Máchéng fúbáijú

Мачэн Фубайцзюй (Máchéng fúbáijú, 麻城福白菊) — мачэнская белая хрызантэма «фубай»: высушаныя суквецці хрызантэмы з гор поўначы гарадскога павета Мачэн (麻城市) правінцыі Хубэй, ля паўднёвага падножжа хрыбта Дабешань (大别山). Гэта не гарбата з ліста чайнага куста, а хрызантэмавы настой, які п’юць па чайнай звычцы; кітайскія крыніцы называюць фубайцзюй лекавай сыравінай, якую таксама ядуць і п’юць (药食兼用). Імя ахоўваецца ў Кітаі з 2008 года, а з 2021-га — і ў Еўрапейскім саюзе, дзе яно стаіць у групе гарбат.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

• Тып: Кветкавы настой, гарбатазамяняльнік (代用茶, dàiyòng chá); ліста Camellia sinensis у ім няма, таму чайнага класа ў прадукта няма.
• Рубрыка ў ЕС: Спецыфікацыя для рэестра ЕС адносіць прадукт да «іншых прадуктаў Дадатку I — гарбата» і перакладае імя як «мачэнская хрызантэмавая гарбата». Гэта таварная рубрыка, а не батаніка.
• Катэгорыя: Прадукт з геаграфічным указаннем паводле трох кітайскіх рэжымаў і ў ЕС (раздзел 2).
• Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), гарадская акруга Хуанган (黄冈, Huánggāng), гарадскі павет Мачэн (麻城, Máchéng).
• Зона аховы: Паводле спецыфікацыі для ЕС — пяць пасёлкаў і валасцей поўначы Мачэна плошчай 1520,7 км². Галоўны раён — пасёлак Футяньхэ (福田河镇); раскіданае вырошчванне — Хуантуган (黄土岗), Чэнмаган (乘马岗), Саньхэкоу (三河口) і Шуньхэцзі (顺河集). Зона мяжуе з Хэнанню на поўначы і з Аньхоем на ўсходзе.
• Геаграфічныя каардынаты: 114°45′–115°20′ у. д. і 31°20′–31°40′ пн. ш. (паводле спецыфікацыі).

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

• Гісторыя:
  • Сун. Сіньхуа і прадстаўніцтва Кітая пры ЕС пішуць, што хрызантэму ў Мачэне вырошчваюць з эпохі Сун.
  • 997 год, паводле падання. Мясцовы выклад кажа, што кветка расла дзікай на вяршыні Дабешаня, а ў 997 годзе даосы храма Чуньянсы (纯阳寺) у Футяньхэ перасадзілі яе вакол гары Чуньяншань.
  • Мін і Цын. Паводле таго ж выкладу, пры падтрымцы выхадцаў з Мачэна — саноўнікаў Чжэн Івэя (郑以伟), Мэй Гачжэня (梅国桢) і Мэй Чжыхуаня (梅之焕) — пасадкі выйшлі з двароў у палі, а мясцовыя чыноўнікі сталі падносіць хрызантэму як даніну.
  • 2008. Міністэрства сельскай гаспадаркі аб’явай № 1054 ад 1 ліпеня ўнесла імя ў рэестр геаграфічных указанняў сельгаспрадукцыі — у першую партыю з 28 прадуктаў.
  • 2009. Сертыфікацыйны таварны знак; месяц крыніцы называюць розны — кастрычнік і снежань.
  • 2014. Ахова як прадукта з геаграфічным указаннем, аб’ява № 39 Галоўнага ўпраўлення па кантролі якасці. Дату крыніцы даюць розную — 8 красавіка і 5 мая; галіновая газета ў 2017 годзе пісала, што праверку нагляднага ведамства прадукт прайшоў яшчэ 10 снежня 2013 года.
  • 2021. Пагадненне Кітая і ЕС увайшло ў сілу 1 сакавіка; фубайцзюй — у першым спісе «100+100», у рэестры ЕС як абароненае геаграфічнае ўказанне (дасье PGI-CN-2746). У тым жа годзе выпушчаны правінцыйны стандарт DB42/T 334-2021 «地理标志产品 麻城福白菊» (апублікаваны 1 красавіка, дзейнічае з 1 чэрвеня).
• Назва: Тлумачэнняў тры. Сіньхуа: за буйное суквецце з беласнежнымі язычковымі кветкамі. Прадстаўніцтва Кітая пры ЕС: паводле пасёлка Футяньхэ. Мясцовая версія, пададзеная як «кажуць»: у мясцовай гаворцы 湖北 (Húběi) гучыць як 福白 (fúbái), і «хубэйская хрызантэма» стала «фубай».
• Культурнае значэнне: Мясцовыя матэрыялы ставяць фубайцзюй у «тры белыя хрызантэмы Кітая» побач з чжэцзянскай ханчжоўскай белай хрызантэмай і цзянсускай белай хрызантэмай Яньчэна.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

