Xiàochāng Fènghuángshān chá

Сяочан Фэнхуаншань Ча (Xiàochāng Fènghuángshān chá, 孝昌凤凰山茶) — плоскі зялёны чай пасёлка Чжоусян (周巷镇) павета Сяочан гарадской акругі Сяогань на паўночным усходзе правінцыі Хубэй, ля паўднёвага падножжа гор Дабешань. З 2015 года імя ахоўваецца геаграфічным сертыфікацыйным знакам, з 2022 года ў чаю ёсць стандарт гарадской акругі DB4209/T 26—2022. Стандарт прама называе яго зялёным чаем. «Фэнхуан» тут — імя мясцовай гары, а не адсылка да гуандунскага ўлуна Фэнхуан Даньцун.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Клас устаноўлены дакументам: стандарт DB4209/T 26—2022 вызначае гэты чай як зялёны, зроблены з пупышак і лісця маладых парасткаў, сабраных у пасёлку Чжоусян.
Катэгорыя: Плоскі зялёны чай Сяоганя; геаграфічны сертыфікацыйны знак (2015).
Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), гарадская акруга Сяогань (孝感, Xiàogǎn), павет Сяочан (孝昌, Xiàochāng), пасёлак Чжоусян (周巷, Zhōuxiàng).
Зона знака: Паводле стандарту — увесь пасёлак Чжоусян; мяжа абведзена на карце ў дадатку. Лепшымі месцамі ўводзіны да стандарту называюць горы Фэнхуаншань, Гунмушань (公牧山) і Шуанфэншань (双峰山) і мясцовасць Гучэнъань (古城庵).
Геаграфічныя каардынаты: Павятовы цэнтр Сяочана — каля 31,3° пн. ш. і 114,0° у. д.; зона ляжыць у паўднёва-ўсходняй частцы павета.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Мінская эпоха. Уводзіны да стандарту кажуць, што чай у Чжоусяне гадуюць з часоў дынастыі Мін (明) і што пра гэта засталіся вершы і карціны. Падрабязнасці прыводзіць апісанне суседняга ахоўванага прадукту Чжоусян Фэнхуан Ча ад Упраўлення інтэлектуальнай уласнасці Хубэя: паводле надпісу на стэле, мінскі чыноўнік, які пакінуў службу і прыняў манаства, прывёз з іншых месцаў насенне чаю і заклаў сады ў наваколлях гары Фэнхуаншань; у павятовай хроніцы Сяоганя выдання восьмага года Гуансюй (光绪) ёсць верш пра пробу чаю ля абіцелі Гучэнъань з радком «穿云寻古寺，带露摘新茶» — «скрозь аблокі шукаю стары храм, у расе зрываю новы чай».
- Паданне. Паводле падання з таго ж апісання, будучы імператар Чжу Дзі (朱棣) інкогніта праязджаў міма гары Фэнхуаншань, і мясцовыя жыхары пачаставалі яго чаем.
- 2015. У верасні імя «孝昌凤凰山茶» зарэгістравана як геаграфічны сертыфікацыйны знак. Паводле правінцыйнага рэестра 2020 года, гэта знак № 14514917, клас 30, тавар — чай; трымальнік — чайная асацыяцыя пасёлка Чжоусян; тэрмін выключнага права — з 28 верасня 2015 года па 27 верасня 2025 года.
- 2022. Упраўленне па наглядзе за рынкам Сяоганя выпусціла стандарт DB4209/T 26—2022: апублікаваны 8 жніўня, уведзены 8 верасня. Распрацоўвалі яго пасялковая чайная асацыяцыя, мясцовыя ведамствы і чайная кампанія; уводзіны прызнаюць, што да гэтага ў чаю не было стандарту якасці.
Назва: «Сяочан» (孝昌) — імя павета; «Фэнхуаншань» (凤凰山) — «гара Феніксаў», мясцовая вяршыня; «ча» (茶) — чай. Паводле апісання Упраўлення інтэлектуальнай уласнасці Хубэя, мясцовыя жыхары здаўна завуць увесь чай пасёлка «凤凰茶» — «чаем Фэнхуан».
Культурнае значэнне: Уводзіны да стандарту называюць Чжоусян вядомай «радзімай чаю» (茶叶之乡). Паводле апісання Упраўлення інтэлектуальнай уласнасці Хубэя, у Сяогане чай пасёлка ведаюць у кожным доме і ахвотна бяруць у падарунак.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сарты / Культывары: Стандарт называе асноўнымі Эча № 1 (鄂茶1号), Фудзін Дабай (福鼎大白) і Чжунча 108 (中茶108); паводле ўводзін, больш за ўсё саджаюць першыя два.
Стандарт збору: Адна пупышка з адным лістом або адна пупышка з толькі што раскрытым лістом (一芽一叶或一芽一叶初展).
Час збору: Дакладных тэрмінаў у стандарце няма.
Патрабаванні да сыравіны: Свежы ліст вязуць у праветраванай тары, без сціскання і нагрэву.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Паводле стандарту, база вытворчасці ляжыць ля паўднёвага падножжа гор Дабешань (大别山): узгоркі, рэльеф паніжаецца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад, лясістасць — больш за 80 %.
Клімат: Субтрапічны мусонны вільготны. Сярэднегадавая тэмпература — 16,1 °C, ападкі — 1100–1200 мм, бязмарозны перыяд — 248 дзён. Стандарт называе і 4427,2 гадзіны сонечнага ззяння ў год. Камерцыйная публікацыя на сайце «Жэньмінь ван» (2019) прыводзіць той жа лік, але ўдакладняе, што з-за воблачнасці сонца фактычна свеціць каля 2150 гадзін у год.
Вышыня вырастання: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
Глебы: Пераважна жоўта-бурыя (黄棕壤), урадлівы слой не меншы за 0,5 м, pH 5,5–6,5, арганічнага рэчыва больш за 1 %.
Агратэхніка: Стандарт загадвае абараняць сад святлолоўкамі, клеявымі пасткамі, феромонамі і біяпрэпаратамі.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Стандарт спалучае ручную і машынную працу і вылучае тры ключавыя аперацыі — фіксацыю, наданне формы і абсмажванне-дасушку.

