Мапо Ча (Mǎpō chá, 马坡茶) — горны зялёны чай воласці Саньлі (三里乡) павета Цзяньшы (建始县) у Эньшы-Туцзя-Мяоскай аўтаномнай акрузе правінцыі Хубэй. Імя дала гара Мапо — «конскі схіл»: павятовы даведнік апісвае яе як гару, падобную да ляжачага каня. Імя ахоўваюць тры рэжымы: сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2013), сертыфікацыйны знак (2015) і статус прадукту з геаграфічным указаннем паводле аб’яўлення Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці КНР (CNIPA) № 640 (2025). Дакументы дапускаюць тры формы чаю і апісваюць у насceni тоны бабоў і печанага каштана. Другое мясцовае імя — «Шычжу Ча» (十株茶), «чай дзесяці кустоў».
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Клас задаюць патрабаванні аховы: ва ўсіх трох схемах апрацоўкі за раскладкай адразу ідзе фіксацыя (杀青, shāqīng), стадыі акіслення няма, настой апісаны як зялёны.
- Катэгорыя: Горны зялёны чай акругі Эньшы; прадукт з геаграфічным указаннем. Паводле «Хубэй жыбаа», мапоскі чай атрымаў званне «特色硒产品», а чай павета Цзяньшы газета адносіць да кола акруговага брэнда «恩施硒茶».
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), Эньшы-Туцзя-Мяоская аўтаномная акруга (恩施, Ēnshī), павет Цзяньшы (建始, Jiànshǐ), воласць Саньлі (三里, Sānlǐ).
- Зона аховы: 26 вёсак воласці Саньлі, сярод іх Дашахэ (大沙河), Паньлун (蟠龙), Мапо (马坡) і Шыпай (石牌). Плошча тэрыторыі разам з лясамі, паводле даведачнага апісання зоны, — 170,7 км².
- Геаграфічныя каардынаты: 109°47′–109°56′ у. д. і 30°33′–30°39′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Паданне. «Хубэй жыбаа» (лістапад 2024 года) пераказвае мясцовае паданне: пры Цын гандляр з Мапо выпрасіў у ханчжоўскім манастыры Лунцзін дванаццаць насенін, і дома з іх узышлі дзесяць — адсюль «дзесяць кустоў». Нашчадак роду Люй — Люй Цяньчаа (吕天朝) — у гады Даагуан (道光), паводле таго ж падання, здаў сталічны экзамен, паднёс родны чай імператару, і той даў чаю імя «马坡茶». Дакументальных пацвярджэнняў у знойдзеных крыніцах няма.
- 1983. Даведнік «建始县地名志»: гара Мапо ляжыць у 9,25 км на паўднёва-паўднёва-захад ад Саньлібы (三里坝), вышыня — 820 м, плошча — 0,3 км², а чай адсюль «вядомы на ўвесь павет».
- 2013. Міністэрства сельскай гаспадаркі зарэгістравала сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (запіс AGI01322); даведнік датуе рэгістрацыю 30 снежня. Трымальнік — чайны кааператыў Мапо Мінчжу (建始县马坡明珠茶业专业合作社).
- 2015. Сертыфікацыйны знак «马坡茶» № 14577026, аб’яўленне аб рэгістрацыі — 28 кастрычніка 2015 года. Заяўнік — цэнтр сельскагаспадарча-тэхнічнага абслугоўвання воласці Саньлі.
- Да 2023 года. Паводле прэсы, павет, зрабіўшы Мапо галоўным раёнам, абнавіў больш за 3000 му старых садоў; суцэльныя сады ў дзесятку з лішнім вёсак занялі звыш 6000 му.
- 2025. Аб’яўленне CNIPA № 640 ад 16 ліпеня 2025 года прызнала Мапо Ча прадуктам з геаграфічным указаннем у агульным спісе з 1409 прадуктаў; заяўнік — кааператыў Мапо Мінчжу.
- Назва: «Мапо» (马坡) — «конскі схіл»; «Шычжу» (十株) — «дзесяць кустоў».