• Расліна: Хрызантэма шаўкоўніцалістая, Chrysanthemum morifolium; у патэнтнай літаратуры — сартавое абазначэнне C. morifolium cv. Fubaiju.
• Серыі: Патэнт са спасылкай на артыкул 2011 года ў часопісе «湖北农业科学» адрознівае белую (白菊) і залатую (金菊) серыі; да белай адносяцца «чырвонасардэчная вялікая белая» (红心大白菊) і «малая белая» (小白菊).
• Іншыя імёны: 福田白菊, 湖北菊, 甘菊; на рынку лекавай сыравіны — «хубэйская кветка» (湖北花).
• Суквецце: 2–5 см; язычковыя пялёсткі каля 22–25 мм даўжынёй і 5–7 мм шырынёй (спецыфікацыя для ЕС).
• Сыравіна: Раскрытыя суквецці і нераскрытыя бутоны — «зародкавая хрызантэма» (胎菊, tāijú).

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

• Рэгіён: Горы поўначы Мачэна; Футяньхэ ляжыць на водападзеле Янцзы і Хуайхэ, ля вытокаў ракі Цзюйшуй.
• Вышыня: Крыніцы разыходзяцца: спецыфікацыя для ЕС — 200–800 м, перадрук аб’явы 2014 года — 600–1000 м.
• Глебы: Жоўта-бурыя, глыбокія, вільгацяёмістыя; арганічнае рэчыва 1,5 %, pH 6,0–7,5 (спецыфікацыя).
• Клімат: Сярэднегадавая тэмпература 13–16 °C, 1634–2249 сонечных гадзін, ападкі 1112,2–1688,7 мм, безмарозны перыяд 237 дзён; аб’ява 2014 года дадае вялікія сутачныя перапады.
• Маштаб: Лікі розняцца: галіновая газета ў 2017 годзе — больш за 100 тыс. му, прадстаўніцтва пры ЕС у 2021-м — 80 тыс. му, Сіньхуа ў 2023-м — каля 2000 га.

5. Тэхналогія Вытворчасці

• Збор: Паводле рэпартажу «Хубэй жыбаа» (лістапад 2023), пік збору суквеццяў і бутонаў — у лістападзе; суквецце адшчыпваюць, заціснуўшы сцяблінку вялікім і ўказальным пальцамі.
• Першасная перапрацоўка (там жа, цэх вёскі Яньтоуюань пасёлка Хуантуган):
  1. Сартаванне па класах і выдаленне прымешак.
  2. Апрацоўка на лініі, названая «фіксацыяй і абеззаражваннем» (杀青脱毒).
  3. Першая сушка пры высокай тэмпературы — высушвае вонкавы слой суквецця.
  4. Астыванне.
  5. Другая сушка.
• Даводка: На фабрыках горада паўфабрыкат дэзінфікуюць, фасуюць і маркіруюць.
• Стары спосаб: Паводле мясцовай справаздачы, у пачатку рэформаў сем’і прапарвалі кветкі ў «ляпёшкі» і сушылі на сонцы; пазней пашырыліся мікрахвалевая і паравая фіксацыя.
• Стандарт: Тэхналогію замацоўвае правінцыйны стандарт DB42/T 334-2021; яго тэкст не прачытаны, параметры не прыводзяцца.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Эталоннае апісанне адно ў аб’яве 2014 года, у Сіньхуа і ў спецыфікацыі для ЕС.

