Yǒngshùn méichá

Юншунь Мэйча (Yǒngshùn méichá, 永顺莓茶) — настой павета Юншунь (永顺县) Сянсі-Туцзя-Мяоскай аўтаномнай акругі на паўночным захадзе Хунані. Сыравіна — не чайны ліст, а маладыя парасткі і лісце ліяны 显齿蛇葡萄 (Ampelopsis grossedentata); у побыце яе завуць «ліянавым чаем» (藤茶, téngchá). Прыкмета прадукту — серабрыста-белы налёт на сухім лісце, «іней» (白霜, báishuāng): гэта выступіў пры перапрацоўцы дыгідрамірыцэцін. Імя ахоўваецца як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне з 2020 года і як прадукт з геаграфічным указаннем з 2025 года.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

• Тып: Не чай у батанічным сэнсе і ні адзін з шасці класаў кітайскага чаю; слова 茶 у імені народнае.
• Катэгорыя: Настой не з чайнай расліны; сельскагаспадарчае ўказанне (2020) і прадукт з геаграфічным указаннем (2025).
• Харчовы статус: Аб’явай № 16 ад 24 снежня 2013 года дзяржаўны камітэт аховы здароўя ўхваліў ліст 显齿蛇葡萄 як новую харчовую сыравіну, спосаб ужывання — заварванне. Паведамленне прэсы пра ўнясенне расліны ў 2019 годзе ў пералік «лекі і ежа аднаго паходжання» (药食同源) дакументам не пацверджана.
• Паходжанне: Кітай, правінцыя Хунань (湖南, Húnán), акруга Сянсі (湘西, Xiāngxī), павет Юншунь.
• Зона аховы: Па аб’яве 2025 года — 122 вёскі адзінаццаці валасцей і пасёлкаў: Маоба (毛坝乡), Жунья (润雅乡), Ваньпін (万坪镇), Шоучэ (首车镇), Шаба (砂坝镇), Чэпін (车坪乡), Ваньмінь (万民乡), Таво (塔卧镇), Яньцзін (盐井乡), Лянча (两岔乡), Шыдзі (石堤镇).
• Геаграфічныя каардынаты: 109°38′59″–110°13′34″ у. д., 28°55′40″–29°27′13″ пн. ш.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

• Гісторыя:
  • Паданне. Хунаньская прэса піша, што ў «Шыцзіне» расліна названая «старажытным чайным круком-ліянай» (古茶钩藤), што пры Тан яго пілі як лекі, а пры Мін спадчынныя кіраўнікі-тусы (土司) слалі яго да двара ў даніну. Першакрыніцы гэтых сцвярджэнняў у знойдзеных матэрыялах не прыведзены.
  • 1990-я. Па даведніку Байду, сяляне перайшлі з фіксацыі ў кіпні (水煮杀青) на фіксацыю ў катле (锅炒杀青), і мэйча выйшаў на рынак; па «Хунань жыбаа», у 1991 годзе павет вырабляў менш за 5 т.
  • 2005. Па «Хунань жыбаа», з 25 жніўня Галоўнае ўпраўленне па кантролі якасці, інспекцыі і каранціну ахоўвае як прадукт з геаграфічным указаннем імя «溪州莓茶» — маркі, якую павет стварыў у 2004 годзе. Як гэты рэжым суадносіцца з цяперашнімі, у знойдзеных крыніцах не растлумачана; у пераліку 2025 года радок юншуньскага мэйча спасылкі на яго не змяшчае.
  • 2015. Тэхналогія вырабу туцзяскага мэйча ўнесена ў сёмы спіс нематэрыяльнай спадчыны — па адной публікацыі 2023 года акруговай, па другой таго ж года правінцыйнай.
  • 2020. 30 красавіка імя зарэгістравана як сельскагаспадарчае ўказанне. У тым жа годзе з’явіліся тры мясцовыя стандарты — на прадукт, на вырошчванне і на перапрацоўку; правілы вытворчасці публічна прадстаўляў прафесар чайнай кафедры Хунаньскага сельскагаспадарчага ўніверсітэта. 18 лістапада Кітайская асацыяцыя чайнага гандлю прысвоіла павету званне «радзімы старажытнага мэйча» (中国古莓茶之乡).
  • 2021. Хунаньскае чайнае таварыства выпусціла групавы стандарт T/HNTI 041-2021.
  • 2025. Аб’явай № 640 Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці (падпісана 16 ліпеня) імя прызнана прадуктам з геаграфічным указаннем, пазіцыя 969 з 1409. Заяўнік — павятовая станцыя распаўсюджвання тэхналогій тэхнічных культур.
• Культурнае значэнне: Па «Чырвонай сетцы», прасоўванне мэйча, у тым ліку маркі «Сычэн гунча» (司城贡茶), павет будуе на культуры Лаасычэна (老司城) — аб’екта Сусветнай спадчыны; усяго марак мэйча ў павеце, па даных правінцыі (2022), дваццаць.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

