Qūxiāng sīmián chá

ฉวี่เซียง ซือเหมียน ฉา (Qūxiāng sīmián chá, 屈乡丝绵茶) เป็นชาเขียวจากอำเภอจื่อกุย (秭归县) เมืองอี๋ชาง มณฑลหูเป่ย์ ริมฝั่งหุบเขาซีหลิง (西陵峡) บนแม่น้ำแยงซี ชื่อประกอบจากตำนานสองเรื่อง ได้แก่ “ฉวี่เซียง” (屈乡) แปลว่า “บ้านเกิดของชวี ยฺเหวียน” ส่วน “ซือเหมียน ฉา” (丝绵茶) แปลว่า “ชาไหม” เป็นชื่อที่ตามตำนานกล่าวว่าจักรพรรดิเจียชิ่งพระราชทานให้ ลักษณะเฉพาะตามระเบียบคือ เมื่อฉีกใบชาสดจะเห็นเส้นใยสีเงิน ชื่อนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ทางการเกษตรตั้งแต่ปี 2012 และเป็นผลิตภัณฑ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ตั้งแต่ปี 2025

1. การจัดประเภทและแหล่งกำเนิด

• ประเภท: ชาเขียว (绿茶, lǜchá) ระเบียบกำหนดให้ต้องผลิตตามมาตรฐาน “มาตรฐานชาเขียวฉวี่เซียง” (Q/SXC01—2009) และกฎ “ระเบียบวิธีแปรรูปชาเขียวฉวี่เซียง” ซึ่งทั้งสองฉบับเรียกว่า “ชาเขียว” ไม่มีขั้นตอนการหมักในกรรมวิธี
• หมวดหมู่: สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ทางการเกษตร (2012, เลขที่หนังสือรับรอง AGI00934); ผลิตภัณฑ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (2025)
• แหล่งกำเนิด: จีน มณฑลหูเป่ย์ (湖北, Húběi) เมืองอี๋ชาง (宜昌, Yíchāng) อำเภอจื่อกุย (秭归, Zǐguī)
• พื้นที่คุ้มครอง: สิบเอ็ดตำบลและแขวงของอำเภอ ได้แก่ เหมาผิง (茅坪镇), กุยโจว (归州镇), ชวี่ยเหวียน (屈原镇), สุยเถียนป้า (水田坝乡), เซี่ยทาน (泄滩乡), ซาเจิ้นซี (沙镇溪镇), เหลียงเหอโข่ว (两河口镇), เหม่ยเจียเหอ (梅家河乡), กัวเจียป้า (郭家坝镇), จิ่ววานซี (九畹溪镇) และหยางหลินเฉียว (杨林桥镇) รายชื่อตรงกันในระเบียบและในประกาศฉบับที่ 640 พื้นที่ตามระเบียบ 40,000 หมู่
• พิกัดทางภูมิศาสตร์: ลองจิจูด 110°18′–111°00′ ตะวันออก ละติจูด 30°38′–31°11′ เหนือ