Фіксацыя (杀青, shāqīng): У фіксацыйнай машыне, да 1 кг ліста ў хвіліну, пры 170–230 °C; ліст губляе 25–30 % масы. Затым яго раскладваюць астываць і адвалажвацца каля 30 хвілін.
Наданне формы (做形, zuòxíng): Два разраўноўванні ліста (理条, lǐtiáo) у шматфункцыянальнай машыне: першае — 150–180 °C, 10–15 хвілін; другое — 100–120 °C, 8–10 хвілін, пакуль ліст не высахне на 70–80 %.
Зняцце ворсу (脱毫, tuōháo): Астылы паўфабрыкат круцяць у абсмажвальным барабане (辉锅机, huīguōjī) пры 60–100 °C; ворс сціраецца з ліста, вентылятар яго выдзімае.
Абсмажванне і вывядзенне водару (辉干提香, huīgān tíxiāng): 25–35 хвілін, тэмпература «нізкая — высокая — нізкая», каля 90–120 °C; перад выгрузкай нагрэў падымаюць дзеля водару.
Гатовы чай: Вільготнасць не большая за 6,5 %, ліст плоскі, гладкі і прамы.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Стандарт ведае два гатункі — вышэйшы (特级) і першы (一级) — і штогод абнаўляе эталон для кожнага.

