ძიუნან ლიუიჩა (Jǔnán lǜchá, 莒南绿茶) — ძიუნანის მაზრის (莒南县) მწვანე ჩაი, რომელიც მდებარეობს ლინის საქალაქო ოლქში, შანდუნის პროვინციის სამხრეთში, ჩრდილოეთ მხარეში, სადაც ჩაიმ ფეხი მოიკიდა მოძრაობის «南茶北引» — «სამხრეთის ჩაი ჩრდილოეთში» წყალობით. სახელი დაცულია 2010 წლიდან, ხოლო 2025 წლიდან ასევე როგორც CNIPA-ს გეოგრაფიული აღნიშვნის მქონე პროდუქტი. ნიშნის მოთხოვნები აღწერს ჩაის სამ სახეს — დაგრეხილს, ბრტყელს და ნემსისებრს, ხოლო არომატის აღწერაში სამივესთვის დასახელებულია წაბლის ტონი (栗香).
1. კლასიფიკაცია და წარმოშობა
- ტიპი: მწვანე ჩაი (绿茶, lǜchá) — კლასი დასახელებულია სახელწოდებაში, ხოლო ნიშნის მოთხოვნები აღწერს მწვანე ფოთოლსა და მწვანე ნაყენს.
- კატეგორია: მაზრის სახელწოდება გეოგრაფიული აღნიშვნით სამ სახეზე; შანდუნის ჩრდილოეთის მწვანე ჩაი.
- წარმოშობა: ჩინეთი, შანდუნის პროვინცია (山东, Shāndōng), ლინის საქალაქო ოლქი (临沂, Línyí), ძიუნანის მაზრა (莒南, Jǔnán).
- დაცვის ზონა: CNIPA-ს მოთხოვნების მიხედვით — მაზრის 13 დაბა და დასახლება: ჯუბიანი (洙边镇), ჯუანგანი, ტუანლინი, ჯულუ, ფანციანი, ვენტუანი, პინშანი, ლაოპო, სიანგოუ, შიძილუ, სიანდი, ტინშუი და შილიანძი.
- გეოგრაფიული კოორდინატები: 118°33′–119°11′ აღმ. გრძ., 35°06′–35°24′ ჩრდ. განედი — იმავე მოთხოვნების მიხედვით.
2. ისტორია და კულტურული მნიშვნელობა
- ისტორია:
- 1950-იანები. 2021 წლის ადგილობრივი პუბლიკაციის მიხედვით, 1956 წელს შანდუნში პირველი ხუთი ათასი ნერგი გაიყინა, 1957 წელს ცინდაოში ნერგებმა ფეხი ვერ მოიკიდეს, ხოლო 1959 წელს ძიუსიანის მაზრამ წარმატებით დათესა თესლი. 2026 წლის პუბლიკაცია პროგრამის სტარტად 1956 წელს მიიჩნევს.
- 1965–1969. იმავე პუბლიკაციის მიხედვით, 1965 წლის გაზაფხულზე სიანგოუს კომუნის სატყეო სადგურის თანამშრომელმა ხანჯოუს ჩაის ინსტიტუტიდან ჩამოიტანა ოთხი ჯიში საცდელი დარგვისთვის; 1966 წლის ზამთარში ლინის ოლქის გეგმის მიხედვით მაზრამ საკუთარი პროგრამა დაიწყო, ხოლო 1969 წელს 81,3 მუ საცდელი ბაღები მთლიანად დამკვიდრდა.
- 1970-იანები. ჩინეთის სასოფლო-სამეურნეო მეცნიერებათა აკადემიის ჩაის ინსტიტუტმა ადგილობრივი ჩაი შეაფასა ფორმულით «叶片厚、耐冲泡、香气高、滋味浓» — «სქელი ფოთოლი, უძლებს ბევრ ჩასხმას, მაღალი არომატი, მდიდარი გემო». საცნობარო აღწერა შეფასებას 1978 წლით ათარიღებს; 2021 წლის ადგილობრივი პუბლიკაცია თარიღს არ ასახელებს, მაგრამ წერს ჯუბიანის ჩაის მოწონებაზე 1971 წელს და ბაღების პიკზე 1978 წელს — 15 386 მუ.
- 2010. 2 აპრილს სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ დაარეგისტრირა სასოფლო-სამეურნეო გეოგრაფიული აღნიშვნა «莒南绿茶» (AGI00276); მფლობელი საცნობარო ცნობის მიხედვით — მაზრის მეხილეობისა და მეჩაიეობის ტექნოლოგიების გავრცელების ცენტრი.
