Ішань Шымо Ча (Yīshān shímò chá, 黟山石墨茶) — грануляваны зялёны чай павета Ісянь (黟县) гарадской акругі Хуаншань на поўдні правінцыі Аньхой. У дакументах аховы ў яго падвойнае імя — 黟山石墨茶（黟县石墨茶）, другое чытаецца Ісянь Шымо Ча. Назва дадзена па перавалу Шымолін (石墨岭), а мясцовыя апісанні зводзяць аблічча чаю да формулы «цяжкі, як камень, чорны, як туш» (重如石，色如墨). Ахоўваецца двойчы: з 2018 года як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне Міністэрства сельскай гаспадаркі, з 2024 года — як прадукт з геаграфічным указаннем CNIPA.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá), грануляваны. У тэхналагічнай схеме патрабаванняў аховы (раздзел 5) няма стадыі акіслення.
- Катэгорыя: «Адзін з грануляваных знакамітых чаёў Кітая» — па словах газеты «Чжунго чжылян бао» (2024).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Аньхой (安徽, Ānhuī), гарадская акруга Хуаншань (黄山, Huángshān), павет Ісянь.
- Зона аховы: Увесь павет Ісянь у цяперашніх адміністрацыйных межах (ліст урада павета № 11 за 2019 год). Рэгістрацыя Мінсельгаса таксама ахоплівае ўвесь павет, з ядром з 61 вёскі ў васьмі пасёлках і валасцях.
- Геаграфічныя каардынаты: 117°38′30″–118°06′00″ у. д., 29°47′00″–30°11′30″ пн. ш. — па апісанні рэгістрацыі.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Хроніка эпохі Тунчжы. Павятовая хроніка «Ісянь сань чжы» (《黟县三志》): «з чаю лепшы — з перавала Шымолін шостай акругі; знаўцы называюць яго чаем шымо». Год выдання ў крыніцах разыходзіцца: 1868 па «Чжунго сіньвэнь» і 1871 па апісанні рэгістрацыі Мінсельгаса.
- ** заняпад.** Ручная апрацоўка была складанай, і да пачатку рэспубліканскага перыяду чай перасталі рабіць.
- 1985. Навукова-тэхнічныя камітэты Хуаншаня і павета разам з павятовай чайнай доследнай станцыяй аднавілі чай пад імем «Ішань Шымо Лун’я» (黟山石墨龙芽茶); у чэрвені 1988 года ён прайшоў правінцыйную экспертызу.
- 2017. Тэхніка вырабу ўнесена ў правінцыйны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Аньхоя.
- 2018, 3 ліпеня. Мінсельгас (аб’ява № 40) зарэгістраваў «黟县石墨茶» як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, нумар AGI02399. Публікацыя «Чжунго сіньвэнь» 2021 года адносіць гэтае званне да 2017 года.
- 2020. Па словах прадстаўніка кампаніі-вытворцы ў «Чжунго сіньвэнь» (2021), чай атрымаў залатую ўзнагароду на міжнародным конкурсе ў Японіі; назва конкурсу не пазначана.
- 2021–2022. Мясцовы стандарт DB3410/T 15-2021 «地理标志农产品 黟县石墨茶» уведзены 1 студзеня 2022 года; у дзяржаўнай базе стандартаў ён значыцца скасаваным з 1 жніўня 2022 года.
- 2022, 18 красавіка. CNIPA аб’явай № 480 прыняло заяўку; тэхнічнай асновай служыў стандарт прадпрыемства кампаніі «Іцзян’юань» (弋江源茶业).
- 2024. Аб’явай № 577 (19 красавіка) CNIPA папярэдне прызнала прадукт пасля зверкі з запісам аб сельскагаспадарчым указанні, аб’явай № 588 (падпісана 2 ліпеня, апублікавана 17 ліпеня) — канчаткова, з аховай ад 20 чэрвеня. Па «Чжунго чжылян бао», для павета гэта першы прадукт з такой аховай.