• Расліна: 显齿蛇葡萄 (xiǎnchǐ shépútáo, Ampelopsis grossedentata), род Ampelopsis сямейства вінаградных (葡萄科) — па аб’яве 2013 года. Ліяна, а не куст.
• Сорт: Зарэгістраваных сартоў у знойдзеных крыніцах няма. У старажытным садзе Маоба, па паведамленні правінцыі (2022), растуць формы «вялікі мэй» (大莓), «малы мэй» (小莓) і рэдкі «пурпурны мэй» (紫莓), а таксама дзве расліны старэйшыя за 200 гадоў.
• Дзікі фонд: 3000 му дзікага мэйча ў Маоба — мясцовы «генетычны банк» («Чырвоная сетка», 2023); па павеце — больш за 5000 му (правінцыя, 2022).
• Збор: Па патрабаваннях — з сярэдзіны — канца красавіка, парасткі бягучага года не даўжэйшыя за 10 см; на расліне пакідаюць 2–3 лісты, ліст носяць у ветраных бамбукавых кошыках.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

• Рэгіён: Сярэдняя частка гор Уліншань (武陵山, Wǔlíng shān), басейны рэк Юаньшуй і Лішуй.
• Вышыня вырастання: 300–1000 м — па патрабаваннях да прадукту; адзін прамаматэрыял называў 500–1200 м.
• Глебы: Урадлівыя жоўта-чырвоныя супескі: арганічнага рэчыва больш за 2,5 %, pH 4,5–7,5, пласт не танчэйшы за 70 см.
• Агратэхніка па патрабаваннях: Чаранкі з паўадраўнелых парасткаў на градах пад плёнкай, не больш за 3500 на му; мачавіну не ўносяць; узімку расліну зразаюць да 40 см, праз 8–10 гадоў збору сад закладаюць нанова.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Ланцужок па патрабаваннях да ахаванага прадукту:

1. Раскладанне ліста (鲜叶摊放, xiānyè tānfàng): Слоем каля 10 см з абдзіманнем, пакуль не сыдзе травяністы пах.
2. Фіксацыя (杀青, shāqīng): Да багатага белага налёту, пажаўцення ліста і вільготнасці каля 50 %.
3. Скручванне (揉捻, róuniǎn): Гарачы ліст закрываюць у тканінны мяшок і скручваюць на машыне пры сярэднім ціску да выдзялення соку.
4. Тамленне (闷青, mènqīng): Камякі разбіваюць і зноў трымаюць у мяшку 4–6 гадзін, пакуль не праступіць налёт.
5. Падсушка і «вывядзенне інею» (摊晾起霜, tānliàng qǐshuāng): У цені да сухасці на 60–70 %, затым пад рассеяным сонцам да 80–90 %.
6. Вывядзенне водару (提香, tíxiāng): 25 хвілін пры 80 °C, да вільготнасці не вышэй за 8 %.

Групавы стандарт 2021 года называе этапы інакш — з абсмажваннем у барабане (滚炒) і «тамленнем да жаўцізны» (闷黄) — і тлумачыць налёт выдзяленнем дыгідрамірыцэціну на паверхню ліста.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Апісанне — па патрабаваннях да ахаванага прадукту 2025 года.

• Знешні выгляд сухога ліста: Тонкія шчыльныя скручаныя роўныя пасмы, суцэльна ў белым налёце (条索紧细、卷曲、匀齐，白霜满披); па групавым стандарце — серабрыста-белыя.
• Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
• Водар настою: Чысты, высокі і доўгі (香气清悦高长).
• Смак: Поўны, мяккі, з салодкім зваротам (滋味醇厚回甘).
• Колер настою: Жоўты, яркі і празрысты (汤色黄亮清澈).
• Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-жоўтае і яркае (叶底嫩黄明亮).

