Kāishān báimáo chá

Кайшань Баймао Ча (Kāishān báimáo chá, 开山白毛茶) — «белаапушоны чай Кайшаня», зялёны чай пасёлка Кайшань (开山镇) раёна Бабу гарадской акругі Хэчжоу на ўсходзе Гуансі-Чжуанскага аўтаномнага раёна. «Белы пух» (白毛) у назве гаворыць пра апушоныя пупышкі, а не пра белы клас: рэгламент прама піша «开山白毛茶（绿茶）». Галоўная рыса, якую называе і рэгламент, — выразны яблычны водар. Апісанні ўключаюць чай у лік пяці традыцыйных знакамітых чаёў Гуансі. З 2014 года імя ахоўваецца як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, з 2025-га — як прадукт з геаграфічным указаннем.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá); клас указаны ў патрабаваннях да якасці ў дужках. Даведка аб нематэрыяльнай спадчыне гаворыць, што ліст абсмажваюць (炒制, chǎozhì) і ўсе аперацыі робяць рукамі.
Катэгорыя: Горны апушоны зялёны чай з мясцовага насеннага сорту; прадукт з геаграфічным указаннем.
Паходжанне: Кітай, Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён (广西, Guǎngxī), гарадская акруга Хэчжоу (贺州, Hèzhōu), раён Бабу (八步区, Bābù).
Зона аховы: Пасёлкі Кайшань (开山镇), Гуйлін (桂岭镇), Данін (大宁镇) і воласць Хуандун (黄洞乡). У адным з дадаткаў пераліку 2025 года воласць запісана як 黄桐乡.
Геаграфічныя каардынаты: 24°28′54″–24°46′24″ пн. ш. і 111°41′12″–111°47′41″ у. д.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Эпоха Мін. Паводле даведачных апісанняў, чай тут пачалі вырошчваць пры дынастыі Мін; кусты першапачаткова былі дзікімі.
- Гады Цяньлун (1736–1795). Паводле тых жа апісанняў, якія спасылаюцца на «Запіскі пра знакамітыя чаі Кітая», том «Гуансі» (中国名茶志·广西卷), жыхары перасадзілі дзікія кусты да дамоў, і з’явіліся прысядзібныя сады (家园茶).
- Легенда. Паданне прыпісвае імператару Цяньлуну словы «一品开山茶，天下无佳茗» — «пакаштаваўшы чай Кайшаня, лепшага ў Паднябеснай не знойдзеш»; каталог аграбрэндаў дэпартамента сельскай гаспадаркі Гуансі і папулярныя публікацыі дадаюць, што пасля гэтага чай стаў данінай двару. Дакументальных пацверджанняў ні слоў, ні статусу даніны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Узнагароды. Паводле каталога аграбрэндаў дэпартамента сельскай гаспадаркі Гуансі, чай атрымаў вышэйшую прэмію (特等奖) гуансійскага конкурсу «桂茶杯». Даведнік 茶百科 адносіць яе да 2004 года; незалежнага пацверджання года няма.
- 2012. Тэхніку вырабу ўнесена ўрадам аўтаномнага раёна ў чацвёрты спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Гуансі — так піша даведка пра гэты аб’ект спадчыны на сайце запаведнага гарадка Хуан’яо (黄姚古镇) у Хэчжоу.
- 2014. Абвяшчэннем Міністэрства сельскай гаспадаркі № 2179 чай зарэгістраваны як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне. Каталог указанняў дае дату 28 лістапада 2014 года, даведнік 茶百科 — 18 лістапада; разыходжанне не вырашана. Заяўкі на права карыстацца знакам прымае Цэнтр распаўсюджвання агратэхналогій раёна Бабу (八步区农业技术推广中心).