- 2024, 31 снежня. Аб’явай № 614 (апублікавана 9 студзеня 2025 года) права на спецыяльны знак атрымалі шэсць прадпрыемстваў павета.
- Назва: 石墨 (shímò) — «графіт». Па рэгістрацыі, чай назвалі па перавалу Шымолін, дзе кусты давалі ліст «колеру тушы». Газетная формула — «круглы, шчыльны, колеру тушы з ізумрудам; далікатны водар, салодкі смак» (圆紧墨翠，嫩香甘醇).
- Культурнае значэнне: Вясновы маршрут да чаю шымо, па дадзеных павета, увайшоў у лік узорных маршрутаў чайнага турызму краіны (2024). Па рэпартажы агенцтва Сіньхуа (2023), у воласці Мэйсі адна сям’я чаяводаў пяць пакаленняў, больш за сто гадоў, робіць шымо ча.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Гатунак / Культывар: Па патрабаваннях аховы — мясцовая папуляцыя павета і гатункі, прыдатныя для тутэйшых умоў; рэгістрацыя ўдакладняе: хуаншаньская папуляцыя (黄山群体种) або адабраныя з яе клоны. Назваў клонаў у крыніцах няма.
- Час збору: Патрабаванні аховы — пачатак красавіка; рэгістрацыя — каля Гуюй (谷雨).
- Стандарт збору: Па патрабаваннях аховы — ад адзіночнай пупышкі да пупышкі з двума лістамі, ліст мяккі, роўны і свежы. Рэгістрацыя дзеліць сыравіну на чатыры гатункі, ад пупышкі з двума лістамі ў пачатку раскрыцця да пупышкі з двума-трыма раскрытымі лістамі.
- Абмежаванні: Не бяруць ліст, сабраны пад дажджом і па расе, памяты і зляжалы.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Горны павет, які перасякаюць адгор’і Хуаншаня; горы — 82,5 % плошчы, рэкі сыходзяць у Сіньаньцзян і Цын’іцзян.
- Вышыня вырошчвання: 200–800 м, схіл да 25° — па рэгістрацыі.
- Клімат: Паўночная ўскраіна цэнтральнай субтрапічнай зоны, вільготны мусонны; сярэдняя гадавая тэмпература 15,8 °C, 1686 мм ападкаў, вільготнасць каля 80 %, бязмарозны перыяд каля 220 дзён. Лясістасць — 84,7 %.
- Глебы: Па патрабаваннях аховы — горныя жоўтыя і жоўта-чырвоныя, слой большы за 60 см, арганічнага рэчыва не менш за 4,0 %, pH 4,0–6,5. Рэгістрацыя пры тых жа слоі і арганіцы дае pH 5,0–6,5.
- Агратэхніка: Не больш за 60 000 раслін на гектар пры аднараднай пасадцы і 90 000 пры двухраднай — па патрабаваннях аховы.
- Маштаб: Па рэгістрацыі, на 2018 год — 3700 га і 200 т у год.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні аховы апісваюць такую схему:
- Завяльванне (摊放, tānfàng): Слоем 10–12 см, 4–6 гадзін, з 2–3 лёгкімі варушэннямі; вільготнасць 65–70 %.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): 180–220 °C, да цёмна-зялёнага мяккага ліста, які сціскаецца ў ком і крыху спружыніць.
- Скручванне (揉捻, róuniǎn): Да вылучэння соку і ліпкасці; у палоскі згорнута не менш за 85 % ліста.
- Паўторная абсмажванне (炒二青, chǎo èrqīng): 180–200 °C, 20–30 хвілін, пакуль ліст не перастане ліпнуць.
- Фармоўка (做形, zuòxíng): У малым катле — 120–150 °C, 4–5 кг ліста, да скручвання; у вялікім катле — 90–100 °C, 12–13 кг, пакуль больш за 90 % ліста не стане грануламі; вільготнасць 8–10 %.