2. ประวัติศาสตร์และความสำคัญทางวัฒนธรรม

• ประวัติศาสตร์:
  • ชวี ยฺเหวียน ตามเนื้อความในระเบียบ กวีเกิดเมื่อ 340 ปีก่อนคริสตกาลที่เล่อผิงหลี่ (乐坪里) อำเภอจื่อกุย วรรคจาก “หลีเซา” (离骚) ที่ว่า “余既滋兰之九畹兮” แปลว่า “ฉันได้ปลูกกล้วยไม้ไว้เก้าว่าน” ระเบียบเชื่อมโยงกับตำบลจิ่ววานซี (九畹溪) ในปัจจุบัน
  • ตำนานเกี่ยวกับเจียชิ่ง ตามตำนานที่ระบุในระเบียบ บุคคลผู้เป็นที่นับถือจากไช่เจียพัว (蔡家坡) ชื่อหลี่ เกาหย่ง (李高永) ได้เข้าเฝ้าจักรพรรดิเจียชิ่ง (嘉庆) และได้รับพระราชทานยศเติงซื่อหลาง (登仕郎) เพื่อเป็นการตอบแทน หลี่ได้ถวายชาท้องถิ่นแด่จักรพรรดิ จักรพรรดิพอพระทัย พระราชทานชื่อชานี้ว่า “丝绵茶” และพระราชทานป้ายจารึกพร้อมชุดถ้วยไก่วาน
  • พงศาวลีและป้ายหลุมศพ ตามรายงานข่าวปี 2018 พงศาวลีตระกูลหลี่ระบุช่วงชีวิตของหลี่ เกาหย่งไว้ที่ปี 1783–1882 และป้ายหลุมศพของเขาที่จารึก “登仕郎李高永” ตั้งขึ้นในปี 1903 และยังเหลือรอดบางส่วนในหมู่บ้านเสียโข่ว (峡口村) รายงานข่าวเห็นว่าเป็นหลักฐานทางกายภาพว่าซือเหมียนฉาเคยเป็นชาบรรณาการ แต่ตัวจารึกตามที่รายงานระบุเพียงยศ ไม่ได้กล่าวถึงชา ตามรายงานเดียวกัน ป้ายหลุมศพของแท้เสียหายช่วงปฏิวัติวัฒนธรรม แผ่นหินแกะสลักด้านหน้าสองแผ่นยังคงสมบูรณ์ ส่วนที่เหลือบูรณะขึ้นใหม่ตามความทรงจำของลูกหลาน
  • ชาบรรณาการ รายงานเดียวกันอ้างนักประวัติศาสตร์ว่า ชาจากจื่อกุยตั้งแต่ราชวงศ์ถังถึงชิงเคยเป็นชาบรรณาการถวายราชสำนัก และระบุชื่อชาบรรณาการสมัยหยวนว่า “ชิงโข่วฉา” (清口茶) และสมัยชิงว่า “ซือเหมียนฉา” (丝绵茶)
  • 1994 ในเดือนตุลาคม สถานีส่งเสริมเทคโนโลยีผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นระดับอำเภอได้จดทะเบียนเครื่องหมายการค้า “ฉวี่เซียง” (屈乡)
  • 2012 ตามรายงานข่าว ในเดือนสิงหาคม หน่วยงานการเกษตรของอำเภอเริ่มเตรียมคำขอ และในปีเดียวกันชื่อนี้ได้รับการจดทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ทางการเกษตร ผู้ทรงสิทธิ์คือสมาคมชาอำเภอจื่อกุย (秭归县茶叶协会)
  • การฟื้นฟู ตามรายงานข่าวปี 2018 ซึ่งไม่ระบุวันที่ ชาซือเหมียนที่ฟื้นฟูขึ้นมาแต่เดิมผลิตน้อยและเฉพาะในหุบเขาจิ่ววานซี เพื่อเพิ่มปริมาณ อำเภอได้ดึงบริษัทขนาดใหญ่และสหกรณ์เข้ามา พร้อมสนับสนุนโรงงานท้องถิ่น ภายในปี 2018 มีผู้ประกอบการกว่าร้อยรายค้าขายซือเหมียนฉา
  • 2014 ตามสารานุกรม “ไป๋ตู้ไป่เคอ” โรงงานซือเหมียนฉาพร้อมโรงงานที่เข้าร่วมรับซื้อใบสดจากเกษตรกร 3 ล้านจิน (1,500 ตัน) และผลิตชาแห้งได้ 750,000 จิน (375 ตัน) แบ่งเป็นชาชื่อดัง (名优茶) 300,000 จิน และชาทั่วไป 450,000 จิน มูลค่าผลิตภัณฑ์ 130 ล้านหยวน
  • 2021 ตามรายงานข่าว (กันยายน 2021) อำเภอได้รับตำแหน่ง “中国丝绵茶之乡” แปลว่า “บ้านเกิดซือเหมียนฉาแห่งประเทศจีน”
  • 2025 ประกาศฉบับที่ 640 (ลงนาม 16 กรกฎาคม เผยแพร่ 13 สิงหาคม) สำนักงานทรัพย์สินทางปัญญาแห่งชาติรับรองผลิตภัณฑ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ 1,409 รายการ ฉวี่เซียง ซือเหมียนฉาอยู่ลำดับที่ 742 ผู้ยื่นคำขอคือสมาคมชาเดียวกัน
  • รางวัล รายงานข่าวระบุตำแหน่ง “ผลิตภัณฑ์แบรนด์ดังหูเป่ย์” “ชาท่องเที่ยวยอดเยี่ยมสิบอันดับแรกของหูเป่ย์” “ชาชื่อดังสิบอันดับของอี๋ชาง” และรางวัลชนะเลิศการประกวด “จงฉาเปย” รวมถึงใบรับรอง “ผลิตภัณฑ์สีเขียว” (绿色食品) โดยไม่ระบุปี
• ชื่อ: “ฉวี่เซียง” (屈乡) แปลว่า “บ้านเกิดของชวี ยฺเหวียน” ส่วน “ซือเหมียน” (丝绵) แปลว่า “ใยไหม” ตามรายงานข่าว ในเขตซานเสีย “ต้นไหม” (丝绵树) เป็นชื่อเรียกต้นตู้จง (杜棕) เมื่อหักเปลือกจะมีเส้นใยยืดออก และใบสดของซือเหมียนฉาเมื่อฉีกก็แสดงลักษณะเดียวกัน
• ความสำคัญทางวัฒนธรรม: ตามข้อมูลสำนักงานเกษตรอำเภอจากรายงานข่าวปี 2018 ชาเป็นอุตสาหกรรมอันดับสองของอำเภอรองจากส้มนาเวล ปลูกใน 117 หมู่บ้าน 12 ตำบลและแขวง บนพื้นที่ 110,000 หมู่ ผลผลิต 4,200 ตันต่อปี มูลค่าผลิตภัณฑ์กว่า 350 ล้านหยวน ประมาณครึ่งหนึ่งเป็นฉวี่เซียง ซือเหมียนฉา ตลาดที่รายงานข่าวระบุ ได้แก่ ปักกิ่ง เจียงซู ซานตง และอู่ฮั่น