- 2017 і 2022. Чай уключаны ў дзяржаўны пералік вядомых, асаблівых, якасных і новых сельгаспрадуктаў (名特优新).
- 2025. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці абвяшчэннем № 640 прызнала імя прадуктам з геаграфічным указаннем; заяўнікам указаны народны ўрад раёна Бабу.
Назва: «Кайшань» (开山) — імя пасёлка; «баймао» (白毛) — «белы ворс»; «ча» (茶) — чай. Тое самае імя носіць і мясцовы сорт чайнага куста.
Культурнае значэнне: «Чайная культурная сістэма Кайшань Баймао Ча» (广西八步开山白毛茶文化系统) трапіла ў вынікі ўсекітайскага абследавання сельскагаспадарчай спадчыны.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сорт / Культывар: Мясцовы сорт, які называецца гэтак сама, як чай, — 开山白毛茶. Даведачныя апісанні характарызуюць яго як насенны (有性系) сорт: невялікае дрэва (小乔木型), сярэднелісты, сярэдняга тэрміну, дыплоід; ліст эліптычны, мяккі. Рэгістрацыйнага нумара сорту ў знойдзеных крыніцах няма.
Стандарт збору: Патрабаванні 2025 года апісваюць правілы: збіраць партыямі, па меры адрастання, «паднімальным» рухам пальцаў, без зашчымлення пазногцем і здзірання; без лускавінак, «рыб’іных» лістоў, пладоў і старых парасткаў. Стандарту «пупышка з лістом» у знойдзеных крыніцах няма.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Хрыбет Мэнчжулін (萌渚岭) на мяжы Гуансі і Хунані. Зыходныя чайныя месцы — распадкі вёскі Дуннань (东南村) пасёлка Кайшань: Мяатанчун, Гаацяньчун, Чжайяньчун і Гунданьчун (庙塘冲、高田冲、寨岩冲、公胆冲); лепшай сыравінай даведнік 茶百科 называе ліст з Гунданьчуна. Масіў служыць водападзелам паміж прытокамі Янцзы і басейнам Жамчужнай ракі.
Вышыня вырошчвання: Даныя разыходзяцца. Рэгламент 2014 года называе для закладкі садоў схілы на вышыні 300–600 м. Пра зыходны чайны раён сам рэгламент піша «вышэй за 500 м», даведачныя апісанні — «вышэй за 1000 м», даведка аб нематэрыяльнай спадчыне — «каля 1000 м».
Горы: Вышэйшы пункт — пік Матандзін (马塘顶, 1787 м) на мяжы з Цзянхуа-Яаскім аўтаномным паветам правінцыі Хунань; вяршыняў вышынёй 900–1300 м у масіве каля дваццаці.
Клімат: Паводле рэгламенту 2014 года — сярэднегадавая тэмпература 19,9 °C, ападкі 1516,9 мм, 320 бязмарозных дзён, частыя туманы, мала сонца і вялікі сутачны перапад тэмператур.
Глебы: Чырваназёмы і жоўта-чырваназёмы на пясчаніках, сланцах і гранітах, pH 4,5–6,5. Патрабаванні 2025 года называюць суглінкі і супескі з арганічным рэчывам 1–2 % і болей і ўхіл да 25°.
Плошча: Паводле даных рэгістрацыі 2014 года, ахоўная зона — 4000 га, пад чаем — 400 га, збор свежага ліста — каля 500 т на год.
Рэкі: Паводле тых жа даных рэгістрацыі, па пасёлках Кайшань, Гуйлін, Данін, Хуандун і Хэцзе на працягу каля 100 км цячэ рака Гуйлінхэ (桂岭河), якая за Хэцзе ўпадае ў раку Хэцзян (贺江).

