Цынцянь Юйча (Qīngtián yùchá, 青田御茶) — «імператарскі чай Цынцяня», плоскі зялёны чай павета Цынцянь (青田县) гарадской акругі Лішуй у правінцыі Чжэцзян. Слова «юй» (御) у імі азначае «імператарскі»: паводле легенды, імя даў чаю заснавальнік дынастыі Мін. Цяперашні чай, паводле даведачных апісанняў, нанова распрацаваны ў 1998 годзе. З 2020 года імя — сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, з 2025 года — прадукт з геаграфічным указаннем, і патрабаванні аховы апісваюць ліст «формай як лодка».
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá), неферментаваны, плоскі, катловага абсмажвання. Клас задае тэхналогія з патрабаванняў аховы: фіксацыя ў катле (青锅), без акіслення; тамленне (闷黄), якое робіць чай жоўтым, дакумент прама забараняе.
- Катэгорыя: Павятовы імяніты чай, паводле даведачных апісанняў нанова распрацаваны ў 1998 годзе; геаграфічнае ўказанне (2020, 2025).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Чжэцзян (浙江, Zhèjiāng), гарадская акруга Лішуй (丽水, Lìshuǐ), павет Цынцянь (青田, Qīngtián).
- Зона аховы: Увесь павет — 32 воласці, пасёлкі і вулічныя камітэты, 414 адміністрацыйных вёсак.
- Геаграфічныя каардынаты: Паводле дакумента — 119°48′09″–120°26′20″ у. д. і 27°56′09″–28°28′54″; у другой пары ў тэксце прапушчана метка шыраты.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Легенда пра імя. Даведачны сайт пра мясцовыя прадукты пераказвае паданне: у 1368 годзе, напярэдадні свята Цынмін, Лю Боуэнь (刘伯温), адзін з заснавальнікаў дынастыі Мін, прыехаў у Цынцянь да магіл продкаў, пакаштаваў мясцовы чай і паднёс яго Чжу Юаньчжану (朱元璋), і імператар нібыта прызначыў чай «імператарскім». Дакумента эпохі Мін у знойдзеных крыніцах няма.
- 1998. Паводле даведачных апісанняў, чай нанова распрацавала павятовае ўпраўленне сельскай гаспадаркі.
- 1998–2001, узнагароды. Паводле даведачнага сайта, чай атрымліваў званне імянітага чаю першага класа (一类名茶) у 1998, 1999 і 2001 гадах — на 18-м конкурсе акругі Лішуй і на 13-м і 14-м правінцыйных конкурсах Чжэцзяна. Газета «Лішуй жыбаа» (2024) называе 3-і і 14-ы правінцыйныя конкурсы і золата выставы 中国精品名茶博览会. Нумары конкурсаў у дзвюх крыніцах не супадаюць.
- Лістапад 1999. Паводле таго ж сайта, павятовыя ўпраўленні сельскай гаспадаркі і тэхнічнага нагляду сумесна распрацавалі адзіны стандарт на саджанцы, пасадку, збор і апрацоўку, упакоўку і таварны знак і падалі заяўку на рэгістрацыю знака «太鹤»; іншых пацверджанняў у знойдзеных крыніцах няма.
- 2020. Рэгістрацыя сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання абвяшчэннем міністэрства № 290 ад 30 красавіка 2020 года — у першай партыі года, 312 прадуктаў па краіне, з іх шэсць з акругі Лішуй; пасведчанне AGI02862. Трымальнік пры рэгістрацыі — павятовая станцыя тэхнічных культур (青田县经济作物管理站); паводле пераліку змен, які міністэрства вынесла на абмеркаванне ў снежні 2021 года, пасля перабудовы ведамстваў трымальнікам стала павятовая станцыя палявых культур (青田县农作物站).
- Сакавік 2023. У павеце заснавана Таварыства вывучэння чайнай культуры (茶文化研究会) — паводле «Лішуй жыбаа» (2024).
- Сакавік 2025. Права карыстацца знакам «青田御茶» атрымаў чайны сад Боуэнь (伯温茶园) — пятае прадпрыемства павета з такім правам («Лішуй жыбаа», 2025).
- 2025. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці абвяшчэннем № 640 (падпісана 16 ліпеня, апублікавана 13 жніўня) прызнала імя прадуктам з геаграфічным указаннем — радок 480 у спісе з 1409 прадуктаў — і зацвердзіла патрабаванні аховы. Заяўнік — тая ж станцыя палявых культур.
- Назва: «Цынцянь» (青田) — імя павета; «юйча» (御茶) — «імператарскі чай», паводле легенды пра паднашэнне да двара.
