Qūxiāng sīmián chá

Цюйсян Сымянь Ча (Qūxiāng sīmián chá, 屈乡丝绵茶) — зялёны чай павета Цзыгуй (秭归县) гарадской акругі Ічан правінцыі Хубэй, з берагоў цясніны Сілін (西陵峡) на Янцзы. Імя складзена з двух паданняў: «Цюйсян» (屈乡) — «радзіма Цюй Юаня»; «сымянь ча» (丝绵茶) — «шаўковы чай», імя, якое, паводле падання, даў чаю імператар Цзяцын. Прыкмета па рэгламенце: на разрыве свежага ліста бачныя серабрыстыя ніткі. Сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне — з 2012 года, прадукт з геаграфічным указаннем — з 2025-га.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Рэгламент абавязвае працаваць па стандарце «屈乡绿茶标准» (Q/SXC01—2009) і правілах «屈乡绿茶加工技术规范» — абодва названы «зялёнымі»; акіслення ў тэхналогіі няма.
Катэгорыя: Сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2012, пасведчанне AGI00934); прадукт з геаграфічным указаннем (2025).
Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), гарадская акруга Ічан (宜昌, Yíchāng), павет Цзыгуй (秭归, Zǐguī).
Зона аховы: Адзінаццаць пасёлкаў і валасцей павета — Маапін (茅坪镇), Гуйчжоу (归州镇), Цюйюань (屈原镇), Шуйцяньба (水田坝乡), Сетань (泄滩乡), Шачжэньсі (沙镇溪镇), Лянхэкоу (两河口镇), Мэйцзяхэ (梅家河乡), Гоцзяба (郭家坝镇), Цзюваньсі (九畹溪镇) і Янліньцяо (杨林桥镇); пералік супадае ў рэгламенце і ў аб’яве № 640. Плошча па рэгламенце — 40 000 му.
Геаграфічныя каардынаты: 110°18′–111°00′ у. д., 30°38′–31°11′ пн. ш.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Цюй Юань. Паводле тэксту рэгламенту, паэт нарадзіўся ў 340 годзе да н. э. у Лэпінлі (乐坪里) павета Цзыгуй. Радок «Лісао» (离骚) «余既滋兰之九畹兮» — «я ўзрасціў архідэі на дзевяці вань» — рэгламент звязвае з цяперашнім пасёлкам Цзюваньсі (九畹溪).
- Паданне пра Цзяцына. Паводле падання, выкладзенага ў рэгламенце, паважанага чалавека з Цайцзяпо (蔡家坡), Лі Гааюна (李高永), прыняў імператар Цзяцын (嘉庆) і надаў яму чын дэншылан (登仕郎). У падзяку Лі паднёс імператару мясцовы чай; той застаўся задаволены, даў чаю імя «丝绵茶» і надаў дошку з надпісам і набор кубкаў-гайвань.
- Радаслоўная і надмагілле. Паводле рэпартажу 2018 года, радаслоўная роду Лі датуе жыццё Лі Гааюна 1783–1882 гадамі, а яго надмагілле з надпісам «登仕郎李高永» пастаўлена ў 1903 годзе і часткова захавалася ў вёсцы Сякоу (峡口村). Рэпартаж лічыць іх рэчавым доказам таго, што сымянь ча быў данінай; самі надпісы, як ён іх апісвае, называюць чын, а пра чай не гавораць. Паводле таго ж рэпартажу, сапраўднае надмагілле пацярпела ў гады «культурнай рэвалюцыі»: цэлымі засталіся дзве разьбяныя пліты фасаднага боку, астатняе адноўлена па памяці нашчадкаў.
- Даніна. Той жа рэпартаж са спасылкай на гісторыкаў піша, што чай Цзыгуя з Тан да Цын уваходзіў у даніну двару, і называе адсюль жа юаньскі данінны чай «清口茶» і цынскі «丝绵茶».
- 1994. У кастрычніку павятовая станцыя распаўсюджвання тэхналогій мясцовых прадуктаў зарэгістравала таварны знак «屈乡».
- 2012. Паводле рэпартажу, у жніўні павятовае аграрнае ведамства пачало рыхтаваць заяўку, і ў тым жа годзе імя атрымала рэгістрацыю сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання; трымальнік — павятовая чайная асацыяцыя (秭归县茶叶协会).
- Адраджэнне. Паводле рэпартажу 2018 года, які дат не называе, адноўлены сымянь ча раней рабілі мала і толькі ў даліне Цзюваньсі; каб нарасціць выпуск, павет прыцягнуў буйныя кампаніі і кааператывы і заахвочваў мясцовыя цэхі — да 2018 года сымянь ча гандлявалі болей за сотню прадпрыемстваў.
