаў і валасцей Цзысіна: Байлан (白廊镇), Чукоу (滁口镇), Хуанцаа (黄草镇), Сіннін (兴宁镇), Цынцзян (清江镇), Тансі (汤溪镇), Чжоўмэньсы (州门司镇), Саньду (三都镇) і дзве яоскія нацыянальныя воласці — Хуэйлуншань (回龙山瑶族乡) і Бамяньшань (八面山瑶族乡). Плошча аховы па рэгламенце 2017 года — 7000 га, гадавы аб’ём — 3000 т.
Геаграфічныя каардынаты: Каля 25°34′–26°18′ пн. ш. і 113°08′–113°44′ у. д. па рэгламенце 2017 года; пералік 2025 года дае 25°33′45″–26°17′12″ пн. ш. і 113°13′52″–113°44′19″ у. д.
Маштаб: Паводле мясцовай прэсы, у 2016 годзе Цзысін вырабіў 2450 т сухога чаю на 130 млн юаняў; незалежнай праверкі гэтым лічбам няма.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Старая гісторыя. Датаваных звестак пра старажытны чай Цзысіна — даніне двару, старых назвах, летапісах — у знойдзеных крыніцах няма.
- Сучасная тэхналогія. Рэгламент 2017 года сам паведамляе, што цяперашні Дунцзянху Ча распрацавалі спецыялісты Інстытута чаю Хунаньскага сельскагаспадарчага ўніверсітэта (湖南农业大学茶叶研究所): яны сабралі гістарычныя матэрыялы пра чайную вытворчасць Цзысіна і нанова пабудавалі тэхналогію. Рэгламент называе яго паўручным-паўмашынным (半手工半机械) знакамітым чаем.
- 2017. Абвяшчэннем Міністэрства сельскай гаспадаркі № 2578 ад 1 верасня 2017 года Дунцзянху Ча зарэгістраваны як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне. Трымальнік — Чайная асацыяцыя Цзысіна (资兴市茶叶协会). Прыкладзены рэгламент кантролю якасці сам гаворыць, што пасля абвяшчэння становіцца абавязковым дзяржаўным тэхнічным рэгламентам.
- 2025. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці абвяшчэннем № 640 прызнала Дунцзянху Ча прадуктам з геаграфічным указаннем у агульным спісе з 1409 найменняў; заяўнік — тая ж чайная асацыяцыя.
Назва: Дунцзянху (东江湖) — штучнае вадасховішча ў Цзысіне; «ча» (茶) — чай. Па рэгламенце 2017 года, плошча люстра — 16 тыс. га, аб’ём — 8,12 млрд м³, вада адказвае дзяржаўнаму стандарту пітной вады першага класа, а само возера празвана «Дунцінам Паўднёвай Хунані» (湘南洞庭).
Культурнае значэнне: У зону ўваходзяць дзве воласці народнасці яо. Іншых звестак пра месца чаю ў мясцовай культуры ў знойдзеных крыніцах няма.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Гатункі / Культывары: Рэгламент 2017 года рэкамендуе дробналістыя гатункі 白毫早 (báiháozǎo), 碧香早 (bìxiāngzǎo) і 乌牛早 (wūniúzǎo) і сярэднелістыя 福鼎大白 (fúdǐng dàbái), 槠叶齐 (zhūyèqí; у тэксце — 楮叶齐) і 黄金茶1号 (huángjīnchá 1). Патрабаванні 2025 года называюць 白毫早, 碧香早, 福鼎大白 і 槠叶齐 «і іншыя». Мясцовая прэса называе галоўнымі ў садах клонавыя 白毫早, 碧香早 і 福鼎大白 і дае плошчу садоў Цзысіна — 5400 га.
Мясцовыя папуляцыі: Дадзеных пра старыя мясцовыя кусты і іх долю ў сыравіне ў знойдзеных крыніцах няма.
Стандарт збору: Збор вясной, летам і восенню па прынцыпе 嫩、匀、净、鲜 — пяшчотна, роўна, чыста, свежа.
- Першы клас: веснавая пупышка з адным лістом, парастак цэлы і роўны; хвосцік пакідаюць такой даўжыні, каб ліст не адрываўся. Не дапускаюцца парасткі з пупышкай, якая спынілася (驻芽叶), «парныя» лісты без пупышкі (对夹叶), парасткі з раскрытай верхавінай (开心叶) і фіялетавыя лісты.
- Другі клас: веснавая пупышка з двума лістамі або летне-асенняя пупышка з адным лістом; патрабаванні тыя ж, але забароны на фіялетавы ліст няма.
- Прыёмы збору: зрываць рухам рукі ўверх (提手采) або надломваць (折采); зграбаць жменяй (抓采), абдзіраць (捋采) і адшчыпваць пазногцямі (掐采) рэгламент не дазваляе.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Поўдзень Хунані, паўднёвы ўскраек хрыбта Лосяа (罗霄山脉). Рэльеф у асноўным горны, усход вышэйшы за захад; па рэгламенце, у павеце больш за дзвесце вяршынь вышэй за 800 м, лясістасць — 71 %.
Вышыня вырошчвання: 220–800 м — схілы і спадзістыя ўчасткі на сярэдзіне схілу; ухіл да 25°, ад вады вадасховішча — не далей за 30 км.
Клімат: Па рэгламенце — сярэднегадавая тэмпература 17,7 °C, безмарозны перыяд 347,9 дня, ападкі 1487,6 мм, сонечнае ззянне 1461,1 гадзіны ў год. Ранішніх туманоў да 118 дзён у годзе, сутачны перапад тэмператур — 8–10 °C.
Глебы: Чырваназёмы і жаўтазёмы на выветраных гліністых сланцах і пясчаніках, рыхлыя, з высокім утрыманнем гумусу; караняжыхарысты слой — ад 80 см, грунтавыя воды — глыбей за 1 м. Паказчыкі рэгламенту: pH 4,5–6,5, арганічнае рэчыва 10,5–60,6 г/кг, агульны азот 1,05–2,83 г/кг, даступны фосфар 10,5–225 мг/кг, даступны калій 30–328 мг/кг.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Схема апрацоўкі зададзена рэгламентам 2017 года:

Прыёмка свежага ліста па класах (鲜叶分级进厂).
Завяльванне (摊青, tānqīng): 6–7 гадзін.
Фіксацыя (杀青, shāqīng): пры 160–180 °C.
Абдзьмухванне (清风, qīngfēng): ахалоджванне патокам паветра.
Першае скручванне (初揉, chūróu): 6–8 хвілін.
Першая сушка (初烘, chūhōng): пры 110–120 °C.
Астыванне (摊凉, tānliáng).
Паўторнае скручванне (复揉, fùróu): 8–10 хвілін.
Паўторная сушка (复烘, fùhōng): пры 100–110 °C.
Астыванне.
Фармоўка (做形, zuòxíng): пры 60–80 °C.
Дасушванне (足干, zúgān): каля 100 °C.
Прасейванне, упакоўка і захоўванне ў халадзільнай камеры.

Прадукцыя па рэгламенце павінна адказваць стандарту «зялёнай харчовай прадукцыі» для чаю NY/T 288. Ёсць і правінцыйны стандарт Хунані DB43/T 2805-2023 «东江湖茶有机茶生产技术规程» — правілы вытворчасці арганічнага чаю Дунцзянху. Па каталогу стандартаў, яго выпусціла правінцыйнае ўпраўленне рынкавага нагляду 9 лістапада 2023 года, у сіле ён з 9 лютага 2024 года і ахоплівае межы раёна, асяроддзе, закладку і вядзенне арганічных садоў, іх перавод на арганіку, збор, захоўванне і перавозку ліста і кантроль якасці. Поўнага тэксту знайсці не ўдалося.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Апісанне па патрабаваннях аховы; для двух класаў яно рознае.

