მენხაი დაან ჩა (Měnghǎi Dà’ān chá, 勐海大安茶) — გეოგრაფიული ნიშანი ჩაიზე, რომელიც ეკუთვნის დაანის (大安) სასოფლო კომიტეტს, მენსუნის (勐宋乡) თემს, მენხაის (勐海县) მაზრას, სიშუანბანა-დაის ავტონომიურ ოლქში, იუნანის პროვინციაში. მენსუნი მენხაის ერთ-ერთი უძველესი ჩაის რაიონია: თერთმეტი ძველი ბაღი მდებარეობს ხუაჩჟუ ლიანძის მთის გარშემო, რომელიც სიშუანბანის უმაღლესი წერტილია. სავაჭრო აღწერებში ყველაზე ხშირად იხსენიება თავად დაანი და კომიტეტის ლაჰუს სოფელი მანსილიანი. თუ რომელ კლასის ჩაის მოიცავს ნიშანი, ნაპოვნ დოკუმენტებში არ არის ნათქვამი.
1. კლასიფიკაცია და წარმოშობა
- ტიპი: ნიშნის დოკუმენტით არ არის დაფიქსირებული. მენხაის ძველი ბაღები მსხვილფოთლიანი ნედლეულის წყაროა უპირველესად პუერისთვის, მაგრამ იმავე ფოთლისგან ამზადებენ როგორც წითელ, ასევე თეთრ ჩაის; თუ რომელ პროდუქტს მოიცავს ნიშანი, რეესტრი არ ამბობს. ნაპოვნი გემოს აღწერები ეხება უმი პუერს (生茶, shēngchá).
- კატეგორია: მენხაის მაზრის სასოფლო კომიტეტის გეოგრაფიული ნიშანი — კოლექტიური ან სერტიფიკაციის სავაჭრო ნიშანი.
- წარმოშობა: ჩინეთი, იუნანის პროვინცია (云南, Yúnnán), სიშუანბანა-დაის ავტონომიური ოლქი, მენხაის მაზრა (勐海县, Měnghǎi Xiàn), მენსუნის თემი (勐宋乡, Měngsòng Xiāng), დაანის სასოფლო კომიტეტი (大安村委会). კომიტეტში შედის ცხრა სოფელი (村民小组) ხუთი სახელით: შან დაანი (上大安, „ზემო დაანი“, ორი ჯგუფი), სია დაანი (下大安, „ქვემო დაანი“, ოთხი ჯგუფი), მანსილუნდაი (曼西龙傣), მანსილუნლა (曼西龙拉) და მანსილიანი (曼西良).
- მეზობლები: სასოფლო კომიტეტები სანმაი (三迈) აღმოსავლეთით, მანმაი (曼迈) სამხრეთით, ბანლუნი (蚌龙) დასავლეთით და ჩრდილოეთით.
- ნიშნის ზონა: პროვინციული ჩამონათვალი ასახელებს მხოლოდ ოლქს და მაზრას — ეს ნიშნის მფლობელის ადმინისტრაციული კუთვნილებაა; ზონის იურიდიული საზღვარი მე არ გადამიმოწმებია და კომიტეტის საზღვარი, როგორც ნიშნის ზონა, ნაპოვნ წყაროებში არ არის დადასტურებული.
- გეოგრაფიული კოორდინატები: ნაპოვნ წყაროებში ზუსტი კოორდინატები არ არის.
2. ისტორია და კულტურული მნიშვნელობა
- ისტორია:
- ლაჰუ და ჩამოსახლებულები. მენსუნის მკვიდრი მოსახლეობა, აღწერების მიხედვით, ლაჰუა; რაიონის ძველი ბაღები ძირითადად მათ მიერაა გაშენებული და ბაღების გვერდით მათი ძველი სოფლები დგას. ხანელი ჩამოსახლებულები, ერთი აღწერის მიხედვით, მენსუნში ცინის დინასტიის ბოლოს დაიწყეს ჩამოსვლა; 1931 წელს იუდან ჩამოსულებმა აქ ჩაის დუქანი გახსნეს. ერთი სავაჭრო პუბლიკაცია თავად დაანს ბულანურ სოფლად ასახელებს — ეს ეწინააღმდეგება რაიონის ლაჰუს საერთო სურათს და მე ამის გადამოწმება ვერ შევძელი.
