Qingtian Yucha (Qīngtián yùchá, 青田御茶) — «dite imperialy an’i Qingtian», dite maitso fisaka avy ao amin’ny distrikan’i Qingtian (青田县) ao amin’ny kaominina an-tanàn-dehibe Lishui ao amin’ny faritanin’i Zhejiang. Ny teny hoe «yu» (御) ao amin’ny anarana dia midika hoe «an’ny emperora»: araka ny angano, ilay mpanorina ny tarana-mpanjaka Ming no nanome anarana ilay dite. Ilay dite amin’izao fotoana izao, araka ny famaritana ao amin’ny boky fanovozan-kevitra, dia nohavaozina tamin’ny taona 1998. Nanomboka tamin’ny 2020 ny anarana dia famantarana ara-jeografika momba ny fambolena, ary nanomboka tamin’ny 2025 dia vokatra misy famantarana ara-jeografika, ary ny fepetra fiarovana dia manoritsoritra ny raviny ho «endrika toy ny lakana».
1. Fanasokajiana sy Fiaviana
- Karazana: Dite maitso (绿茶, lǜchá), tsy voaotrika, fisaka, nandrahoina tamin’ny vilany. Ny kilasy dia voafaritry ny teknolojia avy amin’ny fepetra fiarovana: fanamafisana ao anaty vilany (青锅), tsy misy oksidasiona; ny fampahandroana (闷黄), izay mahatonga ny dite ho mavo, dia raran’ny antontan-taratasy mivantana.
- Sokajy: Dite malaza ao amin’ny distrika, araka ny famaritana ao amin’ny boky fanovozan-kevitra nohavaozina tamin’ny 1998; famantarana ara-jeografika (2020, 2025).
- Fiaviana: Sina, faritanin’i Zhejiang (浙江, Zhèjiāng), kaominina an-tanàn-dehibe Lishui (丽水, Lìshuǐ), distrikan’i Qingtian (青田, Qīngtián).
- Faritra arovana: Ny distrika manontolo — fokontany 32, tanàna sy komity ara-dalana, fokontany ara-pitantanana 414.
- Koordinate ara-jeografika: Araka ny antontan-taratasy — 119°48′09″–120°26′20″ atsinanana sy 27°56′09″–28°28′54″; ao amin’ny lahatsoratra ny paira faharoa dia tsy misy mari-pamantarana ny laharam-pehintany.
2. Tantara sy Heviny ara-kolontsaina
- Tantara:
- Angano momba ny anarana. Ny tranokala fanovozan-kevitra momba ny vokatra eo an-toerana dia mitantara ny lovantsofina: tamin’ny 1368, ny andro talohan’ny fetin’ny Qingming, Liu Bowen (刘伯温), iray amin’ireo mpanorina ny tarana-mpanjaka Ming, dia tonga tany Qingtian tany amin’ny fasan’ny razany, nanandrana ny dite teo an-toerana ary nanolotra izany tamin’i Zhu Yuanzhang (朱元璋), ary ilay emperora dia nandidy ny dite ho «dite imperialy». Tsy misy antontan-taratasy tamin’ny vanim-potoana Ming hita ao amin’ireo loharano hita.
- 1998. Araka ny famaritana ao amin’ny boky fanovozan-kevitra, ny fitantanan-draharahan’ny fambolena ao amin’ny distrika no namolavola indray ny dite.
- 1998–2001, mari-pankasitrahana. Araka ny tranokala fanovozan-kevitra, nahazo ny anaram-boninahitra dite malaza kilasy voalohany (一类名茶) tamin’ny 1998, 1999 ary 2001 ny dite — tamin’ny fifaninanana faha-18 an’ny distrikan’i Lishui sy tamin’ny fifaninanana faha-13 sy faha-14 ao Zhejiang. Ny gazety «Lishui Ribao» (2024) dia miresaka momba ny fifaninanana faha-3 sy faha-14 ao amin’ny faritany ary ny volamena tamin’ny fampirantiana 中国精品名茶博览会. Ny laharan’ny fifaninanana ao amin’ireo loharano roa dia tsy mifanaraka.
