Mapo Cha (Mǎpō chá, 马坡茶) — górska zielona herbata z gminy Sanli (三里乡) w powiecie Jianshi (建始县) w prefekturze autonomicznej Enshi-Tujia-Miao w prowincji Hubei. Nazwa pochodzi od góry Mapo — „koński stok”: powiatowy leksykon opisuje ją jako górę przypominającą leżącego konia. Nazwy chronią trzy reżimy: rolnicze oznaczenie geograficzne (2013), znak certyfikujący (2015) oraz status produktu z oznaczeniem geograficznym na podstawie obwieszczenia Państwowego Urzędu Własności Intelektualnej ChRL (CNIPA) nr 640 (2025). Dokumenty dopuszczają trzy formy herbaty i opisują w naparze tony bobu oraz pieczonego kasztana. Druga lokalna nazwa to „Shizhu Cha” (十株茶), „herbata dziesięciu krzewów”.
1. Klasyfikacja i Pochodzenie
- Typ: Zielona herbata (绿茶, lǜchá). Klasę wyznaczają wymogi ochronne: we wszystkich trzech schematach obróbki po rozłożeniu następuje od razu utrwalenie (杀青, shāqīng), nie ma etapu utleniania, napar opisano jako zielony.
- Kategoria: Górska zielona herbata z okręgu Enshi; produkt z oznaczeniem geograficznym. Według „Hubei Ribao” herbata z Mapo otrzymała tytuł „特色硒产品”, a herbatę powiatu Jianshi gazeta zalicza do kręgu okręgowej marki „恩施硒茶”.
- Pochodzenie: Chiny, prowincja Hubei (湖北, Húběi), prefektura autonomiczna Enshi-Tujia-Miao (恩施, Ēnshī), powiat Jianshi (建始, Jiànshǐ), gmina Sanli (三里, Sānlǐ).
- Strefa ochrony: 26 wsi gminy Sanli, wśród nich Dashahe (大沙河), Panlong (蟠龙), Mapo (马坡) i Shipai (石牌). Powierzchnia terenu wraz z lasami, według opisu referencyjnego strefy, wynosi 170,7 km².
- Współrzędne geograficzne: 109°47′–109°56′ długości geograficznej wschodniej i 30°33′–30°39′ szerokości geograficznej północnej.
2. Historia i Znaczenie Kulturowe
- Historia:
- Podanie. „Hubei Ribao” (listopad 2024) przytacza miejscowe podanie: za czasów Qing kupiec z Mapo wyprosił w klasztorze Longjing w Hangzhou dwanaście nasion, a w domu wzeszło z nich dziesięć — stąd „dziesięć krzewów”. Potomek rodu Lü — Lü Tianchao (吕天朝) — w latach Daoguang (道光), według tego samego podania, zdał egzamin stołeczny, podarował cesarzowi rodzimą herbatę, a ten nadał jej nazwę „马坡茶”. W znalezionych źródłach brak dokumentalnych potwierdzeń.
- 1983. Leksykon „建始县地名志”: góra Mapo leży 9,25 km na południowy południowy zachód od Sanliba (三里坝), wysokość — 820 m, powierzchnia — 0,3 km², a herbata stamtąd „znana jest w całym powiecie”.
- 2013. Ministerstwo Rolnictwa zarejestrowało rolnicze oznaczenie geograficzne (wpis AGI01322); leksykon datuje rejestrację na 30 grudnia. Posiadacz — spółdzielnia herbaciana Mapo Mingzhu (建始县马坡明珠茶业专业合作社).
- 2015. Znak certyfikujący „马坡茶” nr 14577026, obwieszczenie o rejestracji — 28 października 2015. Zgłaszający — centrum obsługi rolno-technicznej gminy Sanli.
- Do 2023 roku. Według prasy powiat, czyniąc Mapo głównym rejonem, odnowił ponad 3000 mu starych ogrodów; zwarte ogrody w kilkunastu wsiach zajęły ponad 6000 mu.
- 2025. Obwieszczenie CNIPA nr 640 z 16 lipca 2025 uznało Mapo Cha za produkt z oznaczeniem geograficznym na ogólnej liście 1409 produktów; zgłaszający — spółdzielnia Mapo Mingzhu.
- Nazwa: „Mapo” (马坡) — „koński stok”; „Shizhu” (十株) — „dziesięć krzewów”.
- Znaczenie kulturowe: Opis znaku mówi o „ponad trzystuletniej” historii herbaty w Mapo. Według „Hubei Ribao” we wsi stoi drzewo „茶王” — „król herbaty” — z tabliczką ochronną z 2019 roku i wiekiem 300 lat, a powiat opracował kronikę „马坡茶志”. Wśród nagród gazeta wymienia pierwszą nagrodę dziesiątego konkursu „中茶杯” (2013) dla zielonej herbaty z Mapo „寒杉天露”. Według bazy oznaczeń geograficznych herbata płaska, igłowa oraz chaoqing-hongqing z Mapo zdobywały złote nagrody na konkursach „中茶杯” i „鄂茶杯”.