3. ลักษณะทางพฤกษศาสตร์และวัตถุดิบ

• พันธุ์: ระเบียบไม่ได้ระบุชื่อพันธุ์เฉพาะ ต้นแม่พันธุ์มาจากสวนชาซือเหมียนที่ไช่เจียพัว ตำบลจิ่ววานซี ขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ (无性系繁育)
• วัตถุดิบ: ตามรายงานข่าว ยอดอ่อนยาว 1.6–2.0 ซม. ชาแห้ง 1 กก. ใช้ยอดประมาณ 130,000 ยอด
• มาตรฐานการเก็บ: ตามระเบียบ เปิดเก็บเมื่อยอดเดี่ยวมาตรฐานคลี่ออก 5% เก็บแยกตามความอ่อน ไม่มีกาบและผล เก็บบ่อยครั้งและครั้งละน้อย เพื่อลดอาหารของเพลี้ยจักจั่น (小绿叶蝉)
• ช่วงเวลาเก็บ: ไม่พบกำหนดเวลาที่แน่นอนในแหล่งข้อมูล

4. แตร์รัวร์และลักษณะการเพาะปลูก

• ภูมิภาค: หูเป่ย์ตะวันตก สองฝั่งหุบเขาซีหลิง เพื่อนบ้านของอำเภอคือเขตอี๋หลิงทางตะวันออก อำเภอซิงซานทางเหนือ อำเภอปาตงทางตะวันตก และอำเภอฉางหยางทางใต้
• ภูมิประเทศ: แนวเขาอูซาน ความสูงของอำเภออยู่ระหว่าง 40 ถึง 2056 ม. เฉลี่ยประมาณ 800 ม. สวนชาตามรายงานข่าวอยู่ที่ความสูง 600–1200 ม.
• ดิน: ดินร่วนปนทราย ดินบนหินดินดานสีม่วงและดินดานเหนียว ความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง อินทรียวัตถุ 0.5–2.1% pH 5.5–5.6 ระเบียบกำหนดให้สวนชามีอินทรียวัตถุมากกว่า 1.5% และชั้นดินที่ใช้งานลึกกว่า 60 ซม.
• ภูมิอากาศ: ภูมิอากาศแบบมรสุมภาคพื้นทวีปกึ่งเขตร้อนทางเหนือ อุณหภูมิเฉลี่ยทั้งปี 18 °C เดือนมกราคม 6.4 °C เดือนกรกฎาคม 28.9 °C แสงแดด 1,619.6 ชั่วโมง ระยะปลอดน้ำค้างแข็งมากกว่า 300 วัน ปริมาณน้ำฝน 1,000–1,500 มม. ระเบียบกำหนดให้สวนชามีอุณหภูมิเฉลี่ยทั้งปี 18–22 °C ต่ำสุดไม่ต่ำกว่า −2 °C และเดือนมกราคมไม่หนาวกว่า 7 °C
• อ่างเก็บน้ำ: ตามรายงานข่าว หลังอ่างเก็บน้ำซานเสียเต็มระดับ ใบชาในเขตกึ่งภูเขาสุกแก่เร็วกว่าเพื่อนบ้านที่ระดับความสูงเดียวกันประมาณ 20 วัน
• การจัดการสวน: ปุ๋ยอินทรีย์และปุ๋ยพืชสด กำจัดศัตรูพืชด้วยกับดักแสงและฟีโรโมน ใช้สัตว์ปีกในสวน และชีวภัณฑ์