- Novambra 1999. Araka io tranokala io ihany, ny fitantanan-draharahan’ny fambolena sy ny fanaraha-maso ara-teknika ao amin’ny distrika dia niara-namolavola fenitra tokana ho an’ny zana-kazo, fambolena, fanangonana sy fanodinana, fonosana ary marika varotra ary nametraka fangatahana fisoratana ny marika «太鹤»; tsy misy fanamafisana hafa ao amin’ireo loharano hita.
- 2020. Ny fisoratana ny famantarana ara-jeografika momba ny fambolena tamin’ny alalan’ny fanambaran’ny ministera laharana 290 tamin’ny 30 Aprily 2020 — ao amin’ny andiany voalohany tamin’ity taona ity, vokatra 312 manerana ny firenena, enina amin’izy ireo avy ao amin’ny distrikan’i Lishui; taratasy fanamarinana AGI02862. Ny tompon’andraikitra tamin’ny fisoratana dia ny tobin’ny voly ara-teknika ao amin’ny distrika (青田县经济作物管理站); araka ny lisitry ny fanovana, izay napetraky ny ministera ho an’ny adihevitra tamin’ny Desambra 2021, taorian’ny fanavaozana ny sampan-draharaha dia ny tobin’ny voly an-tsaha ao amin’ny distrika (青田县农作物站) no lasa tompon’andraikitra.
- Martsa 2023. Niorina tao amin’ny distrika ny Fikambanana mpianatra ny kolontsaina dite (茶文化研究会) — araka ny «Lishui Ribao» (2024).
- Martsa 2025. Nahazo ny zo hampiasa ny marika «青田御茶» ny zaridaina dite Bowen (伯温茶园) — orinasa fahadimy ao amin’ny distrika manana io zo io («Lishui Ribao», 2025).
- 2025. Ny Sampan-draharaha nasionaly momba ny fananana ara-tsaina tamin’ny alalan’ny fanambarana laharana 640 (nosoniavina tamin’ny 16 Jolay, navoaka tamin’ny 13 Aogositra) dia nanaiky ny anarana ho vokatra misy famantarana ara-jeografika — laharana 480 ao amin’ny lisitry ny vokatra 1409 — ary nankatoavina ny fepetra fiarovana. Ny mpangataka dia io tobin’ny voly an-tsaha io ihany.
- Anarana: «Qingtian» (青田) — anaran’ny distrika; «yucha» (御茶) — «dite imperialy», araka ny angano momba ny fanomezana ho an’ny lapa.
- Heviny ara-kolontsaina: Qingtian dia fantatra ho faritry ny mpifindra monina (华侨之乡) sy ny sokitra vato. Ny distrika dia mampiroborobo ny dite any ivelany koa: araka ny «Lishui Ribao» (2025), manana masoivoho dite Qingtian 15 ao Sina sy any ampitan-dranomasina ary toerana fivarotana any Espaina sy Slovakia izy. Liu Bowen, ilay maherifon’ny angano, dia mifandray amin’ireo toerana ireo: araka ny Wikipedia, teraka tao Nantian (南田) ao amin’ny distrikan’i Qingtian (izay distrikan’i Wencheng ankehitriny) izy, ary rehefa nametraka ny voamadinika hetra tao Chuzhou ny Ming, tsy nampidirina tamin’ny alalan’ny didy ny fanampiny ho an’i Qingtian irery.
3. Famaritana Botanika sy Akora
- Kara-pitenenana: Araka ny fepetra fiarovana — 鸠坑种 (Jiūkēng zhǒng) sy 龙井43 (Lóngjǐng 43), ary koa kara-pitenenana ravina antonony sy kely hafa, mety amin’ny zaridaina avo sy mahatanty hatsiaka tsara (适种高山茶园抗寒性较好的中小叶品种).
- Fanangonana: Matetika manomboka amin’ny tapaky ny faran’ny Febroary, raha vao misy solofo mahafeno ny fenitra ny kirihitra.