Вонкавы выгляд сухога ліста: Першы клас — скрутка тонкая, шчыльная, завітая (条索紧细卷曲), белы ворс на віду (白毫显露), колер ізумрудна-зялёны (色泽翠绿). Другі клас — скрутка шчыльная, завітая, з ворсам, колер зялёны з бляскам (绿润).
Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Першы клас — чысты і стойкі (清香持久); другі — даволі высокі і доўгі (香气尚高长).
Смак: Першы клас — поўны, мяккі і свежы (滋味醇厚鲜爽); другі — густы і дастаткова свежы (浓厚尚爽), вытрымлівае шмат заліваў.
Колер настою: Першы клас — пяшчотна-зялёны і яркі (嫩绿明亮); другі — жоўта-зялёны і яркі (黄绿明亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Першы клас — пяшчотна-зялёнае і яркае (叶底嫩绿明亮); для другога апісання няма.

7. Хімічны Склад

Паказчыкі рэгламенту па класах:

Паказчык	Першы клас	Другі клас
Водарастваральныя рэчывы	38–47 %	36–45 %
Чайныя поліфенолы	23–32 %	20–30 %
Свабодныя амінакіслоты	2,6–4,0 %	2,0–3,5 %

Гэта нормы ахаванага прадукту, а не замеры асобнай партыі.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуда: Шкляны стакан або белы гайвань.
Працэс:
1. Прагрэць посуду.
2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
4. Піць, пакідаючы частку настою.
5. Даліць ваду.
6. Два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года. Сам рэгламент заканчвае апрацоўку халодным складам (进库冷藏).

10. Цана і Падробкі

Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання. Па рэгламенце 2017 года права на знак сельскагаспадарчага ўказання выдае па заяўцы Чайная асацыяцыя Цзысіна; па патрабаваннях 2025 года спецыяльны знак прадукту з геаграфічным указаннем атрымліваюць праз ведамства інтэлектуальнай уласнасці Цзысіна, пасля праверкі правінцыйным ведамствам і зацвярджэння Дзяржаўным упраўленнем.
- На ўпакоўцы па рэгламенце 2017 года павінны стаяць імя прадукту, нумар стандарту, клас якасці, маса, дата выпуску, вытворца з адрасам, тэрмін і ўмовы захоўвання.
- Правяраць, што вытворца з зоны аховы ў Цзысіне.

11. Цікавыя Факты

Рэгламент 2017 года звязвае клімат з вадасховішчам: пасля яго запаўнення безмарозны перыяд вырас на 16 дзён, а туманных раніц стала на 10 % больш.
Па тым жа рэгламенце, веснавы збор у Цзысіне пачынаецца на 6–10 дзён раней, чым у суседніх паветах, і на 15–20 дзён раней, чым на захадзе і поўначы Хунані.
Збор ідзе тры сезоны, але першы клас робяць толькі з веснавога ліста.

12. Параўнанне з іншымі чаямі акругі Чэньчжоу

Чэньчжоу Фуча (郴州福茶): Асяродкавая грамадская марка над некалькімі класамі чаю; Дунцзянху Ча — паветавае імя аднаго класа ўнутры той жа акругі.
Лінлун Люй Ча (玲珑绿茶): Зялёны чай павета Гуйдун той жа акругі з кручкападобнай формай ліста.
Жучэн Бай Маа Ча (汝城白毛茶): Апушаны чай павета Жучэн з мясцовага буйналістага рэсурсу — іншы павет той жа акругі, іншая сыравіна.

Напрыканцы:

Дунцзянху Ча — зялёны чай Цзысіна з садоў на вышыні 220–800 м вакол горнага вадасховішча, дзе ранішнія туманы, па рэгламенце, бываюць больш за сто дзён у годзе. Рэгламент 2017 года распісвае яго падрабязна: клонавыя гатункі, трынаццаць крокаў апрацоўкі з тэмпературамі і два класы — ад тонкай завітай скруткі з ворсам і пяшчотна-зялёнага настою да мацнейшага другога класа. Пра старажытную гісторыю крыніцы маўчаць.