Huángshān gòngjú

Хуаншань Гунцзюй (Huángshān gòngjú, 黄山贡菊) — хуаншаньская «данніцкая» хрызантэма: высушаныя суквецці дробнай белай хрызантэмы павета Шэсянь (歙县) гарадской акругі Хуаншань правінцыі Аньхой. Гэта не чай з ліста чайнага куста, а хрызантэмавы настой: павятовая асацыяцыя называе яе адначасова сапраўднай лекавай сыравінай і «цудоўным напоем», а «Вялікі слоўнік Аньхоя» піша, што яе п’юць, «замяняючы хрызантэмай чай» (以菊代茗). З 2004 года імя ахоўваецца як прадукт з указаннем месца паходжання, з 2006 года дзейнічае нацыянальны стандарт GB/T 20359-2006, а тэхніка вырабу з 2014 года — у правінцыйным спісе нематэрыяльнай спадчыны.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

• Тып: Кветкавы настой, чаезамяняльнік; ліста Camellia sinensis у ім няма, чайнага класа ў прадукта няма. Нацыянальны стандарт аднесены да рубрыкі фармацэўтыкі, а не гарбаты.
• Катэгорыя: Прадукт з геаграфічным указаннем (раней — «прадукт з аховай месца паходжання», 原产地域保护); адна з «чатырох знакамітых хрызантэм Кітая».
• Іншыя імёны: Хуэйчжоўская данніцкая хрызантэма (徽州贡菊), «гунцзюй» (贡菊), гістарычнае імя — «хуэйская хрызантэма» (徽菊).
• Паходжанне: Кітай, правінцыя Аньхой (安徽, Ānhuī), гарадская акруга Хуаншань (黄山, Huángshān), павет Шэсянь (歙县, Shèxiàn).
• Зона аховы: Уся тэрыторыя павета Шэсянь у яго цяперашніх адміністрацыйных межах.
• Радзіма сорту: Вёска Цзіньчжу (金竹村) пасёлка Бэйань (北岸镇) і наваколлі Цзіньчжуліна (金竹岭).

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

• Гісторыя:
  • Сун. Павятовая асацыяцыя піша, што хрызантэму ў Шэсяне разводзілі ўжо пры Сун, больш за 700 гадоў таму; паводле яе ж слоў у рэпартажы 2023 года, кветку завезлі з павета Дэцын правінцыі Чжэцзян. Паведамленне 2025 года называе «больш за восемсот гадоў».
  • 1502 год. «Хуэйчжоўская акруговая хроніка» (паводле асацыяцыі): сунскі ўраджэнец Шэ Ван Цзыфа намаляваў восемдзесят адзін від хрызантэм.
  • Канец Цын — пачатак Рэспублікі. Хрызантэма шырока расце каля Цзіньчжуліна.
  • Імя «гунцзюй», паводле падання. У гады Гуансюй у Забароненым горадзе быццам бы хадзіла вочная хвароба; хуэйчжоўскі прэфект даслаў да двара сушаную хрызантэму, і хворыя паправіліся. Так хуэйская хрызантэма стала «данніцкай». Гэта паданне з даведнікаў, а не дакумент.
  • Аб’ёмы мінулага стагоддзя. Паводле асацыяцыі, да 1922 года — не больш за 33 т на год, у 1935 годзе — каля 99 т; пасля 1949 года пасадкі выйшлі за межы Цзіньчжуліна — у Бэйань, Чэнцуньцзян, Сякэн і іншыя, усяго больш за дзесятак валасцей.
  • 1997. Другі канал цэнтральнага тэлебачання паказаў рэкламу ў дапамогу бедным раёнам пад маркай «黄山贡菊» — з таго часу, паводле слоў асацыяцыі, гэтае імя і прыжылося.
  • 1998. Залаты медаль другой міжнароднай выставы «Адна вёска — адзін прадукт» (паводле пераліку ўзнагарод асацыяцыі).
  • 2004. Аб’яўленнем 2004 года № 105 нагляднае ведамства ўзяло прадукт пад ахову як прадукт з указаннем месца паходжання. Дату крыніцы даюць розную: энцыклапедыя Байду — кастрычнік 2004 года, пералік кітайскай Вікіпедыі — 9 жніўня.
  • 2006. Нацыянальны стандарт GB/T 20359-2006 выпушчаны 25 мая і дзейнічае з 1 кастрычніка.
  • 2014. У маі тэхніка вырабу «黄山贡菊（徽州贡菊）制作技艺» ўнесена ў правінцыйны спіс нематэрыяльнай спадчыны.
  • 2023. Павету дазволілі будаваць правінцыйную зону-ўзор аховы геаграфічнага ўказання.
• Назва: 黄山 — імя акругі і гары, 贡 (gòng) — «даніна», 菊 (jú) — «хрызантэма».
• Культурнае значэнне: Павятовая хроніка 1937 года піша: «белая хрызантэма, кветка дробная, асяродак з зелянінай, жыхары павета гадуюць яе на градах, яна здымае ўгар і п’ецца замест гарбаты».