Знешні выгляд сухога ліста: Вышэйшы гатунак — плоскі, гладкі і прамы, ізумрудна-зялёны, з прыкметным ворсам, роўны (扁平光直，翠绿显毫，匀齐). Першы — плоскі, гладкі і прамы, зялёны з бляскам (扁平光直，绿润).
Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў стандарце няма.
Водар настою: Вышэйшы гатунак — чысты і стойкі (清香持久); першы — чысты (清香).
Смак: Свежы і мяккі (鲜醇) у абодвух гатункаў.
Колер настою: Далікатна-зялёны і яркі (嫩绿明亮) у абодвух гатункаў.
Чайнае дно (завараны ліст): Вышэйшы гатунак — мяккі, далікатны і роўны (柔嫩匀齐); першы — далікатны, роўны і яркі (嫩匀明亮).

Фарбавальнікі і любыя дабаўкі стандарт забараняе.

7. Хімічны Склад

Фізіка-хімічныя патрабаванні стандарту, аднолькавыя для абодвух гатункаў:

Паказчык	Патрабаванне
Вільготнасць	не больш за 6,5 %
Крошка і пыл	не больш за 5,5 %
Агульная зала	не больш за 7 %
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы	не менш за 38,0 %
Сырая абалоніна	не больш за 10,0 %

Дадзеных пра поліфенолы, амінакіслоты і кафеін менавіта гэтага чаю ў знойдзеных крыніцах няма.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
Працэс:
1. Прагрэць посуд.
2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
4. Піць, пакідаючы частку настою.
5. Даліць ваду.
6. Два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. Сам стандарт загадвае трымаць гатовы чай у чыстым, сухім, прахалодным, цёмным складзе без пабочных пахаў або ў халадзільнай камеры. Дома — у герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C; лепш выпіць на працягу года.

10. Цана і Падробкі

Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак «孝昌凤凰山茶» (№ 14514917). Тэрмін з рэестра 2020 года скончыўся 27 верасня 2025 года; ці прадоўжаны знак, я не праверыў.
- Правяраць, што вытворца з пасёлка Чжоусян павета Сяочан.
- Глядзець на гатунак: стандарт ведае толькі вышэйшы і першы.
- Ліст — плоскі, гладкі і прамы; настой — далікатна-зялёны і яркі.

11. Цікавыя Факты

Тэхналогія сцірае з ліста ворс, але для вышэйшага гатунку стандарт патрабуе, каб ворс заставаўся прыкметным.
У адным пасёлку сышліся два рэжымы аховы: знак «孝昌凤凰山茶» і ахоўваны прадукт «周巷凤凰茶». Апісанне другога таксама называе чай «凤凰山茶».
З гуандунскім «凤凰» у гэтага чаю агульныя толькі іерогліфы: там улун, тут зялёны чай.

12. Параўнанне з іншымі чаямі

Чжоусян Фэнхуан Ча (周巷凤凰茶): Ахоўваны прадукт таго ж пасёлка (2014) з правінцыйным стандартам DB42/T 2174-2023. Апісанні абодвух чаёў супадаюць у галоўным; ці адно гэта выраб пад двума рэжымамі, дакументы не гавораць.
Гуаньіньху Люйча (观音湖绿茶): Зялёны чай таго ж павета Сяочан, ахоўваны прадукт з 2015 года.
Дау Люйча (大悟绿茶): Зялёны чай суседняга павета Дау, таксама ля паўднёвага падножжа Дабешаня.
Фэнхуан Даньцун (凤凰单丛): Гуандунскі ўлун — супадзенне імя, а не сваяцтва.

У заключэнне:

Сяочан Фэнхуаншань Ча — плоскі зялёны чай аднаго пасёлка ля падножжа Дабешаня. У яго рэдкая для невялікага наймення паўната дакументаў: знак 2015 года і стандарт 2022 года з сартамі куста, рэжымамі апрацоўкі і двума гатункамі гатовага чаю. Воблік просты і пазнавальны: плоскі ізумрудны ліст, чысты стойкі водар, далікатна-зялёны настой, свежы мяккі смак.

Крыніцы

Нарматыўныя дакументы

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»