- Сушка (干燥, gānzào): 70–80 °C, пакуль чай не расціраецца ў пальцах у парашок; вільготнасць не вышэй за 6,5 %.
Рэгістрацыя Мінсельгаса называе ключ да круглай формы формулай «лёгкае скручванне, упор на паўторную абсмажванне, малы кацёл, вялікі кацёл» (轻揉捻、重二青、炒小锅、炒大锅). У ручной схеме «вялікі кацёл» доўжыўся каля 10–12 гадзін; машынная апрацоўка ідзе па правінцыйным стандарце DB34/T 2571-2015.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Спачатку — патрабаванні аховы, пасля кропкі з коскай — рэгістрацыя.
- Знешні выгляд сухога ліста: Гранулы круглыя, шчыльныя і цяжкія, роўныя, чарнільна-зялёныя з ворсам; рэгістрацыя — «чарнільна-зялёныя з ізумрудным прасветам» (墨绿透翠).
- Водар сухога ліста: Асобна ад настою ў дакументах не апісаны.
- Водар настою: Насычаны каштанавы (栗香馥郁); рэгістрацыя — далікатны каштан з кветкавай нотай.
- Смак: Мяккі і бадзёры, са салодкім вяртаннем; рэгістрацыя — поўны і мяккі.
- Колер настою: Жоўта-зялёны, яркі (黄绿明亮) — у абодвух дакументах.
- Чайнае дно (завараны ліст): Далікатны, жоўта-зялёны, роўны і бліскучы; рэгістрацыя — мяккі, зялёны, бліскучы.
7. Хімічны Склад
Нормы патрабаванняў аховы супадаюць з рэгістрацыяй: вільготнасць не больш за 6,5 %, дробязь не больш за 0,5 %, агульная зольнасць не больш за 6,5 %, водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы не менш за 37 %. Іншых хімічных дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю: 80–85 °C, 3 г на 150 мл, белы гайвань або шкляны стакан. Пасудзіну прагрэць, першы настой — каля хвіліны, затым два-тры залівы з падаўжэннем.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года. Па патрабаваннях аховы чай пакуюць адразу пасля астывання.
10. Цана і Падробкі
Дадзеных аб цэнах у знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання; на канец 2024 года права на яго было ў шасці прадпрыемстваў павета.
- Правяраць, што чай з павета Ісянь.
- Патрабаванні аховы апісваюць грануляваны зялёны чай катловай апрацоўкі.
- Тэксты сайтаў-агрэгатараў аб «паўферментаваным» або «графенавым» шымо ча дакументамі аховы не пацвярджаюцца.
11. Цікавыя Факты
- Пасля аднаўлення 1985 года чай спачатку называўся «Шымо Лун’я».
- Гатоўнасць пры сушцы правяраюць навобмацак: гранула павінна расцірацца ў пальцах у парашок.
- У ручным «вялікім катле» ліст варушылі далонямі ўверх, збаўляючы тэмп з дзясятка рухаў у хвіліну да пяці-шасці.
12. Параўнанне з іншымі грануляванымі і аньхойскімі чаямі
- Юнсі Хо Цын (涌溪火青): Таксама грануляваны зялёны чай, з павета Цзінсянь той жа правінцыі.
- Піншуй Чжуча (平水珠茶): Чжэцзянскі зялёны чай, скачаны ў шарыкі.
- Хуаншань Маофэн (黄山毛峰): Зялёны чай той жа гарадской акругі, з варсістымі пупышкамі, не скачаны ў гранулы.
На заканчэнне:
Ішань Шымо Ча — грануляваны зялёны чай павета Ісянь: шчыльныя чарнільна-зялёныя гранулы, каштанавы водар і жоўта-зялёны настой. За ім радок у павятовай хроніцы XIX стагоддзя, доўгі перапынак, аднаўленне 1985 года і падвойная ахова, дзе малы і вялікі катлы апісаны да градуса.
Крыніцы
Нарматыўныя дакументы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»