- 2012–2014. მაზრის ჩაის მრეწველობის ტექნიკური მომსახურების ცენტრმა (勐海县茶叶技术服务中心) განაცხადი შეიტანა ქოლგის ტიპის სერტიფიკაციის ნიშანზე „勐海茶“ 2012 წელს; ის დარეგისტრირდა 2014 წელს.
- 2019 წლამდე. ნიშანი „勐海大安茶“ დარეგისტრირდა: იუნანის გეოგრაფიული სავაჭრო ნიშნების პროვინციული ჩამონათვალი 2019 წლის 28 დეკემბრის მდგომარეობით მას 225-ე სტრიქონში ასახელებს, ქოლგის ტიპის „勐海茶“-ს გვერდით და მაზრის მთებისა და სოფლების კიდევ თოთხმეტ ნიშანთან ერთად (პრესა 2022 წელს წერდა თექვსმეტზე). სარეგისტრაციო ნომერი, მფლობელი, წელი და პროდუქციის კლასი ნაპოვნ წყაროებში არ არის დასახელებული; მოქმედებს თუ არა ნიშანი ახლა, არ არის დადასტურებული.
- სახელწოდება: „მენხაი“ (勐海) — მაზრის სახელი; „დაანი“ (大安) — სასოფლო კომიტეტის სახელი, ნიშნების მიხედვით „დიდი სიმშვიდე“, თუმცა ტოპონიმის წარმოშობა ნაპოვნ წყაროებში არ არის ახსნილი; „ჩა“ (茶, chá) — ჩაი.
- კულტურული მნიშვნელობა: მენხაის მაზრის მენსუნს „დიდ მენსუნს“ (大勐宋) უწოდებენ — განსხვავებით ძინხუნის ამავე სახელწოდების სოფლისგან, „პატარა მენსუნისგან“. ვაჭრობა დაანს „მენსუნის შვიდ სოფელს“ (勐宋七寨) შორის ასახელებს — ბაოტანის, ნაკას და დამანლიუის გვერდით.
3. ბოტანიკური აღწერა და ნედლეული
- ჯიში / კულტივარი: ნაპოვნ წყაროებში არ არის დასახელებული. მენსუნის ზოგადი აღწერები ფოთოლს მსხვილსა და ბუსუსიანს უწოდებენ; მანსილიანზე ნათქვამია, რომ კვირტები იქ შედარებით მსხვილია, ხოლო ყველაზე დიდი ფოთოლი გაშლილ მდგომარეობაში 15 სმ-ს აღწევს.
- ხეების ასაკი: მენსუნის ძველი ბაღებისთვის აღწერები ასახელებს 100-დან 700-მდე ან 200-დან 600 წლამდე; ყველაზე ძველად ბაოტან ლაოჩჟაის ბაღს ასახელებენ — 500–700 წელი. დაანის შესახებ შეფასებები არ არსებობს.
- ბაღების ტიპები: აღწერის მიხედვით, სოფელ მანსილიანთან 400 მუზე მეტი (დაახლოებით 27 ჰა) ძველი ხეების ბაღია და 1000 მუზე მეტი (დაახლოებით 67 ჰა) ტერასული ჩაის (台地茶, táidìchá).
- კრეფა: ვადები ნაპოვნ წყაროებში არ არის მითითებული.
- კრეფის სტანდარტი: ნაპოვნ წყაროებში არ არის მოყვანილი.
- მოთხოვნები ნედლეულზე: ნიშნის წესები ნაპოვნ წყაროებში არ არსებობს.
4. ტერუარი და მოყვანის თავისებურებები
- რეგიონი: ერთი აღწერის მიხედვით, დაანის ბაღი მენსუნის შუა ნაწილში მდებარეობს, ხოლო მანსილიანი — სამხრეთ-აღმოსავლეთში. მენსუნი აღმოსავლეთით ესაზღვრება ძინხუნს, სამხრეთით — გელანხეს თემს, ხოლო მდინარე ლიუშახეს გადაღმა ნანნოშანს უყურებს. რაიონის ძველი ბაღები ხუაჩჟუ ლიანძის (滑竹梁子) მთის გარშემო მდებარეობს — სიშუანბანის უმაღლესი წერტილი, 2429 მ; მთა ხუთი სასოფლო კომიტეტის მიწებს მოიცავს, მათ შორის დაანისას.
- მოყვანის სიმაღლე: მენსუნისთვის — 1500–1800 მ; დაანის კომიტეტის საცნობარო სიმაღლე — 1698 მ. სოფელი მანსილიანი, ხუაჩჟუ ლიანძის დასავლეთ მხარეს, სამხრეთ კიდესთან უფრო ახლოს, — დაახლოებით 1880 მ საცნობარო მონაცემებით (ერთი სავაჭრო პუბლიკაცია იძლევა 1756 მ-ს).
