Дысюй Ча (Dǐxū chá, 底圩茶) — зялёны чай павета Гуаннань (广南县) Вэньшань-Чжуан-Мяоскай аўтаномнай акругі правінцыі Юньнань. Гэтым жа імем называюць мясцовы насенны сорт чайнага куста, з якога чай робяць: апушаную форму, якую апісанне геаграфічнага ўказання адносіць да разнавіднасці 白毛茶 (báimáo chá). Імя дала воласць Дысюй (底圩乡) на поўначы павета, дзе чай пачалі рабіць раней за ўсё. З 2016 года «底圩茶» — прадукт з сельскагаспадарчым геаграфічным указаннем.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá): апісанне якасці ў рэестры ўказанняў дадзена для зялёнага чаю. Сам сорт, паводле апісання ўказання, падыходзіць для зялёнага, жоўтага, белага, чырвонага і прасаванага чаю, але чырвоны, белы і бамбукавы чай Дысюя — іншыя прадукты.
- Катэгорыя: Юньнаньскі зялёны чай з мясцовага апушáнага сорту; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2016).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Юньнань (云南, Yúnnán), Вэньшань-Чжуан-Мяоская аўтаномная акруга (文山, Wénshān), павет Гуаннань (广南, Guǎngnán), воласць Дысюй.
- Зона аховы: Паводле апісання ўказання — 18 валасцей і пасёлкаў павета: Дысюй, Бамэй, Ляньчэн, Чжэту, Чжэтай, Чжулінь, Цзюмо, Янлюцзін, Дунбао, Бабао, Баньбань, Наньпін, Хэйчжыгуо, Шугуан, Чжуцзэ, Чжуаньцзяо, Наса і Учжу, а таксама дзяржаўныя гаспадаркі Шышань і Таншань.
- Геаграфічныя каардынаты: Зона — 104°25′–105°39′ у. д. і 23°23′–24°33′ пн. ш.; воласць Дысюй — каля 24,3° пн. ш. і 104,9° у. д.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- 1825. Паводле пераказу «Хронікі вобласці Гуаннань» (《广南府志》), каля вёскі Дысюй, больш як за 40 лі ад гор Цзюлуншань, расце чай «цудоўнага смаку» (其地产茶味绝美).
- Узрост традыцыі. Ацэнкі разыходзяцца: даведнік са спасылкай на «Хроніку павета Гуаннань» (《广南县志》) кажа пра трыста з лішнім гадоў вырошчвання, даведнік рэестра ўказанняў — пра дзвесце з лішнім.
- Гады Тунчжы. Паводле падання ў публікацыі «映象文山», чай Дысюя спачатку выходзіў горкім і даўкім, і ў гэтую эпоху мясцовы жыхар Ян Цзічунь (杨吉春) пасля доследаў прыдумаў «чай у бамбуку».
- 1982. Паводле даведніка, Чайны інстытут Юньнаньскага сельскагаспадарчага інстытута пасля абследавання прызнаў «дысюй ча» адным з лепшых сартоў правінцыі.
- 1983. Бамбукавы чай з Дысюя ўвайшоў у дзясятку лепшых чаёў Юньнані на правінцыйнай нарадзе па ацэнцы чаю.
- 1986. Паводле даведніка, мясцовая чайная фабрыка пачала выпускаць і чырвоны чай.
- 2012–2015. Паводле галіновай публікацыі, заяўку рыхтавала чайная тэхнічная станцыя павета: узоры пайшлі на экспертызу ў 2012 годзе, выязная праверка і дэгустацыйная ацэнка прайшлі ў маі 2015-га, адабрэнне прыйшло ў кастрычніку 2015-га.
- 2016. Абвяшчэннем Міністэрства сельскай гаспадаркі № 2384 ад 31 сакавіка 2016 года «底圩茶» унесены ў рэестр сельскагаспадарчых геаграфічных указанняў; рэгістрацыйны нумар — AGI01871.