- Fenitra fanangonana: Nify tokana na nify misy ravina iray (单芽或一芽一叶). Ny raviny dia voahodina avy hatrany, tsirairay.
- Fambolena: Amin’ny lohataona, fiandohan’ny Martsa, ary amin’ny fararano, tapaky ny Oktobra; raha fambolena an’andalana tokana — zana-kazo 2000–3000 isaky ny mu.
4. Teroara sy Toetoetran’ny Fambolena
- Faritra: Atsimo-atsinanan’i Zhejiang, ny afovoany sy ny farany ambany amin’ny reniranon’i Oujiang (瓯江). Ny velaran’ny distrika dia 2477,13 km²; ny topografia dia lazaina amin’ny ohabolana hoe «sivy ampahany tendrombohitra, antsasany rano, antsasany tanimbary» (九山半水半分田).
- Toetany: Ny tranokala fanovozan-kevitra momba ny vokatra eo an-toerana dia manome ho an’ny distrika toetany mafana mando atsimo-atsinanana: salan’ny maripana isan-taona 18,6 °C, ny farany ambany dia −4,1 ary ny farany ambony 41,9 °C, rotsakorana 1697,7 mm, ora-masoandro 1663,4, andro tsy misy fanala 279.
- Haavo fianaran’ny fambolena: Io tranokala io ihany dia manoratra fa ny zaridaina dia any amin’ny tendrombohitra mihoatra ny 500 m indrindra; ny fepetra fiarovana dia mifidy kara-pitenenana manokana ho an’ny zaridaina avo. Tsy misy ny marimaritondra marina ao amin’ireo loharano hita.
- Tany: Araka ny antontan-taratasy — mena na mavo indrindra, pH 4,5–6,5, zavatra organika 10–30 g/kg.
- Mizana: Araka ny «Lishui Ribao» (2025), manana zaridaina dite 21,3 arivo mu ny distrika, ary tamin’ny 2024 dia nanodina dite 536 t sy 52,3 tapitrisa yuan ny distrika — io dia ny dite rehetra ao amin’ny distrika, fa tsy Qingtian Yucha irery. Araka io gazety io ihany, ny indostria dia tarihin’ny modely «firaisana dimy» (五统一): fandrindrana tokana, kara-pitenenana tokana, fenitra fambolena tokana, fanodinana tokana ary endrika marika tokana.
5. Teknolojian’ny Famokarana
Ny fepetra fiarovana dia manoritsoritra tetika roa misy mari-pamantarana — izany no teknolojia manokana an’ity dite ity.
Tanana nentin-drazana:
- Fandaminana (鲜叶摊放, xiānyè tānfàng): Eo amin’ny lovia volotsangana sosona 2 sm, tsy latsaky ny ora 6, mandra-pahafoanan’ny fofona ahitra ho soloin’ny fofona madio.
- Vilany voalohany (青锅, qīngguō): Vilany elektrika 100–120 °C, ravina 100–150 g, 2–3 minitra nandrahoina natsatoka mandra-pahalemaka sy ho lasa maintso maizina, avy eo amin’ny tanana — mandra-pahafisaka ny kofehy amin’ny hamandoana 30 %.
- Fampitsaharana (回潮, huícháo): Ny raviny dia aofana, alahatra ary mandritra ny 30–60 minitra asarona lamba mando — «mba tsy ho mavo sy ho lasa maintso toy ny emeraoda» (防闷黄，促色翠).
- Vilany polishing (辉锅, huīguō): 60–80 °C, ravina 250–300 g, mandra-pahalemaka sy hisehoan’ny volo; avy eo 90 °C — hanala ny volo sy hamahana ny kofehy; avy eo 50 °C mandra-pahamaina tanteraka (hamandoana 6 %). Atsahatra avy hatrany — indray, mba tsy ho mavo.
- Fanasokajiana (干茶分筛, gānchá fēnshāi): Ho fraksiona 2–3, miaraka amin’ny fandaminana araka ny kilasy.