- კლიმატი: მენსუნისთვის ასახელებენ საშუალო წლიურ ტემპერატურას დაახლოებით 18 °C. საცნობარო მონაცემები დაანის კომიტეტისთვის — 17 °C და დაახლოებით 1480 მმ ნალექი წელიწადში, სოფელ მანსილიანისთვის — 17 °C და 1500 მმ.
- ნიადაგები: მენსუნის აღწერები ნიადაგებს უპირატესად წითლად (红壤) ასახელებენ; მანსილიანთან, აღწერის მიხედვით, ისინი იგივეა, რაც ნაკასთან.
- ფართობი: აღწერის მიხედვით, დაანის კომიტეტს დაახლოებით 7000 მუ (დაახლოებით 470 ჰა) ჩაის ბაღი აქვს, ძველიც და ახალგაზრდაც. ძველ ბაღებს მთელ მენსუნში აღწერები დაახლოებით 3800 მუს ითვლის; ერთი სავაჭრო პუბლიკაცია თავად დაანს აძლევს 1300 მუს — ამ რიცხვის დაახლოებით მესამედს.
5. წარმოების ტექნოლოგია
ნიშნით დამაგრებული ტექნოლოგია ნაპოვნ წყაროებში არ არის აღწერილი. მანსილიანზე მხოლოდ ის არის ნათქვამი, რომ ჩაის იქ ხელით ამუშავებენ ლაჰუები. კლასის ზოგადი სქემა უმი პუერისთვის სტანდარტ GB/T 22111-2008-ის მიხედვით, და არა კონკრეტულად დაანის ჩაის აღწერა: ახალ ფოთოლს ფენენ (摊放, tānfàng), აფიქსირებენ გაცხელებით (杀青, shāqīng), ახვევენ (揉捻, róuniǎn), არღვევენ კოშტებს და აშრობენ მზეზე (日光干燥, rìguāng gānzào). მიიღება „მზის ნედლეული“ (晒青毛茶, shàiqīng máochá); უმი პუერისთვის მას ახარისხებენ, ორთქლავენ, წნეხენ და აშრობენ, გროვოვანი ფერმენტაციის გარეშე (渥堆, wòduī).
6. ორგანოლეპტიკური მახასიათებლები
დაანის სახელით მოიძებნა ერთი სავაჭრო აღწერა; დანარჩენები ეხება სოფელ მანსილიანს, რომელიც კომიტეტში შედის, და მთლიანად მენსუნს. ლაბორატორიული დეგუსტაცია მათ უკან არ დგას.
- მშრალი ფოთლის გარეგნული სახე: მენსუნის ზოგადი აღწერა: გრეხა მსხვილია, შესამჩნევი ბუსუსით. მანსილიანზე ნათქვამია, რომ გრეხა ხან მკვრივია, ხან ფხვიერი, კვირტები კი შედარებით მსხვილი.
- მშრალი ფოთლის არომატი: მენსუნის ზოგადი აღწერა მას ახალს, მომწვანო-ბალახოვანს (青香) უწოდებს.
- ნაყენის არომატი: მანსილიანზე — მაღალი და თავისებური, ტკბილი, ყვავილოვანი, ახალგაზრდა ბამბუკის ნოტით (青竹香).
- გემო: მანსილიანზე — მსუბუქი სიმწარე, სუსტი მწკლარტე, ძლიერი ნერწყვდენა, მკაფიო და ხანგრძლივი დაბრუნებული სიტკბო (回甘, huígān). დაანის სახელით აღწერა სხვა ხასიათს ხატავს: გაჯერებული, „მბრძანებლური“ გემო შესამჩნევი სიმწარითა და მწკლარტეთი, ძლიერი დაბრუნებული სიტკბოთი და ყელში სიგრილით.
- ნაყენის ფერი: მანსილიანისთვის აღწერა არ არსებობს. მენსუნის ზოგადი აღწერა ნაყენს ოქროსფერსა და კაშკაშას უწოდებს; მეზობელი ბაოტანის აღწერა — მუქ ყვითელსა და გამჭვირვალეს.
- ჩაის ფსკერი (მოხარშული ფოთოლი): მენსუნის ზოგადი აღწერა: რბილი, ნაზი და თანაბარი.