- Назва: «Дысюй» (底圩) — імя воласці і вёскі. Паводле публікацыі «映象文山», знак 圩 мясцовыя жыхары чытаюць як hēi; у рэестры імя запісана паводле стандартнага чытання.
- Культурнае значэнне: Вакол бамбукавага чаю, які тут завуць 姑娘茶 (gūniang chá), «чай дзяўчат», склаліся паданне і мясцовы абрад заварвання (раздзел 9).
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Насенны сорт-папуляцыя 底圩茶 (有性群体品种). Даведнік рэестра адносіць яго да разнавіднасці 白毛茶 роду камелія. Радзімай сорту называюць хрыбет Цзюлуншань (九龙山), дзе пачынаюцца рэкі Тоньян (驮娘江) і Сіян.
- Выгляд куста: Паводле апісання ўказання — невялікае дрэва з паўраскідзістай кронай; маладыя парасткі моцна апушаныя; ліст буйны, цёмна-зялёны, з грудчатай паверхняй, апушáным ніжнім бокам і слабахвалістым краем. Парасткі доўга застаюцца далікатнымі (持嫩性强).
- Патрабаванні да сыравіны: Паводле апісання ўказання, свежы ліст бяруць з кустоў гэтага сорту.
- Збор: Паводле апісання ўказання, збіраюць вясной, летам і восенню, па адной-дзвюх хвалях за сезон, у асноўным уручную; у дажджлівую цёплую восень магчымы і зімовы збор да сярэдзіны снежня. Стандарты свежага ліста — адзіночная пупышка, пупышка з адным, двума або трыма лістамі, адзіночны ліст або раскрыты парастак (对夹叶) той жа далікатнасці.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Воласць Дысюй: Поўнач павета; вышыня — ад 698 да 1915 м, паводле даведачных дадзеных аб воласці. Паводле Юньнаньскага партала (2020), у воласці больш за тысячу му старых і дзікіх чайных дрэў.
- Зона ўказання: Пераход ад паўднёваюньнаньскага плато да нізкіх узгоркаў захаду Гуансі. Вышыня — 450–1800 м, большасць садоў на 800–1500 м, на схілах крутасцю 15–35°.
- Глебы: Жоўта-чырвоныя і чырвоныя супескі на сланцах і пясчаністых сланцах, pH 4,5–6,5, таўшчыня слоя больш за метр.
- Рэкі: Басейны Чжуцзяна і Хунхэ.
- Клімат: Сярэднесубтрапічны высакагорны мусонны; зімой і вясной шмат туманных дзён. Па зоне — 17,9 °C у сярэднім за год, 1224 мм ападкаў, вільготнасць 78 %, 1561 гадзіна сонца, 306 бязмарозных дзён.
- Плошчы: Паводле даведніка, на канец 2017 года ў воласці было 168 тыс. му пладаносных садоў, прадукцыя — на 178 млн юаняў. Паводле Юньнаньскага партала (2020), тыя ж 168 тыс. му — 38 % садоў павета; у 2019 годзе — 3750 т чаю на 180 млн юаняў.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Паводле апісання ўказання, зялёны чай робяць так: свежы ліст → раскладванне (摊放, tānfàng) → фіксацыя (杀青, shāqīng) → астыванне → паўторнае астыванне → правейванне (风选, fēngxuǎn) → скручванне (揉捻, róuniǎn) → сушка (烘干, hōnggān) → пакаванне. Сарты названы так: асаблівы (特级), першы (一级), другі (二级) і «масавы чай» (大众茶), хоць у тэксце сказана «тры сарты». Тэмператур і працягласцей у знойдзеных крыніцах няма.
Пасадка. Па даўніне саджалі насеннем проста па схіле, 300–500 раслін на му; цяпер — на тэрасах, 800–1000 раслін на му, насеннем або чаранкамі, з мэтай перайсці на чаранкі адабраных раслін: пры сяўбе насеннем выходзіць шмат непажаданых форм.