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

• Расліна: Хрызантэма шаўкоўніцалістая, Chrysanthemum morifolium; паводле асацыяцыі — плоскапялёсткавая дробнакветкавая форма белай хрызантэмы (白菊中的平瓣小菊).
• Лініі: Галіновы агляд 2019 года (часопіс «现代农业科技») называе чатыры лініі — раннюю, сярэднюю, познюю і «лекавую хрызантэму» (药菊); асноўная — сярэдняспелая, позняспелая зацвітае на 2–3 тыдні пазней. Культурай тканак атрымана лінія, якая квітнее двойчы на год — у ліпені і ў кастрычніку.
• Размнажэнне: Толькі чаранкамі: каля свята Цынмін бяруць прыкаранёвыя парасткі перазімавалых раслін.
• Селекцыя: Паводле паведамлення агенцтва Чжунсінь 2025 года, стары сорт выраджаецца, і інстытут хрызантэмы Шуанжуй (霜蕊菊花研究所) з павета Шэсянь адправіў насенне гунцзюй у космас на спадарожніку «Шыцзянь-19» (верасень 2024 года).
• Сыравіна: Раскрытыя суквецці.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

• Рэгіён: Горы поўдня Аньхоя паміж хрыбтамі Хуаншань і Цяньмушань, па даліне Сіньаньцзяна; найвышэйшы пункт павета — пік Цынлянфэн (1787,4 м).
• Вышыня вырошчвання: У асноўным схілы на 200–800 м (асацыяцыя).
• Глебы: На гэтых вышынях — жоўта-бурыя, жоўта-чырвоныя і супясчаныя жоўтыя глебы, глыбокія, багатыя гумусам, добра трымаюць вільгаць і ўгнаенні.
• Клімат: Вільготны мусонны на краі субтропікаў: узімку без моцных маразоў, улетку без знясільваючай спякоты, частыя летне-асеннія засухі.
• Маштаб: Лічбы разыходзяцца: асацыяцыя — больш за 2300 га і 1500 т на год; агляд 2019 года — да 2017 года плошча скарацілася да 2700 га; старшыня павятовай асацыяцыі ў 2023 годзе назваў для ўсёй гарадской акругі Хуаншань 60 тыс. му гунцзюй.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Паводле апісанняў тэхнікі вырабу:

1. Збор (采摘): У сонечнае надвор’е, калі сыдзе раса.
2. Раскладка: Сарваныя кветкі адразу раскладваюць тонкім слоем, каб яны не забаранілі (焖花).
3. Сушка (烘干): У шмат’яруснай сушыльні; жар спачатку мацнейшы, потым слабейшы, а тэмпературу рэгулююць, перастаўляючы кветкі з яруса на ярус.
4. Пераварочванне: Часта і асцярожна, інакш кветкі акісляцца і пачырванеюць (红变).

Кветкі сушаць свежымі, таму яны застаюцца цэлымі і раздзельнымі; ханчжоўскую белую хрызантэму, паводле апісанняў, спачатку прапарваюць. Дакладных тэмператур у надзейных крыніцах няма. Стандарт GB/T 20359-2006 ахоплівае вытворчасць, гатункі з эталоннымі ўзорамі і метады выпрабаванняў; яго тэкст не прачытаны.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Эталонная формула асацыяцыі: «колер белы, чашачка зялёная, асяродак маленькі, суквецце мяккае, водар пахучы, роўнае і не рассыпаецца; залітае кіпенем — настой чысты, смак салодкі».