- 2014. Паводле даведніка «Байду Байкэ», фабрыкі сымянь ча разам з далучанымі цэхамі закупілі ў сялян 3 млн цзіняў (1500 т) свежага ліста і выпусцілі 750 тыс. цзіняў (375 т) сухога чаю — 300 тыс. цзіняў «знакамітага» (名优茶) і 450 тыс. масавага; кошт прадукцыі — 130 млн юаняў.
- 2021. Паводле паведамленняў прэсы (верасень 2021 года), павет атрымаў званне «中国丝绵茶之乡» — «кітайская радзіма сымянь ча».
- 2025. Аб’явай № 640 (падпісана 16 ліпеня, апублікавана 13 жніўня) Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці прызнала 1409 прадуктаў з геаграфічным указаннем; Цюйсян Сымянь Ча — радок 742, заяўнік — тая ж асацыяцыя.
- Узнагароды. Рэпартаж называе званні «湖北名牌产品», «湖北首届十佳旅游名茶», «宜昌市十大名茶» і першую прэмію конкурсу «中茶杯», а таксама сертыфікат «зялёнага прадукта» (绿色食品), без гадоў.
Назва: «屈乡» — «радзіма Цюй Юаня»; «丝绵» — «шаўковая вата». Паводле рэпартажу, у раёне Трох цяснін «шаўковым дрэвам» (丝绵树) завуць расліну 杜棕: на надломе яго кары цягнуцца ніткі, і свежы ліст сымянь ча на разрыве паводзіць сябе гэтак жа.
Культурнае значэнне: Паводле даных павятовага аграрнага бюро з рэпартажу 2018 года, чай — другая галіна павета пасля апельсінаў-навелаў: яго вырошчваюць у 117 вёсках 12 пасёлкаў і валасцей, на 110 тыс. му, выпуск — 4200 т у год, кошт прадукцыі — болей за 350 млн юаняў; каля паловы прыпадае на Цюйсян Сымянь Ча. Рынкі збыту рэпартаж называе такія: Пекін, Цзянсу, Шаньдун, Ухань.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сорт: Сартавога імя рэгламент не ўводзіць. Матачнік — кусты базы сымянь ча ў Цайцзяпо пасёлка Цзюваньсі; іх размнажаюць клонамі (无性系繁育).
Сыравіна: Паводле рэпартажу, далікатныя пупышкі даўжынёй 1,6–2,0 см; на 1 кг гатовага чаю сыходзіць каля 130 тыс. пупышак.
Стандарт збору: Паводле рэгламенту, сад адкрываюць, калі разгарнулася 5 % стандартных адзіночных пупышак; ліст збіраюць асобна па далікатнасці, без лускавінак і пладоў, часта і невялікімі партыямі — так у цыкадкі (小绿叶蝉) менш корму.
Час збору: Дакладных тэрмінаў у знойдзеных крыніцах няма.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Захад Хубэя, абодва берагі цясніны Сілін; суседзі павета — раён Ілін на ўсходзе, паветы Сіншань на поўначы, Бадун на захадзе і Чан’ян на поўдні.
Рэльеф: Адгор’і Ушаня; вышыні павета — ад 40 да 2056 м, у сярэднім каля 800 м. Сады, паводле рэпартажу, ляжаць на вышыні 600–1200 м.
Глебы: Супескі, глебы на пурпурных і гліністых сланцах, урадлівасць сярэдняя, арганічнага рэчыва 0,5–2,1 %, pH 5,5–5,6. Для садоў рэгламент патрабуе арганікі болей за 1,5 % і актыўнага пласта глыбей за 60 см.
Клімат: Паўночны субтрапічны кантынентальны мусонны. Сярэднегадавая тэмпература — 18 °C, студзень — 6,4 °C, ліпень — 28,9 °C; сонечнае ззянне — 1619,6 г, бязмарозны перыяд — болей за 300 дзён, ападкі — 1000–1500 мм. Для садоў рэгламент задае сярэднегадавую тэмпературу 18–22 °C, мінімум не ніжэй за −2 °C і студзень не халаднейшы за 7 °C.
Вадасховішча: Паводле рэпартажу, пасля запаўнення вадасховішча Санься ліст у паўгорнай зоне спее прыкладна на 20 дзён раней, чым у суседзяў на той жа вышыні.
Агратэхніка: Арганічныя ўгнаенні і сідэраты; супраць шкоднікаў — светлавыя і ферамонныя пасткі, птушка ў садзе, біяпрэпараты.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Рэгламент задае дзесяць аперацый; працаваць трэба па «屈乡绿茶加工技术规范»:

Раскладка (摊青, tānqīng).
Фіксацыя (杀青, shāqīng).
Скручванне (揉捻, róuniǎn).
Другое падсушванне (二青, èrqīng).
Фармоўка (整形, zhěngxíng).
Уздым ворсу (提毫, tíháo).
Паўторнае сушэнне (复烘, fùhōng).
Дасушванне з уздымам водару (足干提香, zúgān tíxiāng).
Адсеў крошкі і маркіроўка (割末打标).
Адабранне (精选, jīngxuǎn).