- 2025. CNIPA-მ № 646 განცხადებით «莒南绿茶» აღიარა გეოგრაფიული აღნიშვნის მქონე პროდუქტად; განმცხადებელი — მაზრის სასოფლო-სამეურნეო ტექნოლოგიების გავრცელების ცენტრი. სახელზე ასევე დარეგისტრირებულია გეოგრაფიული ნიშანი № 19854035; მფლობელი, შანდუნის გეოგრაფიული ნიშნების პლატფორმის ცნობის მიხედვით, — ჯუსის მწვანე ჩაის კვლევის ცენტრი (莒南洙溪绿茶研究中心).
- სახელწოდება: «ძიუნანი» (莒南) — მაზრის სახელი, «ლიუიჩა» (绿茶) — «მწვანე ჩაი».
- კულტურული მნიშვნელობა: 2026 წლის პუბლიკაციის მიხედვით, მაზრა ატარებს წოდებას «中国茶叶之乡» — «ჩინეთის ჩაის სამშობლო»; 2021 წლის პუბლიკაცია ამ 1996 წლის წოდებას ჯუბიანის დაბას მიაკუთვნებს. 2026 წლის 1–2 სექტემბერს მაზრაში გაიმართა პროვინციული ღონისძიებები მოძრაობა «南茶北引»-ის სამოცდაათი წლისთავთან დაკავშირებით.
3. ბოტანიკური აღწერა და ნედლეული
- ჯიშები / კულტივარები: CNIPA-ს მოთხოვნების მიხედვით ძირითადია ფუდინ დაბაი (福鼎大白), ციმენ ჩუეცი (祁门褚叶齐) და ხუანშანის პოპულაცია (黄山群体); დამხმარე — კლონები ლუნძინ ჩანგე (龙井长叶), ინშუანი (迎霜), ჯენუნ 139 (浙农139), ტეგუანინი (铁观音), ტაიჩა 7 (台茶7号) და სათესლე ძიუკენი (鸠坑). 2021 წლის ადგილობრივი პუბლიკაცია ასახელებს სხვა ნაკრებს, მათ შორის ჯუნჩა 108 (中茶108), ლუნძინ 43 (龙井43) და ყვითელფოთოლა ხუანძინ ია (黄金芽).
- კრეფის სტანდარტი: მოთხოვნები გვავალებს კრეფას სტანდარტის მიხედვით, პარტიებად და დროულად, მაგრამ თავად სტანდარტს არ მოჰყავს.
- კრეფის დრო: ნიშნის მოთხოვნები ვადებს არ ასახელებს. 2021 წლის ადგილობრივი პუბლიკაციის მიხედვით, ღია ბაღებიდან საგაზაფხულო ჩაი ჩვეულებრივ დაახლოებით 25 აპრილს გამოდის, ხოლო კრეფა ოქტომბრის დასაწყისში მთავრდება — დაახლოებით 150 დღე, გაზაფხული, ზაფხული და შემოდგომა.
4. ტერუარი და მოყვანის თავისებურებები
- რეგიონი: იმენის მთიანი მხარის აღმოსავლეთი (沂蒙), ზღვასთან ახლოს. საცნობარო აღწერის მიხედვით, ბაღები ძირითადად მაზრის აღმოსავლეთ და სამხრეთ ბორცვებზე მდებარეობს, მთავარი ბაზებია ჯუბიანი, ჯუანგანი, ტუანლინი და ჯულუ.
- კლიმატი: საცნობარო აღწერის მიხედვით — ზომიერად თბილი სარტყლის ნახევრად ნოტიო კონტინენტური მუსონური კლიმატი: საშუალო წლიური ტემპერატურა 12,7 °C, 198 უყინვო დღე, 2458,9 საათი მზე და 856,5 მმ ნალექი.
- მოყვანის სიმაღლე: მონაცემები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- უბანი: მოთხოვნების მიხედვით — სუფთა ნიადაგი და წყალი, ქარხნებისა და შახტებისგან მოშორებით.
- ბაღის მოვლა CNIPA-ს მოთხოვნების მიხედვით: შემოდგომაზე — გადათხრა ცოცხალ ფენამდე არანაკლებ 80 სმ; განაყოფიერება სქემით «一基三追多次喷» — ძირითადი შემოდგომაზე და სამი დამატებითი კვება სეზონზე; ზამთრის დასაწყისში — «საზამთრო მორწყვა» (越冬水), წვიმებში — დრენაჟი: ფესვებს ეშინია წყლის გუბესი.