- Культурнае значэнне: Цынцянь вядомы як край эмігрантаў (华侨之乡) і разьбы па камені. Павет прасоўвае чай і за мяжой: паводле «Лішуй жыбаа» (2025), у яго 15 паслоў цынцяньскага чаю ў Кітаі і за мяжой і пункты продажу ў Іспаніі і Славакіі. Лю Боуэнь, герой легенды, звязаны з гэтымі мясцінамі: паводле Вікіпедыі, ён нарадзіўся ў Наньцяні (南田) павета Цынцянь (цяпер павет Вэньчэн), і калі пры Мін устанаўлівалі падатковае збожжа акругі Чучжоу, для аднаго Цынцяня прыбаўку па ўказе не ўводзілі.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сарты: Паводле патрабаванняў аховы — 鸠坑种 (Jiūkēng zhǒng) і 龙井43 (Lóngjǐng 43), а таксама іншыя сярэдне- і дробналіставыя сарты, прыдатныя для высакагорных садоў і дастаткова марозаўстойлівыя (适种高山茶园抗寒性较好的中小叶品种).
- Збор: Звычайна з сярэдзіны — канца лютага, як толькі на кустах ёсць парасткі па стандарце.
- Стандарт збору: Адзінкавая пупышка або пупышка з адным лістом (单芽或一芽一叶). Ліст перапрацоўваюць адразу, партыя за партыяй.
- Пасадка: Увесну, у пачатку сакавіка, і ўвосень, у сярэдзіне кастрычніка; пры аднараднай пасадцы — 2000–3000 саджанцаў на му.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Паўднёвы ўсход Чжэцзяна, сярэдняе і ніжняе цячэнне ракі Оўцзян (瓯江). Плошча павета — 2477,13 км²; рэльеф апісваюць прымаўкай «дзевяць частак гор, палова — вада, палова — палі» (九山半水半分田).
- Клімат: Даведачны сайт пра мясцовыя прадукты дае для павета субтрапічны мусонны клімат: сярэдняя гадавая тэмпература 18,6 °C, крайнія значэнні −4,1 і 41,9 °C, 1697,7 мм ападкаў, 1663,4 сонечных гадзін, 279 бязмарозных дзён.
- Вышыня вырошчвання: Той жа сайт піша, што сады ляжаць у асноўным у гарах вышэй за 500 м; патрабаванні аховы падбіраюць сарты менавіта для высакагорных садоў. Дакладнага дыяпазону ў знойдзеных крыніцах няма.
- Глебы: Паводле дакумента — у асноўным чырвоныя або жоўтыя, pH 4,5–6,5, арганічнага рэчыва 10–30 г/кг.
- Маштаб: Паводле «Лішуй жыбаа» (2025), у павеце 21,3 тыс. му чайных садоў, а ў 2024 годзе павет перапрацаваў 536 т чаю на 52,3 млн юаняў — гэта ўвесь чай павета, а не толькі Цынцянь Юйча. Паводле той жа газеты, галіну вядуць па мадэлі «пяці адзінстваў» (五统一): адзінае планаванне, адзіныя сарты, адзіны стандарт пасадкі, адзіная перапрацоўка і адзінае аблічча брэнда.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні аховы апісваюць дзве схемы з параметрамі — гэта тэхналогія менавіта гэтага чаю.
Традыцыйная ручная:
- Раскладванне (鲜叶摊放, xiānyè tānfàng): На бамбукавых латках слоем 2 см, не менш за 6 гадзін, пакуль травяністы пах не зменіцца чыстым водарам.
- Першы кацёл (青锅, qīngguō): Электракацёл 100–120 °C, 100–150 г ліста, 2–3 хвіліны ўстрэсвальнага абсмажвання да мяккасці і цёмна-зялёнага колеру, затым рукамі — да плоскай пасмы пры вільготнасці 30 %.
- Адлежка (回潮, huícháo): Ліст адвейваюць, перабіраюць і на 30–60 хвілін накрываюць вільготнай тканінай — «каб не пажаўцеў і стаў ізумрудным» (防闷黄，促色翠).
- Паліравальны кацёл (辉锅, huīguō): 60–80 °C, 250–300 г ліста, да мяккасці і праступілага пушку; затым 90 °C — спаліраваць пушок і сцягнуць пасму; затым 50 °C да поўнай сухасці (вільготнасць 6 %). Адразу астудзіць — зноў, каб не пажаўцеў.
- Рассейванне (干茶分筛, gānchá fēnshāi): На 2–3 фракцыі, з раскладкай па класах.
Сучасная машынная:
- Раскладванне: Слоем 2 см, 8–16 гадзін, да вільготнасці 70 ± 2 %.
- Першы заход (一青, yīqīng): Машына для плоскага чаю, 190–210 °C, 20–40 г ліста, ціск ад лёгкага да моцнага — «сплюшчыць, не зляпіўшы ў аладку»; адразу астудзіць.
- Другі заход (二青, èrqīng): 180–160 °C, 50–100 г, да плоскага роўна-зялёнага ліста пры вільготнасці 15–20 %.