Maoderina amin’ny milina:
- Fandaminana: Sosona 2 sm, ora 8–16, mandra-pahatongan’ny hamandoana 70 ± 2 %.
- Fidirana voalohany (一青, yīqīng): Milina ho an’ny dite fisaka, 190–210 °C, ravina 20–40 g, fanerena manomboka amin’ny malefaka ka hatramin’ny mahery — «hamahana ny fisaka, nefa tsy miraikitra ho toy ny mofo»; atsahatra avy hatrany.
- Fidirana faharoa (二青, èrqīng): 180–160 °C, 50–100 g, mandra-pahatongan’ny ravina fisaka miloko maitso mitovy amin’ny hamandoana 15–20 %.
- Fampitsaharana (摊凉回潮, tānliáng huícháo): Manodidina ny 60 minitra.
- Fanesorana ny volo (脱毫, tuōháo): Amin’ny milina polishing tsy misy hafanana, 30–60 minitra.
- Polishing (辉锅, huīguō): 3–4 kg amin’ny 100–80 °C; rehefa 7–8 % ny hamandoana — ampiakarina ho 120–130 °C mandritra ny 2–3 minitra ho an’ny fofona. Ny tsingerina manontolo dia adiny iray eo ho eo, ny hamandoana eo amin’ny famoahana dia ambanin’ny 6,5 %.
- Fanasokajiana: Ho fraksiona 2–3, miaraka amin’ny fanesorana ny takelaka mavo (黄片).
6. Toetra Organoleptika
Ny famaritana dia araka ny fepetra fiarovana.
- Endriky ny ravina maina: Fisaka, «endrika toy ny lakana» (扁平形如舟), miloko maitso vaovao (色绿鲜活).
- Fofona ravina maina: Tsy misy famaritana manokana ao amin’ireo loharano hita.
- Fofona ny dite: Malefaka toy ny voan-kazo, maharitra (嫩栗香持久).
- Tsirony: Vaovao sy malefaka (滋味鲜醇).
- Loko ny dite: Maitso malefaka, mamirapiratra (嫩绿明亮).
- Fototra dite (ravina voatsoboka): Malefaka, mitovy, misokatra toy ny «voninkazo» (嫩匀成朵).
Ny toetra mampiavaka dia noforonin’ny antontan-taratasy ho raikipohy hoe «形如舟、色显翠、味醇柔» — «endrika toy ny lakana, loko emeraoda, tsiro malefaka».
7. Firafitra Simika
Fepetra fizika-simika momba ny fiarovana:
| Masontsivana | Fepetra |
|---|---|
| Hamandoana | tsy mihoatra ny 6,5 % |
| Asidra amine | tsy latsaky ny 3,5 % |
| Polifenola dite | tsy latsaky ny 12 % |
| Akora azo alaina | tsy latsaky ny 42 % |
Tsy misy angona hafa momba ny firafitra ao amin’ireo loharano hita. Araka ny tatitry ny «Lishui Ribao» (2024), ny santionany dite dia nozahan’ny foibe fanaraha-maso ny kalitaon’ny Institut momba ny dite eo ambany fiahian’ny Ministeran’ny Fambolena, ary ny masontsivana rehetra dia nifanaraka tamin’ny fenitry ny Vondrona Eoropeana.
8. Fomba fanamboarana
Fomba fanao kilasy ho an’ny dite maitso fisaka; tsy misy torohevitra manokana ho an’ity dite ity ao amin’ireo loharano hita.
- Hafanana ny rano: 80–85 °C.
- Habetsahan’ny dite: 3 g isaky ny 150 ml.
- Fitaovana: Kaopy fitaratra na gaiwan fotsy.
- Fizotra:
- Hafanaina ny fitaovana.
- Apetraka ny dite ary arotsaka ny rano amin’ny sisiny.
- Ny fanamboarana voalohany — aorian’ny 40–60 segondra.
- Sotroina, mamela ny ampahatelon’ny dite.
- Arotsaka rano indray.
- Fanamboarana indroa na intelo miverina.