• Знешні выгляд сухога ліста: Ліста няма, прадукт — суквецці: буйныя і мясістыя (朵大肥厚), пялёсткі нефрытава-белыя (花瓣玉白), асяродак цёмна-жоўты (花蕊深黄).
• Пах сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
• Пах настою: Чысты, лёгкі (气清香).
• Смак: Салодкі і мяккі (味甘醇美).
• Колер настою: Празрысты, залаціста-жоўты з зеленню (汤液清澈、金黄带绿).
• Чайнае дно (завараны ліст): Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.

7. Хімічны Склад

Паказчык	Спецыфікацыя для ЕС	Аб’ява 2014 года
Сумарныя флаваноіды	3,0–8,2 %	не менш за 5 %
Хларагенавая кіслата	0,18–0,35 %	не менш за 0,25 %

Ніжнія канцы дыяпазонаў ніжэйшыя за мінімумы 2014 года; як гэта зведзена ў стандарце 2021 года, без яго тэксту не ўстанавіць.

8. Карысныя Ўласцівасці

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага прадукта няма. Формулы традыцыйнай медыцыны («ачышчае ад жару», «праясняе зрок») тут не пераказваюцца як устаноўленыя.

9. Заварванне

Практыка класа — для хрызантэмавага настою. 3–5 г суквеццяў на 200–250 мл вады 85–95 °C, шкляная шклянка або гайвань, 2–4 хвіліны на першы настой, два-чатыры залівы.

10. Захоўванне

Практыка класа. Суха, цёмна, у шчыльна закрытай тары, удалечыні ад пахаў: кветкавая сыравіна гіграскапічная і хутка губляе пах.

11. Цана і Падробкі

Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

• Як пазбегнуць падробак:
  • Шукаць знак геаграфічнага ўказання; права на яго вытворцы зоны атрымліваюць у асацыяцыі хрызантэмавай галіны Мачэна.
  • Правяраць паходжанне з пяці пасёлкаў поўначы Мачэна.
  • Звяраць аблічча з эталонам: буйное мясістае суквецце, белыя пялёсткі, цёмна-жоўты асяродак.

12. Цікавыя Факты

• Адно імя ахоўваюць чатыры інструменты: рэестр сельгаспрадукцыі, таварны знак, рэжым нагляднага ведамства і рэестр ЕС.
• У англійскай спецыфікацыі трымальнік названы «асацыяцыяй дабраславёнай хрызантэмы»: іерогліф 福 пераклалі як «дабраславенне».
• Узрост культуры крыніцы лічаць па-рознаму: «з эпохі Сун» і «амаль 1500 гадоў» (так пішуць «Хубэй жыбаа» ў 2023 годзе і «Нуньмінь жыбаа» ў 2024-м); з сунскай датыроўкай другі лік не сыходзіцца.

13. Параўнанне з іншымі хрызантэмамі і гарбатамі

• Хрызантэмавая гарбата (菊花茶): Аглядны артыкул корпуса пра хрызантэмавы настой наогул.
• Хуаншань Гунцзюй (黄山贡菊): Хрызантэма павета Шэсянь правінцыі Аньхой, таксама з геаграфічным указаннем.
• Мачэн Гуйшань Люйча (麻城龟山绿茶): Сапраўдная зялёная гарбата таго ж гарадскога павета.

У заключэнне:

Мачэн Фубайцзюй — буйная белая хрызантэма з цёмна-жоўтым асяродкам з пяці горных пасёлкаў поўначы Мачэна. Дакументаў пра яе больш, чым пра многія гарбаты, але яны разыходзяцца ў вышыні зоны і ў нормах хларагенавай кіслаты, а сам прадукт — не гарбата, а хрызантэмавы настой.

Крыніцы

Нарматыўныя дакументы

• DB42/T 334-2021

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»