3. Opis Botaniczny i Surowiec
- Odmiany / Kultywary: Wymogi ochronne wymieniają z zastrzeżeniem „i inne” pięć odmian: 鄂茶10号 (Èchá 10), 鄂茶1号 (Èchá 1), 福鼎大白 (Fúdǐng dàbái), 龙井43号 (Lóngjǐng 43) i 安吉白茶 (Ānjí báichá). Ostatnia to nazwa odmiany jasnolistnej, a nie klasy. Która odmiana jest główna, w znalezionych źródłach nie podano.
- Surowiec: Pąk, „jeden pąk — jeden liść” lub „jeden pąk — dwa liście” na początku rozwijania.
- Zbiór: Ręcznie, chwytem „uniesionej ręki” (提手采, tíshǒu cǎi), do przewiewnych bambusowych lub siatkowych koszy. W znalezionych źródłach brak dokładnych terminów zbioru.
4. Terroir i Specyfika Uprawy
- Wysokość uprawy: Według wymogów CNIPA — 600–1200 m; ogrody samej wsi Mapo, według gazety, leżą głównie na 800–1200 m.
- Gleby: Wymogi CNIPA — kwaśne purpurowo-czerwone gleby o pH około 5,5–6,8. Referencyjny opis strefy znaku wymienia purpurowe gleby piaszczyste i żółte gliny, lokalne opisy — „czerwoną glebę piaszczystą” (红沙土壤). Gazeta odnotowuje wysoką zawartość selenu w glebie; brak danych liczbowych.
- Klimat: Według opisu referencyjnego powiat Jianshi ma ponad 1300 godzin słonecznych rocznie, średnią roczną temperaturę 14,2–15,5 °C, okres bezprzymrozkowy dłuższy niż 200 dni, opady 1300–1400 mm rocznie; we wsi Mapo, według gazety, średnia roczna temperatura wynosi około 15 °C, wilgotność — 80 %.
- Powierzchnia: Dane są rozbieżne: ponad 15 000 mu w strefie (karta bazy oznaczeń geograficznych), ponad 10 000 mu w gminie (opis znaku, 2022). Według gazety w 2023 roku powiat wyprodukował 1200 t surowca herbacianego.
5. Technologia Produkcji
Wymogi CNIPA wyznaczają trzy schematy. Temperatury i czasy podaje przedruk regulaminu znaku rolniczego:
- Herbata płaska (扁形茶, biǎnxíng chá): rozkładanie (摊放, tānfàng) warstwą do 5 cm na 5–8 godzin → utrwalanie (杀青) w bębnie 35–55 sekund → formowanie (做形, zuòxíng) w 120–150 °C przez około 20 minut → suszenie w 90–100 °C w suszarce lub 80–90 °C na stole formierskim → podnoszenie aromatu (增香, zēngxiāng) w 100–110 °C na stole lub 100–120 °C w maszynie aromatyzującej.
- Herbata igłowa (针形茶, zhēnxíng chá): rozkładanie → utrwalanie w 120–140 °C przez 35–55 sekund → zwijanie (揉捻, róuniǎn) 15–35 minut → formowanie w 120–150 °C → suszenie i podnoszenie aromatu jak przy herbacie płaskiej.
- Chaoqing i hongqing (炒青、烘青, chǎoqīng, hōngqīng): rozkładanie → utrwalanie w 140–160 °C przez 90–150 sekund → zwijanie około 45 minut → podsuszanie w 120 °C (烘二青) → prażenie w 150–160 °C (炒三青) → wykańczanie w kotle (辉锅, huīguō) w 80–180 °C przez 90–120 minut.
Według gazety obróbka herbaty z Mapo obejmuje kilkanaście operacji, wśród nich wyrównywanie pasm (理条, lǐtiáo) i dogrzewanie nad ogniem (焙火, bèihuǒ).
6. Cechy Organoleptyczne
- Wygląd suchego liścia: Herbata igłowa najwyższej klasy — zwarta, drobna, okrągła i prosta, szmaragdowa, z widocznym meszkiem; pierwszej klasy — prawie okrągła i prosta, zielona z połyskiem. Chaoqing i hongqing — ciasno zwinięta; herbata płaska — drobna i szmaragdowa.
- Aromat suchego liścia: W znalezionych źródłach brak osobnego opisu.
- Aromat naparu: Czysty i długi, z tonami bobu i pieczonego kasztana (似豆香、熟板栗香); u herbaty igłowej najwyższej klasy — wysoki.