5. กรรมวิธีการผลิต

ระเบียบกำหนดขั้นตอนสิบประการ ต้องดำเนินการตาม “ระเบียบวิธีแปรรูปชาเขียวฉวี่เซียง”:

1. การผึ่งใบ (摊青, tānqīng)
2. การคั่วหยุดเอนไซม์ (杀青, shāqīng)
3. การนวด (揉捻, róuniǎn)
4. การอบครั้งที่สอง (二青, èrqīng)
5. การขึ้นรูป (整形, zhěngxíng)
6. การดึงขน (提毫, tíháo)
7. การอบซ้ำ (复烘, fùhōng)
8. การอบแห้งและดึงกลิ่น (足干提香, zúgān tíxiāng)
9. การร่อนเศษและติดฉลาก (割末打标)
10. การคัดเกรด (精选, jīngxuǎn)

ระเบียบไม่ระบุอุณหภูมิและระยะเวลา

6. ลักษณะทางประสาทสัมผัส

ข้อกำหนดตามระเบียบสิ่งบ่งชี้

• ลักษณะใบชาแห้ง: ม้วนแน่น เรียวยาวสม่ำเสมอ ปลายแหลมตั้งตรง สีเขียวมรกต มีขนสีขาวชัดเจน (条索紧秀均匀，锋苗挺秀，色泽翠绿，白毫显露)
• กลิ่นใบชาแห้ง: ไม่พบคำอธิบายแยกในแหล่งข้อมูล
• กลิ่นน้ำชา: หอมสูงและคงทน สะอาด (高香持久、清香纯正)
• รสชาติ: สดชื่นกระปรี้กระเปร่า พร้อมรสที่ติดปลายลิ้นยาวนาน (滋味鲜爽，回味绵长)
• สีน้ำชา: ใสสว่าง (汤色清澈明亮)
• กากชา (ใบชาหลังชง): สว่าง ดูแล้วสบายตา (叶底明亮悦目)

ใบสดตามระเบียบมีความนุ่ม และเมื่อฉีกจะเห็น “เส้นใยเงินนับหมื่น” (断面银丝万缕)

7. องค์ประกอบทางเคมี

ข้อกำหนดทางกายภาพและเคมีตามระเบียบ:

ดัชนี	เกณฑ์
กรดอะมิโนอิสระ	ไม่น้อยกว่า 2.0%
ความชื้น	ไม่เกิน 7.0%
เถ้ารวม	ไม่เกิน 6.5%
เศษผง	ไม่เกิน 5.0%
เส้นใยดิบ	ไม่เกิน 10%
สารสกัด	ไม่น้อยกว่า 38%

มาตรฐานสุขอนามัยอ้างอิง GB 2762 และ GB 2763 ค่าเหล่านี้เป็นเกณฑ์กำหนด ไม่ใช่ผลตรวจของรุ่นการผลิตใดโดยเฉพาะ

8. การชง

แนวปฏิบัติทั่วไปสำหรับชาเขียว

• อุณหภูมิน้ำ: 80–85 °C
• ปริมาณชา: 3 กรัมต่อน้ำ 150 มล.
• ภาชนะ: แก้วใสหรือไก่วานสีขาว
• ขั้นตอน:
  1. อุ่นภาชนะ
  2. ใส่ชาแล้วรินน้ำตามผนังภาชนะ
  3. ชงครั้งแรก 40–60 วินาที
  4. ดื่มโดยเหลือน้ำชาไว้ส่วนหนึ่ง
  5. เติมน้ำอีกครั้ง
  6. เติมน้ำซ้ำได้สองถึงสามครั้ง