5. წარმოების ტექნოლოგია
ნიშნის მოთხოვნები ტექნოლოგიას არ აღწერს: დამუშავების ეტაპები მათში არ არის.
მწვანე ჩაის ზოგადი სქემა და არა კონკრეტულად ძიუნან ლიუიჩას აღწერა: ახალი ფოთლის გადანაწილება (摊放, tānfàng), ფიქსაცია გაცხელებით (杀青, shāqīng), გრეხა ან ფორმირება (揉捻, róuniǎn) და გაშრობა (干燥, gānzào).
6. ორგანოლეპტიკური მახასიათებლები
CNIPA-ს მოთხოვნები სამ სახეს ცალ-ცალკე აღწერს.
- მშრალი ფოთლის გარეგნული სახე: დაგრეხილი — მჭიდრო, თანაბარი ხვეულები, ზურმუხტისფერიდან მუქ მწვანემდე, გაყვითლებული და დამტვრეული ფოთლის გარეშე. ბრტყელი — გლუვი, ბრტყელი და სწორი, ნაზი მწვანედან ყვითელ-მწვანემდე. ნემსისებრი — ბრტყელი და სწორი, მწვანე ბზინვარებით, თანაბარი.
- მშრალი ფოთლის არომატი: აღწერები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- ნაყენის არომატი: დაგრეხილი — მაღალი, ნაზი წაბლის ტონიდან სუფთამდე. ბრტყელი — მკვრივი წაბლის ტონი. ნემსისებრი — მაღალი და ხანგრძლივი წაბლის ტონი.
- გემო: დაგრეხილი — მდიდარი და რბილი (浓醇). ბრტყელი — რბილი და სავსე (醇厚). ნემსისებრი — ახალი, რბილი, გამახალისებელი (鲜醇爽口). უცხო გემო არ უნდა იყოს.
- ნაყენის ფერი: ნაზი კაშკაშა მწვანედან კაშკაშა ყვითელ-მწვანემდე, სიმღვრივის გარეშე; ნემსისებრისთვის — ნაზი მწვანე და გამჭვირვალე.
- ჩაის ფსკერი (მოხარშული ფოთოლი): ნაზი კაშკაშა მწვანედან ყვითელ-მწვანემდე, ბრტყელისთვის — კაშკაშა ყვითლამდე; ნემსისებრისთვის — ნაზი მწვანე, კაშკაშა და თანაბარი.
7. ქიმიური შემადგენლობა
CNIPA-ს მოთხოვნები ადგენს ფიზიკურ-ქიმიურ მაჩვენებლებს (მასის მიხედვით):
| მაჩვენებელი | ნორმა |
|---|---|
| ტენიანობა | არაუმეტეს 7,0 % |
| საერთო ნაცარი | არაუმეტეს 7,5 % |
| ნამცეცი და მტვერი | არაუმეტეს 6,0 % |
| წყალში ხსნადი ექსტრაქტული ნივთიერებები | არანაკლებ 34,0 % |
| უმი უჯრედისი | არაუმეტეს 16,0 % |
| მჟავაში უხსნადი ნაცარი | არაუმეტეს 1,0 % |
| წყალში ხსნადი ნაცარი საერთო ნაცარში | არანაკლებ 45,0 % |
პოლიფენოლების, ამინომჟავებისა და კოფეინის ნორმებს ნიშნის მოთხოვნები არ ადგენს. საცნობარო ბაზას მოჰყავს «ბიოქიმიური ანალიზის» ციფრები თარიღის, მეთოდისა და პირველადი წყაროს გარეშე; მე მათ არ გადმომაქვს.
8. მოხარშვა
კლასის პრაქტიკა მწვანე ჩაისთვის.
- წყლის ტემპერატურა: 80–85 °C.
- ჩაის რაოდენობა: 3 გ 150 მლ-ზე.
- ჭურჭელი: მინის ჭიქა ან გაივანი.
- პროცესი:
- გაათბეთ ჭურჭელი, ჩაყარეთ ჩაი და დაასხით წყალი კედელზე.
- პირველი ნაყენი — 40–60 წამის შემდეგ.
- დალიეთ ნაყენის ნაწილის დატოვებით და დაამატეთ წყალი: აღწერები ხაზს უსვამს, რომ სქელი ფოთოლი უძლებს ბევრ ჩასხმას (耐冲泡).
9. შენახვა
კლასის პრაქტიკა. ჰერმეტულ შეფუთვაში, მაცივარში 0–5 °C ტემპერატურაზე, სინათლის, ტენისა და სუნის გარეშე; უმჯობესია დალიოთ ერთი წლის განმავლობაში.