9. Fitehirizana
Fomba fanao kilasy. Amin’ny fonosana mihidy, ao anaty vata fampangatsiahana amin’ny 0–5 °C, tsy misy hazavana, hamandoana ary fofona. Tsara kokoa raha sotroina ao anatin’ny herintaona.
10. Vidiny sy Fandoavana hosoka
Tsy misy angona momba ny vidiny ao amin’ireo loharano hita.
- Ahoana no hisorohana ny fandoavana hosoka:
- Mitadiava marika vokatra misy famantarana ara-jeografika. Araka ny antontan-taratasy, ny mpamokatra avy ao amin’ny distrika dia mametraka fangatahana any amin’ny sampan-draharahan’ny distrika momba ny fananana ara-tsaina, izay nozahan’ny faritany, ary nankatoavin’ny fanjakana. Ny marika ara-jeografika «青田御茶» tamin’ny Martsa 2025 dia azon’ny orinasa dimy tao amin’ny distrika nampiasaina.
- Ampifanaraho ny endrika: ravina fisaka «lakana kely», loko maitso vaovao, tsy misy takelaka mavo; ny dite dia maitso malefaka, fofona voan-kazo.
- Aza afangaro amin’ny dite mena avy ao amin’ny distrika: ao amin’ny tanànan’i Zhenbu (祯埠镇), araka ny «Lishui Ribao» (2024), dia averina amin’ny laoniny ny dite mena «zhejiang» (浙派红茶) — vokatra hafa izany.
11. Zava-misy mahaliana
- Ny fepetra fiarovana dia mibaiko intelo mivantana ny tsy hamelana ny ravina ho mavo — indroa ao amin’ny tetika tanana sy indray ao amin’ny tetika milina, — raha ny dite mavo kosa ny fampahandroana no tena fototry ny teknolojia.
- Ny fetran’ny akora azo alaina — tsy latsaky ny 42 %; ho an’ny Suichang Longgu Cha mpifanila vodirindrina avy amin’ny fanambarana iray ihany — tsy latsaky ny 36 %.
- Ny tranokala fanovozan-kevitra momba ny vokatra eo an-toerana dia manoritsoritra ny dite voatsoboka toy izao: ny nify dia mitsangana ao anaty kaopy, «toy ny tovovavy mandihy manao akanjo maitso» (犹如翩翩起舞的绿衣少女).
12. Fampitahana amin’ny dite fisaka sy dite Lishui hafa
- Xihu Longjing (西湖龙井): Modely ny dite fisaka; ny kara-pitenenana 龙井43 avy amin’ny fepetra Qingtian Yucha dia mitombo ao amin’ny zaridainan’i Longjing koa.
- Suichang Longgu Cha (遂昌龙谷茶): Dite maitso fisaka avy amin’ny distrikan’i Suichang ao amin’ny distrika iray ihany, nekena tamin’ny fanambarana iray ihany; ny fofony dia voan-kazo koa.
- Huimingcha (惠明茶): Dite maitso manan-tantara avy amin’ny distrikan’i Jingning ao amin’ny distrikan’i Lishui iray ihany, koa amin’ny endrika fisaka sy spiraly.
- Wencheng Gongcha (文成贡茶): Marika distrika Wencheng, mpifanila vodirindrina amin’i Qingtian, koa mifototra amin’ny anaran’i Liu Ji — Liu Bowen.
Ho famaranana:
Qingtian Yucha dia dite maitso fisaka avy amin’ny distrikan’ny mpifindra monina sy ny mpanao sokitra vato, misy angano momba an’i Liu Bowen sy tantara maoderina nanomboka tamin’ny 1998. Ny endriny dia voafaritra amin’ny antsipiriany: nify misy ravina avy amin’ny kara-pitenenana avo, ravina «lakana kely», fofona voan-kazo malefaka, tsiro malefaka ary fepetra mivantana manohitra ny fahamavoan’ny ravina.
Loharano
Famantarana ara-jeografika
Lisitra feno — ao amin'ny pejy Loharano