9. การเก็บรักษา

แนวปฏิบัติทั่วไป เก็บในบรรจุภัณฑ์ปิดสนิท ในตู้เย็นที่ 0–5 °C หลีกเลี่ยงแสง ความชื้น และกลิ่น ควรดื่มภายในหนึ่งปี

10. ราคาและการเลียนแบบ

ไม่พบราคาชาสำเร็จรูปในแหล่งข้อมูล ตามรายงานข่าวปี 2018 ราคารับซื้อใบสดในเขตซือเหมียนฉาช่วงพีคเกิน 220 หยวนต่อกิโลกรัม

• วิธีหลีกเลี่ยงของปลอม:
  • มองหาเครื่องหมายสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ข้างชื่อผลิตภัณฑ์ ผู้ผลิตในพื้นที่จะใช้เครื่องหมายนี้เมื่อได้รับอนุญาตจากผู้ทรงสิทธิ์
  • ตั้งแต่ปี 2025 มีเครื่องหมายผลิตภัณฑ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ด้วย ผู้ผลิตในพื้นที่ยื่นคำขอต่อหน่วยงานทรัพย์สินทางปัญญาระดับอำเภอ ตรวจสอบโดยสำนักงานมณฑลหูเป่ย์ อนุมัติและเผยแพร่โดยสำนักงานทรัพย์สินทางปัญญาแห่งชาติ
  • ตรวจสอบว่าผู้ผลิตมาจากสิบเอ็ดตำบลและแขวงของอำเภอจื่อกุย
  • ใบชาเป็นม้วนเรียวยาวสีเขียวมรกตมีขนสีขาว
  • อย่าสับสนชื่อคุ้มครองกับเครื่องหมายการค้าเอกชน “จิ่ววานซือเหมียนฉา” (九畹丝绵茶) ตามรายงานข่าว บริษัทจากตำบลจิ่ววานซีจดทะเบียนในปี 2009 และในปี 2018 เครื่องหมายนี้ได้รับการยอมรับเป็นเครื่องหมายการค้าที่รู้จักกันดี (驰名商标)

11. ข้อเท็จจริงน่าสนใจ

• ชื่อชานี้ตามตำนานพระราชทานโดยจักรพรรดิ และลักษณะเฉพาะเมื่อฉีกใบอธิบายโดยเปรียบเทียบกับเปลือกของ “ต้นไหม” ท้องถิ่น
• ระเบียบกำหนดให้เดือนมกราคมไม่หนาวกว่า 7 °C แต่ในระเบียบเองก็ระบุอุณหภูมิเฉลี่ยเดือนมกราคมของอำเภอไว้ที่ 6.4 °C
• ต้นแม่พันธุ์ของสิ่งบ่งชี้นี้เติบโตที่ไช่เจียพัว ซึ่งตามตำนานเป็นถิ่นกำเนิดของหลี่ เกาหย่ง

12. การเปรียบเทียบกับชาอื่น

• ซานเสีย หลงจิ่ง (三峡龙井): ชาเขียวใบแบนจากเมืองอี๋ชาง มีพื้นที่ครอบคลุมถึงจื่อกุย
• เสียโจว ปี้เฟิง (峡州碧峰): ชาเขียวจากเขตอี๋หลิงที่อยู่ใกล้เคียง
• ซิงซาน ไป๋ฉา (兴山白茶): ชาเขียวจากพันธุ์ใบสีอ่อนของอำเภอซิงซานที่อยู่ใกล้เคียง

โดยสรุป:

ฉวี่เซียง ซือเหมียนฉาเป็นชาเขียวจากหุบเขาซีหลิง ชื่อของมันเชื่อมโยงชวี ยฺเหวียนกับตำนานเกี่ยวกับเจียชิ่ง ระเบียบอธิบายไว้อย่างละเอียด สิบเอ็ดตำบล ต้นแม่พันธุ์จากไช่เจียพัว สิบขั้นตอนการผลิต ม้วนใบสีมรกตมีขน และกลิ่นหอมสูงสะอาด ที่มาของชื่อมาจากลักษณะเฉพาะคือ เมื่อฉีกใบสดจะดึงเส้นใยสีเงินออกมา

แหล่งที่มา

มาตรฐาน

• GB 2762
• GB 2763

สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์

• CNIPA 地理标志产品认定 №640

รายการทั้งหมด — ที่หน้า แหล่งที่มา