10. ფასი და ყალბი პროდუქცია
მონაცემები ფასებზე ნაპოვნ წყაროებში არ არის. დარგის ციფრები განსხვავდება: 2021 წლის ადგილობრივი პუბლიკაცია ასახელებს დაახლოებით 80 ათას მუ ბაღს, 2000 ტ ჩაის წელიწადში და 400 მლნ იუანს, 2026 წლის პუბლიკაცია იმავე 80 ათას მუზე — 4000 ტ და 1 მლრდ იუანს.
- როგორ აიცილოთ ყალბი პროდუქცია:
- მოძებნეთ გეოგრაფიული აღნიშვნის სპეციალური ნიშანი: CNIPA-ს მოთხოვნების მიხედვით, მას მხოლოდ ზონიდან დაშვებული მწარმოებლები იყენებენ.
- შეამოწმეთ, რომ მწარმოებელი ძიუნანის მაზრის 13 დაბიდან ან დასახლებიდან ერთ-ერთია.
- შეადარეთ სახე მოთხოვნებს: გაყვითლებული და დამტვრეული ფოთლის გარეშე, ნაყენი სიმღვრივის გარეშე, არომატი — წაბლის ტონიდან სუფთამდე.
- გახსოვდეთ, რომ სახელწოდების ქვეშ სამი სახეა და ბრტყელი ჩაი დაგრეხილის ყალბი ვერსია არ არის.
11. საინტერესო ფაქტები
- ჯილდოების რაოდენობა განსხვავდება: საცნობარო აღწერა ასახელებს 116 ჯილდოს ოლქის დონისა და ზემოთ (20 სახელმწიფო, 50 პროვინციული), 2021 წლის ადგილობრივი პუბლიკაცია — 262 (55 სახელმწიფო, 98 პროვინციული).
- 2026 წლის პუბლიკაციის მიხედვით, იმავე წლის მარტში მაზრამ ხელი მოაწერა ჩარჩო შეთანხმებას ჩაის დარგში თანამშრომლობის შესახებ ფუძიანის პროვინციის ქალაქ ფუდინთან (福鼎); ჯიში ფუდინ დაბაი ნიშნის მოთხოვნებში ძირითადია.
12. შედარება შანდუნის სხვა მწვანე ჩაიებთან
- იმენ იუ ია (沂蒙玉芽): იმავე მაზრის ბრტყელი მწვანე ჩაი. ძიუნან ლიუიჩა უფრო ფართოა: სახელი იცავს სამ სახეს და ბრტყელი მხოლოდ ერთ-ერთია. მასზე არსებობს გამოთქმა «南有杭州龙井，北有沂蒙玉芽» — «სამხრეთში ხანჯოუს ლუნძინი, ჩრდილოეთში იმენ იუ ია».
- იშუი ლიუიჩა (沂水绿茶): იშუის მაზრის მწვანე ჩაი იმავე ლინის ოლქიდან ცალკე სახელწოდებით; მისი ზონა უფრო ჩრდილოეთით მდებარეობს, დაახლოებით 35°36′–36°03′ ჩრდ. განედზე, და ძიუნანის ზონასთან არ იკვეთება.
- ჟიჯაო ლიუ ჩა (日照绿茶): მეზობელი ზღვისპირა ჟიჯაოს მწვანე ჩაი, ასევე მოძრაობა «南茶北引»-ის ნაყოფი.
- ლაოშან ლიუ ჩა (崂山绿茶) და ძიაონან ლიუიჩა (胶南绿茶): ცინდაოსთან ახლოს მდებარე სანაპიროს მწვანე ჩაიები.
დასასრულს:
ძიუნან ლიუიჩა — ჩრდილოეთის მწვანე ჩაი, რომელიც შეუპოვრობის შედეგად გაიზარდა: 1950-იანების წარუმატებელი დარგვების შემდეგ მაზრამ 1960-იანების ბოლოს მაინც გააშენა თავისი ბაღები და 1978 წლისთვის თხუთმეტ ათას მუმდე მიიყვანა. ნიშნის მოთხოვნები აღწერს სამ სახეს და ყველას არომატში დასახელებულია წაბლის ტონი, ხოლო ჩაის ინსტიტუტის დიდი ხნის შეფასება — სქელი ფოთოლი, რომელიც უძლებს ბევრ ჩასხმას.
წყაროები
გეოგრაფიული აღნიშვნა
სრული სია — გვერდზე „წყაროები“