Тэмператур і працягласці рэгламент не дае.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Патрабаванні рэгламенту ўказання.

Вонкавы выгляд сухога ліста: Шчыльныя, тонкія і роўныя скруткі з вострымі кончыкамі, ізумруднага колеру, з адкрытым белым ворсам (条索紧秀均匀，锋苗挺秀，色泽翠绿，白毫显露).
Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Высокі і стойкі, чысты (高香持久、清香纯正).
Смак: Свежы і бадзёры, з доўгім паслясмакам (滋味鲜爽，回味绵长).
Колер настою: Празрысты і светлы (汤色清澈明亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Светлае, прыемнае воку (叶底明亮悦目).

Свежы ліст, паводле рэгламенту, мяккі і на разрыве паказвае «тысячы сярэбраных нітак» (断面银丝万缕).

7. Хімічны Склад

Фізіка-хімічныя патрабаванні рэгламенту:

Паказчык	Норма
Свабодныя амінакіслоты	не менш за 2,0 %
Вільготнасць	не болей за 7,0 %
Агульны попел	не болей за 6,5 %
Крошка	не болей за 5,0 %
Сырая абалоніна	не болей за 10 %
Экстрактыўныя рэчывы	не менш за 38 %

Санітарныя нормы — па GB 2762 і GB 2763. Гэта нормы, а не замеры канкрэтнай партыі.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
Працэс:
1. Прагрэць посуд.
2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
4. Піць, пакідаючы частку настою.
5. Даліць ваду.
6. Два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; выпіць на працягу года.

10. Кошт і Падробкі

Коштаў на гатовы чай у знойдзеных крыніцах няма. Паводле рэпартажу 2018 года, закупачны кошт свежага ліста ў зоне сымянь ча ў піку перавышаў 220 юаняў за кілаграм.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання побач з назвай прадукта; вытворца з зоны ставіць яго з дазволу трымальніка.
- З 2025 года ёсць і знак прадукта з геаграфічным указаннем: вытворца з зоны падае заяўку ў павятовае ведамства інтэлектуальнай уласнасці, яе правярае ўпраўленне правінцыі Хубэй, зацвярджае і публікуе Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці.
- Правяраць, што вытворца — з адзінаццаці пасёлкаў і валасцей павета Цзыгуй.
- Ліст — тонкія ізумрудныя скруткі з белым ворсам.
- Не блытаць ахаванае імя з прыватным таварным знакам «九畹丝绵茶»: паводле рэпартажу, яго зарэгістравала ў 2009 годзе кампанія з пасёлка Цзюваньсі, а ў 2018 годзе знак прызнаны агульнавядомым (驰名商标).

11. Цікавыя Факты

Імя чаю, паводле падання, даў імператар, а прыкмету на разрыве ліста тлумачаць параўнаннем з карой мясцовага «шаўковага дрэва».
Рэгламент патрабуе студзеня не халаднейшага за 7 °C, але сам жа прыводзіць сярэдні студзень павета — 6,4 °C.
Матачныя кусты ўказання растуць у Цайцзяпо — там, адкуль, паводле падання, быў родам Лі Гааюн.

12. Параўнанне з іншымі чаямі

Санься Лун Цзін (三峡龙井): Плоскі зялёны чай акругі Ічан, у зону якога ўваходзіць і Цзыгуй.
Сячжоу Біфэн (峡州碧峰): Зялёны чай суседняга раёна Ілін.
Сіншань Байча (兴山白茶): Зялёны чай са светлалістага сорту суседняга павета Сіншань.

У заключэнне:

Цюйсян Сымянь Ча — зялёны чай цясніны Сілін, чыё імя злучае Цюй Юаня і паданне пра Цзяцына. Рэгламент апісвае яго падрабязна: адзінаццаць пасёлкаў, матачнік з Цайцзяпо, дзесяць аперацый, ізумрудныя варсістыя скруткі і высокі чысты водар. А імя яму дала прыкмета: разарваны свежы ліст цягне серабрыстыя ніткі.