Бамбукавы чай. Роднасны прадукт, а не «дысюй ча» паводле ўказання. Паводле публікацыі «映象文山», калена бамбуку 金竹 набіваюць веснавым чаем, ставяць у параварку над варыстай клейкай рысам і павольна сушаць на вугалях — адсюль «тры водары»: чаю, бамбуку і рысу. «Чай дзяўчат», паводле яе, аднаго кораня з 底圩茶, але робіцца крыху інакш.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне зялёнага чаю паводле даведніка рэестра ўказанняў:
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Шчыльна скручаны і стройны, зялёны, з прыкметнымі варсінкамі; зялёнага і белага пароўну, але белае пераважае (外形紧结清秀，干茶色绿显毫，绿白相间以白为主).
- Водар сухога ліста: Прыемны водар варсінак (毫香宜人).
- Водар настою: Высокі (香高).
- Смак: Мяккі і саладкаваты (味醇甘).
- Колер настою: Жоўта-зялёны, яркі (汤色黄绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Далікатнае і роўнае (叶底嫩匀).
У бамбукавага «чаю дзяўчат», паводле публікацыі «映象文山», настой залаціста-жоўты і яркі (茶汤金黄明亮).
7. Хімічны Склад
Паказчыкі сырога чаю (毛茶) паводле апісання ўказання:
| Паказчык | Патрабаванне |
|---|---|
| Чайныя поліфенолы | не менш за 22 % |
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | не менш за 30 % |
| Кафеін | не менш за 2,2 % |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 3,9 % |
| Вільготнасць | не больш за 7 % |
Гэта ніжнія парогі, а не вынікі аналізу канкрэтнай партыі.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Два-тры паўторныя залівы.
Для «чаю дзяўчат» публікацыя «映象文山» апісвае мясцовы абрад з васьмі дзеянняў: раскалоць бамбук, дастаць чай, засыпаць яго, прамыць, апаласнуць кубкі, заліць вадой, зліць настой і піць. Параметраў вады і часу для яго ў знойдзеных крыніцах няма.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычным пакаванні, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Дадзеных аб рознічных цэнах у знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання і павет Гуаннань як месца вытворчасці.
- Памятаць, што паводле ўказання гэта зялёны чай: чырвоны, белы і бамбукавы чай той жа мясцовасці — іншыя прадукты.
- Арыенцір вобліку — шчыльны стройны ліст з багаццем белых варсінак і жоўта-зялёны празрысты настой.
11. Цікавыя Факты
- Адно імя носяць сорт куста, воласць і чай.
- Чай старэйшы за знак: запісы 1825 года аб «чаі цудоўнага смаку» амаль на дзвесце гадоў папярэднічаюць указанню 2016 года.
- У 1983 годзе ў дзясятку лепшых чаёў Юньнані ўвайшоў не зялёны, а бамбукавы чай Дысюя — за трыццаць з лішнім гадоў да ўказання.
12. Параўнанне з іншымі чаямі з апушáных сартоў
- Лэчан Баймао Ча (乐昌白毛茶): Гуандунскі зялёны чай з мясцовай апушáнай формы — бліжэйшы па сыравіне.
- Кайшань Баймао Ча (开山白毛茶): Апушáны зялёны чай Гуансі, суседняй з Гуаннанню правінцыі.
- Нака (那卡): Юньнаньская вёска пуэру, дзе таксама трымаюць традыцыю чаю ў бамбуку; сыравіна і край іншыя.
На заканчэнне:
Дысюй Ча — зялёны чай з уласнага апушáнага сорту павета Гуаннань, які ахоўваецца з 2016 года. Дакумент указання апісвае яго падрабязна — ад зоны і глеб да парогаў складу — і малюе воблік: стройны ліст з перавагай белых варсінак, водар варсінак, жоўта-зялёны настой. Побач жыве бамбукавы «чай дзяўчат» — роднасны прадукт са сваім паданнем і абрадам.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»