7. Хімічны Склад

Патрабаванні да прадукту: флаваноіды (黄酮) не менш за 3,5 %, дыгідрамірыцэцін (二氢杨梅素) не менш за 25 %. Дыгідрамірыцэцін сам адносіцца да флаваноідаў, так што норма на яго вышэй за агульную выглядае дзіўна; у дакуменце гэта не патлумачана. Даных пра кафеін у знойдзеных крыніцах няма.

8. Карысныя Ўласцівасці

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага прадукту няма. Лячэбныя абяцанні прамаматэрыялаў тут не паўтараюцца.

9. Заварванне

Практыка класа. Рэжымаў для гэтага настою ў знойдзеных крыніцах няма; ніжэй — звычайныя параметры травяных настоеў са скручанага ліста.

• Тэмпература вады: 90–100 °C.
• Колькасць: 2–3 г на 150–200 мл.
• Посуд: Шкляная шклянка, гайвань або фарфоравы чайнік.
• Працэс: Першы настой — 2–3 хвіліны, затым некалькі заліваў з падаўжэннем.

10. Захоўванне

Практыка класа. Патрабаванні прадпісваюць герметычную чыстую ўпакоўку без пабочных пахаў, абарону ад святла і вільгаці і пакаёвую тэмпературу. Белы налёт — уласцівасць сыравіны, а не цвіль.

11. Цана і Падробкі

Рознічных цэн у знойдзеных крыніцах няма. Маштаб па афіцыйных паведамленнях хутка рос: 61 тыс. му і 915 т у 2022 годзе (правінцыя), больш за 110 тыс. му, 2100 т і амаль 700 млн юаняў у 2023-м (хунаньская прэса).

• Як пазбегнуць падробак:
  • Шукаць знак прадукту з геаграфічным указаннем і маркіроўку сельскагаспадарчага ўказання; да 2023 года зоны вытворчасці адзначаны адзінымі таблічкамі.
  • Правяраць, што вытворца з адзінаццаці валасцей і пасёлкаў зоны: напой з той жа ліяны робяць і ў акрузе Чжанцзяцзе, і ў хубэйскім павеце Лайфэн.

12. Цікавыя Факты

• Адно і тое ж аб’яўленне № 640 прызнала два мэйча Хунані: чжанцзяцзескі 茅岩莓茶 (пазіцыя 916) і юншуньскі (пазіцыя 969).
• Налёт для патрабаванняў — мера працэсу: яго з’яўленне азначае, што фіксацыя і тамленне праведзены правільна.

13. Параўнанне з іншымі настоямі не з чайнага куста

• Лайфэн Тэнча (来凤藤茶): Настой з той жа ліяны ў акрузе Эньшы правінцыі Хубэй; пасля скручвання ліст вытрымліваюць у кучы пад плёнкай.
• Мааянь Мэйча (茅岩莓茶): Мэйча з той жа ліяны ў раёне Юндзін суседняй акругі Чжанцзяцзе.
• Чжанцзяцзе Ча (张家界茶): Сапраўдны чай суседняй акругі; у пары з ім зарэгістраваны знак «张家界莓茶» на напой з той жа ліяны.
• Сюйпу Яача (溆浦瑶茶): Хунаньскі «салодкі чай» з лісця дрэва сямейства букавых, таксама прадукт з геаграфічным указаннем.

У заключэнне:

Юншунь Мэйча — ліянавы настой туцзяскіх гор Уліншань, у якім няма ніводнага чайнага ліста, затое ёсць падрабязны ахоўны дакумент: зона з адзінаццаці валасцей, чаранкаванне, збор дзесяцісантыметровых парасткаў, тамленне ў мяшку і норма дыгідрамірыцэціну. Серабрысты «іней» на скручаных пасмах і жоўты празрысты настой з салодкім зваротам — яго прыкметы. Гэта «чай» у народным сэнсе слова, і мераць яго чайнымі меркамі не варта.

Крыніцы

Нарматыўныя дакументы

• T/HNTI 041-2021

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»