- Культурнае значэнне: Апісанне знака гаворыць пра «больш як трохсотгадовую» гісторыю чаю ў Мапо. Паводле «Хубэй жыбаа», у вёсцы стаіць дрэва «茶王» — «цар чаю» — з ахоўнай таблічкай 2019 года і ўзростам 300 гадоў, а павет склаў летапіс «马坡茶志». Сярод узнагарод газета называе першую прэмію дзясятага конкурсу «中茶杯» (2013) у мапоскага зялёнага чаю «寒杉天露». Паводле базы геаграфічных указанняў, плоскі, ігольчасты чай і хунцын-чаацын з Мапо атрымлівалі залатыя ўзнагароды на конкурсах «中茶杯» і «鄂茶杯».
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сарты / Культывары: Патрабаванні аховы называюць з агаворкай «і іншыя» пяць сартоў: 鄂茶10号 (Èchá 10), 鄂茶1号 (Èchá 1), 福鼎大白 (Fúdǐng dàbái), 龙井43号 (Lóngjǐng 43) і 安吉白茶 (Ānjí báichá). Апошняе — імя светлалістага сорту, а не клас. Які сорт асноўны, у знойдзеных крыніцах не сказана.
- Сыравіна: Почка, «адна почка — адзін ліст» або «адна почка — два лісты» ў пачатку раскрыцця.
- Збор: Уручную, прыёмам «паднятай рукі» (提手采, tíshǒu cǎi), у ветраныя бамбукавыя або сеткавыя кошыкі. Дакладных тэрмінаў збору ў знойдзеных крыніцах няма.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Вышыня вырошчвання: Паводле патрабаванняў CNIPA — 600–1200 м; сады самой вёскі Мапо, паводле газеты, — у асноўным 800–1200 м.
- Глебы: Патрабаванні CNIPA — кіслыя пурпурова-чырвоныя глебы з pH каля 5,5–6,8. Даведачнае апісанне зоны знака называе пурпуровыя супескі і жоўтыя суглінкі, мясцовыя апісанні — «чырвоную пясчаную глебу» (红沙土壤). Газета адзначае высокае ўтрыманне селену ў глебе; лікаў няма.
- Клімат: Паводле даведачнага апісання, у павеце Цзяньшы больш за 1300 сонечных гадзін у год, сярэднегадавая тэмпература 14,2–15,5 °C, бязмарозны перыяд больш за 200 дзён, ападкаў 1300–1400 мм у год; у вёсцы Мапо, паводле газеты, сярэднегадавая тэмпература каля 15 °C, вільготнасць — 80 %.
- Плошча: Даныя разыходзяцца: больш за 15 000 му ў зоне (картка базы геаграфічных указанняў), больш за 10 000 му ў воласці (апісанне знака, 2022). Паводле газеты, у 2023 годзе павет выпрацаваў 1200 т чаю-сырцу.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні CNIPA задаюць тры схемы. Тэмпературы і час прыводзіць перадрук рэгламенту сельскагаспадарчага знака:
- Плоскі чай (扁形茶, biǎnxíng chá): раскладка (摊放, tānfàng) слоем да 5 см на 5–8 гадзін → фіксацыя (杀青) у барабане 35–55 секунд → фармоўка (做形, zuòxíng) пры 120–150 °C каля 20 хвілін → сушка пры 90–100 °C у сушылцы або 80–90 °C на фармовачным стале → уздым водару (增香, zēngxiāng) пры 100–110 °C на стале або 100–120 °C у водар-машыне.
- Ігольчасты чай (针形茶, zhēnxíng chá): раскладка → фіксацыя пры 120–140 °C 35–55 секунд → скручванне (揉捻, róuniǎn) 15–35 хвілін → фармоўка пры 120–150 °C → сушка і ўздым водару, як у плоскага чаю.
- Чаацын і хунцын (炒青、烘青, chǎoqīng, hōngqīng): раскладка → фіксацыя пры 140–160 °C 90–150 секунд → скручванне каля 45 хвілін → падсушка пры 120 °C (烘二青) → абсмажванне пры 150–160 °C (炒三青) → даводка ў катле (辉锅, huīguō) пры 80–180 °C 90–120 хвілін.
Паводле газеты, выдзелка мапоскага чаю налічвае больш за дзесяць аперацый, сярод іх выраўноўванне жгута (理条, lǐtiáo) і прагрэў на агні (焙火, bèihuǒ).
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Ігольчасты вышэйшага сорту — шчыльны, тонкі, круглы і прамы, ізумрудны, з прыкметным ворсам; першага сорту — амаль круглы і прамы, зялёны з бляскам. Чаацын і хунцын — шчыльна скручаны; плоскі — тонкі і ізумрудны.