7. ქიმიური შემადგენლობა
ფიზიკურ-ქიმიური მონაცემები დაანის ჩაის შესახებ ნაპოვნ წყაროებში არ არის. ორიენტირისთვის — კლასის ნორმა და არა გაზომვა: სტანდარტი GB/T 22111-2008 უმი პუერისგან მოითხოვს არანაკლებ 28,0 % პოლიფენოლებს და 35,0 % წყალში ხსნად ნივთიერებებს, ტენიანობით არაუმეტეს 13,0 %.
8. მოხარშვა
კლასის პრაქტიკა — უმი პუერისთვის, რომელსაც ნაპოვნი აღწერები ეხება; წითელ ან თეთრ ჩაის იმავე ფოთლისგან სხვანაირად ამზადებენ.
- წყლის ტემპერატურა: 95–100 °C.
- ჩაის რაოდენობა: 5–7 გ 100 მლ-ზე.
- ჭურჭელი: გაივანი (盖碗, gàiwǎn) ან თიხის ჩაიდანი.
- პროცესი:
- გაათბეთ ჭურჭელი და ჩაყარეთ ჩაი.
- ჩამორეცხეთ ფოთოლი ცხელი წყლით 5–10 წამი და გადაღვარეთ.
- პირველი ნაყენი — 10–15 წამი, გადაანაწილეთ საწურველით.
- განმეორებითი დასხმები დროის მატებით.
9. შენახვა
კლასის პრაქტიკა. მშრალი, სუფთა, ვენტილირებადი ადგილი სუნებისა და პირდაპირი სინათლის გარეშე, ქაღალდის შეფუთვა ან კოლოფი. უმი პუერი იძლევა ხანგრძლივი დავარგების საშუალებას, წლებთან ერთად მისი სახე და გემო იცვლება.
10. ფასი და ფალსიფიკაცია
ფასები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- როგორ ავიცილოთ თავიდან ფალსიფიკაცია:
- შეამოწმეთ ნიშანი „勐海大安茶“ და ის, რომ მწარმოებელი მუშაობს მენხაის მაზრაში. ნიშანი არ ამბობს არც ჩაის კლასს და არც ხეების ასაკს.
- სიტყვები „古树“ (ძველი ხეები) — გამყიდველის განცხადებაა: მხოლოდ მანსილიანთან ტერასული ბაღები ათას მუზე მეტია.
- არ აურიოთ მენხაის „დიდი მენსუნი“ ძინხუნის „პატარა მენსუნთან“.
11. საინტერესო ფაქტები
- სახელ მანმაის მაზრაში სულ მცირე სამი ადგილი ატარებს: დაანის მეზობელი სასოფლო კომიტეტი მენსუნში, ხეკაის მთის სოფელი და ბადას რაიონის სოფელი.
- მანსილიანი მდებარეობს სასოფლო კომიტეტიდან 4 კმ-ში და თემის ცენტრიდან 12 კმ-ში.
12. შედარება მეზობელ ჩაებთან
- ნაკა (那卡): იმავე მენსუნის ლაჰუს სოფელი, მისი ყველაზე ცნობილი სახელი; დაანი და მანსილიანი — იმავე რაიონის სხვა სოფლები.
- ხუაჩჟულიანძი შენჩა (滑竹梁子生茶): უმი პუერი მთიდან, რომლის გარშემოც მენსუნის ბაღებია, მათ შორის დაანისაც.
- ნანნოშანი (南糯山): ჩაის მასივი მდინარე ლიუშახეს გადაღმა.
დასკვნა:
მენხაი დაან ჩა — ნიშანი „დიდი მენსუნის“ შუა ნაწილის ჩაიზე, ლაჰუს რაიონზე სიშუანბანის უმაღლესი მთის გარშემო. თავად დაანზე აღწერები ცოტაა და ისინი ერთმანეთს ეწინააღმდეგება: ერთადერთი ნაპოვნი აღწერა ამ სახელით საუბრობს ძლიერ, მწარე ჩაიზე, ხოლო მისი სოფლის მანსილიანის აღწერები დაახლოებით 1880 მ სიმაღლეზე — ბამბუკის არომატზე, რბილ სიმწარესა და ხანგრძლივ სიტკბოზე. ნიშანი ადასტურებს ადგილის სახელს, მაგრამ არა ჩაის კლასს და არა ხეების ასაკს.
წყაროები
სტანდარტები
სრული სია — გვერდზე „წყაროები“