- Адлежка (摊凉回潮, tānliáng huícháo): Каля 60 хвілін.
- Зняцце пушку (脱毫, tuōháo): У паліравальнай машыне без нагрэву, 30–60 хвілін.
- Паліроўка (辉锅, huīguō): 3–4 кг пры 100–80 °C; пры вільготнасці 7–8 % — пад’ём да 120–130 °C на 2–3 хвіліны для водару. Увесь цыкл каля гадзіны, вільготнасць на выхадзе — ніжэй за 6,5 %.
- Рассейванне: На 2–3 фракцыі, з выдаленнем жоўтых пласцінак (黄片).
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне — паводле патрабаванняў аховы.
- Знешні выгляд сухога ліста: Плоскі, «формай як лодка» (扁平形如舟), свежага зялёнага колеру (色绿鲜活).
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Далікатны каштанавы, стойкі (嫩栗香持久).
- Смак: Свежы і мяккі (滋味鲜醇).
- Колер настою: Далікатна-зялёны, яркі (嫩绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Далікатны, роўны, раскрываецца «кветкай» (嫩匀成朵).
Адметную рысу дакумент зводзіць да формулы «形如舟、色显翠、味醇柔» — «формай як лодка, колерам ізумруд, смакам мяккі».
7. Хімічны Склад
Фізіка-хімічныя патрабаванні аховы:
| Паказчык | Патрабаванне |
|---|---|
| Вільгаць | не больш за 6,5 % |
| Амінакіслоты | не менш за 3,5 % |
| Чайныя поліфенолы | не менш за 12 % |
| Экстрактыўныя рэчывы | не менш за 42 % |
Іншых даных пра склад у знойдзеных крыніцах няма. Паводле паведамлення «Лішуй жыбаа» (2024), узоры чаю праверыў цэнтр кантролю якасці Чайнага інстытута пры Міністэрстве сельскай гаспадаркі, і ўсе паказчыкі адпавядалі стандартам Еўрапейскага саюза.
8. Заварванне
Практыка класа для плоскага зялёнага чаю; рэкамендацый менавіта для гэтага чаю ў знойдзеных крыніцах няма.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы траціну настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак прадукта з геаграфічным указаннем. Паводле дакумента, вытворца з павета падае заяўку ў павятовае ведамства інтэлектуальнай уласнасці, яе правярае правінцыйнае, зацвярджае дзяржаўнае. Геаграфічным знакам «青田御茶» на сакавік 2025 года маглі карыстацца пяць прадпрыемстваў павета.
- Звяраць аблічча: плоскі ліст «лодачкай», свежы зялёны колер, без жоўтых пласцінак; настой далікатна-зялёны, водар каштанавы.
- Не блытаць з чырвоным чаем павета: у пасёлку Чжэньбу (祯埠镇), паводле «Лішуй жыбаа» (2024), аднаўляюць «чжэцзянскі» чырвоны чай (浙派红茶) — гэта іншы прадукт.
11. Цікавыя Факты
- Патрабаванні аховы тройчы прама загадваюць не даць лісту пажаўцець — двойчы ў ручной схеме і раз у машыннай, — а ў жоўтага чаю менавіта тамленне складае сутнасць тэхналогіі.
- Парог экстрактыўных рэчываў — не менш за 42 %; у суседняга Суйчан Лунгу Ча з таго ж абвяшчэння — не менш за 36 %.
- Даведачны сайт пра мясцовыя прадукты апісвае завараны чай так: пупышкі ўстаюць у кубку струнка, «нібы танцуючая дзяўчына ў зялёным» (犹如翩翩起舞的绿衣少女).
12. Параўнанне з іншымі плоскімі і лішуйскімі чаямі
- Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井): Узор плоскага чаю; сарт 龙井43 з патрабаванняў Цынцянь Юйча расце і ў садах Лунцзіна.
- Суйчан Лунгу Ча (遂昌龙谷茶): Плоскі зялёны чай павета Суйчан той жа акругі, прызнаны тым жа абвяшчэннем; водар таксама каштанавы.
- Хуймінча (惠明茶): Гістарычны зялёны чай павета Цзіннін той жа акругі Лішуй, таксама ў плоскай і спіральнай формах.
- Вэньчэн Гунча (文成贡茶): Павятовы брэнд Вэньчэна, суседа Цынцяня, таксама абапіраецца на імя Лю Цзі — Лю Боуэня.
У заключэнне:
Цынцянь Юйча — плоскі зялёны чай павета эмігрантаў і разьбяроў па камені, з легендай пра Лю Боуэня і сучаснай гісторыяй з 1998 года. Яго аблічча зададзена падрабязна: пупышка з лістом высакагорных сартоў, ліст «лодачкай», далікатны каштанавы водар, мяккі смак і прамыя меры супраць пажаўцення ліста.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»