5. Тэхналогія Вытворчасці

Схемы апрацоўкі з рэжымамі ні рэгламент 2014 года, ні патрабаванні 2025 года не прыводзяць; для садоў рэгламент спасылаецца на правілы вытворчасці NY/T 5018-2001, для асяроддзя — на NY 5020-2001. Вядома няшмат:

Паводле даведкі аб нематэрыяльнай спадчыне, шлях ад свежага ліста да гатовага чаю — 7–8 аперацый, і ўсе выконваюцца ўручную.
Майстэрства стагоддзямі перадавалася ад настаўніка да вучня; паводле той жа даведкі, дакладных рэжымаў у майстроў няма, усё вырашае вопыт, а на апрацоўку моцна ўплываюць надвор’е і сыравіна.
Паводле той жа даведкі, ліст абсмажваюць (炒制).

Для зялёнага чаю, які фіксуюць абсмажваннем, звычайная паслядоўнасць такая:

Завяльванне (摊放, tānfàng).
Фіксацыя (杀青, shāqīng): награванне спыняе акісленне.
Скручванне (揉捻, róuniǎn).
Сушка (干燥, gānzào).

Гэта агульная схема класа, а не апісанне тэхналогіі Кайшань Баймао Ча.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Паводле рэгламенту, з дапаўненнямі даведнікаў.

Вонкавы выгляд сухога ліста: Шчыльны, тонкі і роўны, з вострымі канцамі (有锋苗), белы ворс на віду (白毫显露). Даведка аб нематэрыяльнай спадчыне апісвае скрутку спіраллю (螺形卷曲) і колер «серабрыста-зялёны з ізумрудным адлівам» (银绿隐翠); іншыя даведачныя апісанні называюць чай ігольчастым, «тонкім, круглым і прамым» (细圆光直). Форма ў апісаннях разыходзіцца.
Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Чысты і густы, з выразнай яблычнай нотай (清香、浓郁，苹果香突显). Мясцовыя апісанні называюць чай «адзіным у краіне чаем з яблычным водарам» — гэта рэкламная формула.
Смак: Поўны, мяккі, салодка-свежы (醇厚甘爽). Паводле даведачных апісанняў, першы глыток злёгку гарчыць, потым прыходзіць салодкасць і багатая сліна.
Колер настою: Празрыста-зялёны і яркі (清绿明亮); даведка аб нематэрыяльнай спадчыне піша «жоўта-зялёны, празрысты» (黄绿清澈).
Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-жоўтае і роўнае (叶底嫩黄匀称) — паводле даведкі аб нематэрыяльнай спадчыне; у дакументах аховы апісання няма.

7. Хімічны Склад

Паказчыкі рэгістрацыі 2014 года:

Паказчык	Норма
Вільгаць	не больш за 6,3 %
Агульны попел	не больш за 4,92 %
Сырая абалоніна	не больш за 11,4 %
Водарастваральныя рэчывы	не менш за 56,4 %
Чайныя поліфенолы	не менш за 23,6 %
Свабодныя амінакіслоты	не менш за 2,5 %

Патрабаванні 2025 года задаюць тыя самыя паказчыкі дыяпазонамі: вільгаць 4,12–6,3 %, агульны попел 4,74–4,92 %, водарастваральныя рэчывы 56,4–57,9 %, сырая абалоніна 9,39–11,4 %, поліфенолы 23,6–26,9 %, свабодныя амінакіслоты 2,5–2,9 %. Гэта нормы ахоўнага прадукта, а не замеры асобнай партыі.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
Працэс:
1. Прагрэць посуд.
2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
4. Піць, пакідаючы частку настою.
5. Даліць ваду.
6. Два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.

10. Цана і Падробкі

Правераных даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання і назву прадукта на ўпакоўцы.
- Правяраць, што вытворца з пасёлкаў Кайшань, Гуйлін, Данін або воласці Хуандун раёна Бабу.
- Ліст — тонкі, шчыльны, з прыкметным белым ворсам; у водары — яблычная нота.

11. Цікавыя Факты

Сорт і чай носяць адно імя: 开山白毛茶 — і куст, і гатовы зялёны чай.
Яблычны водар запісаны не толькі ў рэкламе, але і ў патрабаваннях да якасці.
Сады паводле рэгламенту 2014 года закладваюць на 300–600 м, а вышэйшы пункт масіву — 1787 м.

12. Параўнанне з іншымі чаямі

Чжаапін Іньшань Ча (昭平银杉茶) і Чжаапін Люй Ча (昭平绿茶): Зялёныя чаі павета Чжаапін той самай акругі Хэчжоу.
Лэчан Бай Мао Ча (乐昌白毛茶): Гуандунскі апушоны зялёны чай з той самай пасткай імя.
Лінюнь Бай Ча (凌云白茶): Гуансійскі чай з апушонай сыравіны Лінюня — для кантрасту: там «белы» ужо азначае клас.

У заключэнне:

Кайшань Баймао Ча — горны зялёны чай з гуансійска-хунаньскай мяжы з мясцовага насеннага сорту з тым самым імем. Рэгламент апісвае тонкую апушоную скрутку, празрыста-зялёны настой, салодка-свежы смак і яблычную ноту, а робяць яго па-ранейшаму рукамі. «Белы пух» у назве — пра ворс на пупышках, а не пра клас.

Крыніцы

Нарматыўныя дакументы

NY/T 5018-2001

Геаграфічнае ўказанне

CNIPA 地理标志产品认定 №640

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»