- Smak: Słodkawy; u herbaty igłowej najwyższej klasy świeży i miękki, u chaoqing pełny i świeży (浓醇、鲜).
- Barwa naparu: Czysto zielona i jasna. Dokumenty opisują trzy zalania: w pierwszym napar jest zielony, słodycz dopiero się ujawnia; w drugim zieleń przechodzi w bladożółtą, bób i kasztan gęstnieją; w trzecim napar jest szmaragdowy z niebieskawym odcieniem (汤碧泛青).
- Liść po zaparzeniu: U herbaty igłowej najwyższej klasy i u herbaty płaskiej — delikatnie zielony i jasny (嫩绿明亮); u chaoqing i hongqing — zielony i jasny (绿且明亮). Dla herbaty igłowej pierwszej klasy brak opisu.
7. Skład Chemiczny
Progi w dokumentach nie są spójne:
| Wskaźnik | Wymogi CNIPA | Opis znaku | Karta referencyjna |
|---|---|---|---|
| Wolne aminokwasy | ≥ 3,5 % | ≥ 3,5 % | brak |
| Polifenole | ≥ 16,0 % | ≥ 16,0 % | ≥ 13,0 % |
| Kofeina | ≥ 2,5 % | ≥ 2,5 % | brak |
| Selen | ≥ 0,03 mg/kg | ≥ 0,07 mg/kg | brak |
| Wilgotność | brak | ≤ 6,5 % | ≤ 5,0 % |
Opis znaku dodaje substancje ekstraktywne ≥ 36,0 %, popiół ≤ 6,5 % i surowy błonnik ≤ 14,0 %.
8. Parzenie
Praktyka klasy dla zielonej herbaty. Woda 80–85 °C, 3 g na 150 ml, szklany kubek lub biały gaiwan. Pierwszy napar — po 40–60 sekundach, następnie dwa–trzy kolejne zalania, pozostawiając w naczyniu część naparu.
9. Przechowywanie
Praktyka klasy. W szczelnym opakowaniu, w lodówce w 0–5 °C, bez dostępu światła, wilgoci i zapachów; wypić w ciągu roku.
10. Cena i Podróbki
W znalezionych źródłach brak cen detalicznych. Według prasy w marcu 2023 kilogram świeżego liścia w Mapo kosztował ponad 70 juanów.
- Sprawa z 2024 roku: Prokuratura powiatu Jianshi ustaliła, że część firm umieszcza znak „马坡茶” bez zezwolenia, a część uprawnionych drukuje stary znak, chociaż CNIPA w 2019 roku wprowadziła nowy. Po jej wystąpieniu urząd nadzoru rynku skontrolował 18 przedsiębiorstw gminy i wycofał ze sprzedaży produkty z niedozwolonym znakiem.
- Jak unikać podróbek:
- Szukać znaku specjalnego nowego wzoru i weryfikować producenta z listą uprawnionych: w prowincjonalnym wykazie z sierpnia 2025 wymieniono spółdzielnię Mapo Mingzhu.
- Sprawdzać pochodzenie — gmina Sanli w powiecie Jianshi.
- Pamiętać kolejność dopuszczenia: według wymogów CNIPA wniosek producenta przyjmuje powiatowy organ własności intelektualnej, sprawdza prowincja, zatwierdza CNIPA.
11. Ciekawostki
- „Dziesięć krzewów” w nazwie 十株茶 i „dwanaście” w podaniu nie stoją w sprzeczności: nasion było dwanaście, wzeszło dziesięć.
- Odmiana 安吉白茶 jest „biała” tylko z nazwy — w Mapo wytwarza się z niej zieloną herbatę.
- Znaku herbaty z Mapo broniła w 2024 roku prokuratura.
12. Porównanie z Innymi Herbatami
- Enshi Yu Lu (恩施玉露): Zielona herbata z okręgu Enshi z utrwalaniem parowym.
- Enshi Fuxi Cha (恩施富硒茶): Selenowa marka okręgu z własnym znakiem.
- Xi Hu Long Jing (西湖龙井): Płaska herbata z Hangzhou; według podania pierwsze krzewy z Mapo wyrosły z nasion longjinga.
Podsumowanie:
Mapo Cha — zielona herbata z jednej gminy w górach Enshi o szczegółowych dokumentach: ogrody na wysokości 600–1200 m, pięć odmian, trzy formy i napar, który z zalania na zalanie przechodzi od zielonego przez bladożółty do szmaragdowego, z bobem i pieczonym kasztanem w aromacie. Podanie o nasionach longjinga pozostaje podaniem.
Źródła
Oznaczenie geograficzne
Pełna lista — na stronie „Źródła”