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Чысты і доўгі, з тонамі бабоў і печанага каштана (似豆香、熟板栗香); у ігольчастага вышэйшага сорту — высокі.
- Смак: Саладкаваты; у ігольчастага вышэйшага сорту свежы і мяккі, у чаацына насычаны і свежы (浓醇、鲜).
- Колер настою: Чыста-зялёны і яркі. Дакументы апісваюць тры залівы: у першым настой зялёны, салодкасць толькі праяўляецца; у другім зеляніна сыходзіць у бледна-жоўты, бабы і каштан гусцеюць; у трэцім настой ізумрудны з блакітнаватым адлівам (汤碧泛青).
- Чайнае дно (завараны ліст): У ігольчастага вышэйшага сорту і ў плоскага чаю — пяшчотна-зялёнае і яркае (嫩绿明亮); у чаацына і хунцына — зялёнае і яркае (绿且明亮). Для ігольчастага першага сорту апісання няма.
7. Хімічны Склад
Парогі ў дакументах не супадаюць:
| Паказчык | Патрабаванні CNIPA | Апісанне знака | Даведачная картка |
|---|---|---|---|
| Свабодныя амінакіслоты | ≥ 3,5 % | ≥ 3,5 % | няма |
| Поліфенолы | ≥ 16,0 % | ≥ 16,0 % | ≥ 13,0 % |
| Кафеін | ≥ 2,5 % | ≥ 2,5 % | няма |
| Селен | ≥ 0,03 мг/кг | ≥ 0,07 мг/кг | няма |
| Вільгаць | няма | ≤ 6,5 % | ≤ 5,0 % |
Апісанне знака дадае экстрактыўныя рэчывы ≥ 36,0 %, попел ≤ 6,5 % і сырую абалоніну ≤ 14,0 %.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю. Вада 80–85 °C, 3 г на 150 мл, шкляны стакан або белы гайвань. Першы настой — праз 40–60 секунд, затым два-тры паўторныя залівы, пакідаючы ў посудзе частку настою.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Рознічных цэн у знойдзеных крыніцах няма. Паводле прэсы, у сакавіку 2023 года кілаграм свежага ліста ў Мапо каштаваў даражэй за 70 юаняў.
- Справа 2024 года: Пракуратура павета Цзяньшы высветліла, што частка кампаній ставіць знак «马坡茶» без дазволу, а частка дапушчаных друкуе стары знак, хоць CNIPA у 2019 годзе ўвяло новы. Пасля яе падання ўпраўленне рынкавага нагляду праверыла 18 прадпрыемстваў воласці і зняла з продажу прадукцыю з недазволеным знакам.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак новага ўзору і звяраць вытворцу са спісам дапушчаных: у правінцыйным спісе жніўня 2025 года названы кааператыў Мапо Мінчжу.
- Правяраць паходжанне — воласць Саньлі павета Цзяньшы.
- Памятаць парадак допуску: паводле патрабаванняў CNIPA, заяўку вытворцы прымае павятовы орган па інтэлектуальнай уласнасці, правярае правінцыя, зацвярджае CNIPA.
11. Цікавыя Факты
- «Дзесяць кустоў» у імені 十株茶 і «дванаццаць» у паданні не спрачаюцца: насенін было дванаццаць, узышло дзесяць.
- Сорт 安吉白茶 «белы» толькі па імені — у Мапо з яго робяць зялёны чай.
- Знак мапоскага чаю ў 2024 годзе абараняла пракуратура.
12. Параўнанне з іншымі чаямі
- Эньшы Юй Лу (恩施玉露): Зялёны чай акругі Эньшы з паравой фіксацыяй.
- Эньшы Фусіча (恩施富硒茶): Селенавае імя акругі са сваім знакам.
- Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井): Плоскі чай Ханчжоу; паводле падання, першыя мапоскія кусты выраслі з насення лунцзіна.
На заканчэнне:
Мапо Ча — зялёны чай адной воласці ў гарах Эньшы з падрабязнымі дакументамі: сады на 600–1200 м, пяць сартоў, тры формы і настой, які ад заліву да заліву пераходзіць ад зялёнага да бледна-жоўтага і ізумруднага, з бабамі і печаным каштанам у водары. Паданне пра насенне лунцзіна застаецца паданнем.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»