• Знешні выгляд сухога ліста: Ліста няма, прадукт — суквецці: сплюшчана-шарападобныя або няправільна-шарападобныя, 1,5–2,5 см; язычковыя кветкі белыя або бялёсыя, коса прыўзнятыя, з адагнутымі кончыкамі; трубчастых кветак мала, чашачка зялёная (蒂绿).
• Водар сухога ліста: Цёплы і густы (干茶香暖郁) — паводле папулярнага апісання.
• Водар настою: Лёгкі і натуральны.
• Смак: Салодкі, мяккі, з лёгкім салодкім послесмакам.
• Колер настою: Празрысты, злёгку жаўтаваты.
• Чайнае дно (завараны ліст): Паводле папулярнага апісання, завараныя кветкі светлыя і напаўпразрыстыя, мяккія і сакавітыя, пасля многіх заліванняў паступова бурэюць.

7. Хімічны Склад

Лічбавых даных у знойдзеных крыніцах няма: фізіка-хімічныя патрабаванні стандарту GB/T 20359-2006 не прачытаны.

8. Карысныя Ўласцівасці

Правераных даных аб дзеянні менавіта гэтага прадукта няма. Даведкавыя тэксты прыводзяць формулы традыцыйнай медыцыны («рассейвае вецер і жар», «прасвятляе вочы»); тут яны не пераказваюцца як устаноўленыя.

9. Заварванне

Практыка класа — для хрызантэмавага настою. 3–5 г суквеццяў на 200–250 мл вады 85–95 °C, шкляная шклянка або гайвань, 2–4 хвіліны на першы настой, два-чатыры залівы.

10. Захоўванне

Практыка класа. Суха, цёмна, у шчыльна закрытым посудзе, удалечыні ад пахаў: кветкавая сыравіна гіграскапічная, хутка губляе водар і пакутуе ад насякомых.

11. Кошт і Падробкі

Даных аб коштах у знойдзеных крыніцах няма.

• Як пазбегнуць падробак:
  • Шукаць знак прадукта з геаграфічным указаннем і паходжанне з павета Шэсянь.
  • Звяраць аблічча: дробнае плоскае белае суквецце 1,5–2,5 см, зялёная чашачка, маленькі асяродак, цэлыя нераспаўшыяся кветкі.
  • Не блытаць з ханчжоўскай белай хрызантэмай: у той буйнейшы цёмны асяродак, а кветкі пасля прапарвання зліпаюцца.

12. Цікавыя Факты

• У радаслоўнай роду Ху (《金川胡氏宗谱》, 1932), паводле даных асацыяцыі, ёсць радок: «саджай менш шаўкоўніцы і канопляў, саджай хрызантэму — выгада ад яе ўдвая большая».
• Імя «Хуаншань Гунцзюй» прыжылося дзякуючы тэлерэкламе 1997 года.
• Насенне гунцзюй лётала на спадарожніку «Шыцзянь-19».

13. Параўнанне з іншымі хрызантэмамі і чаямі

• Хрызантэмавы чай (菊花茶): Аглядны артыкул аб хрызантэмавым настоі.
• Мачэн Фубайцзюй (麻城福白菊): Хубэйская белая хрызантэма з аховай у Кітаі і ЕС; суквецце буйнейшае — 2–5 см супраць 1,5–2,5 см у гунцзюй.
• Ханчжоўская белая хрызантэма (杭白菊): Чжэцзянская белая хрызантэма з «чатырох знакамітых»; яе прапарваюць, і суквецці зліпаюцца.
• Хуаншань Маафэн (黄山毛峰): Сапраўдны зялёны чай той самай гарадской акругі.

На заканчэнне:

Хуаншань Гунцзюй — дробная плоская белая хрызантэма з зялёнай чашачкай з павета Шэсянь, якую сушаць свежай і прадаюць цэлымі раздзельнымі кветкамі. У яе ахова з 2004 года, нацыянальны стандарт з 2006-га і правінцыйная спадчына з 2014-га, але яна не чай, а хрызантэмавы настой, які тут здаўна п’юць замест гарбаты.

Крыніцы

Нарматыўныя дакументы

• GB/T 20359-2006

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»