Xiàochāng Fènghuángshān chá

სიაოჩანგ ფენხუანშან ჩა (Xiàochāng Fènghuángshān chá, 孝昌凤凰山茶) — ბრტყელი მწვანე ჩაი დაბა ჭოუსიანგიდან (周巷镇), სიაოჩანგის მაზრიდან, ქალაქ სიაოგანის შემადგენლობაში, ხუბეის პროვინციის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დაბეშანის მთების სამხრეთ კალთებთან. 2015 წლიდან სახელი დაცულია გეოგრაფიული სერტიფიკაციის ნიშნით, 2022 წლიდან ჩაის აქვს ქალაქის სტანდარტი DB4209/T 26—2022. სტანდარტი პირდაპირ უწოდებს მას მწვანე ჩაის. „ფენხუან“ აქ ადგილობრივი მთის სახელია და არა მინიშნება გუანდუნურ ულუნ ფენხუან დანცუნგზე.

1. კლასიფიკაცია და წარმოშობა

• ტიპი: მწვანე ჩაი (绿茶, lǜchá). კლასი დადგენილია დოკუმენტით: სტანდარტი DB4209/T 26—2022 განსაზღვრავს ამ ჩაის როგორც მწვანეს, დამზადებულს ახალგაზრდა ყლორტების კვირტებისა და ფოთლებისგან, შეგროვებულს დაბა ჭოუსიანგში.
• კატეგორია: სიაოგანის ბრტყელი მწვანე ჩაი; გეოგრაფიული სერტიფიკაციის ნიშანი (2015).
• წარმოშობა: ჩინეთი, ხუბეის პროვინცია (湖北, Húběi), ქალაქი სიაოგანი (孝感, Xiàogǎn), სიაოჩანგის მაზრა (孝昌, Xiàochāng), დაბა ჭოუსიანგი (周巷, Zhōuxiàng).
• ნიშნის ზონა: სტანდარტის მიხედვით — მთელი დაბა ჭოუსიანგი; საზღვარი მონიშნულია დანართში მოცემულ რუკაზე. საუკეთესო ადგილებად სტანდარტის შესავალი ასახელებს მთებს ფენხუანშანს, გუნმუშანს (公牧山) და შუანგფენშანს (双峰山) და ადგილს გუჩენგანს (古城庵).
• გეოგრაფიული კოორდინატები: სიაოჩანგის მაზრის ცენტრი — დაახლოებით 31,3° ჩ. გ. და 114,0° ა. გ.; ზონა მდებარეობს მაზრის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში.

2. ისტორია და კულტურული მნიშვნელობა

• ისტორია:
  • მინის ეპოქა. სტანდარტის შესავალში ნათქვამია, რომ ჭოუსიანგში ჩაის მოჰყავთ მინის დინასტიის (明) დროიდან და რომ ამის შესახებ ლექსები და ნახატებია შემორჩენილი. დეტალებს გვაწვდის მეზობელი დაცული პროდუქტის, ჭოუსიანგ ფენხუან ჩას აღწერა ხუბეის ინტელექტუალური საკუთრების სამმართველოდან: სტელაზე არსებული წარწერის მიხედვით, მინის ეპოქის მოხელემ, რომელმაც სამსახური დატოვა და ბერად აღიკვეცა, სხვა ადგილებიდან ჩაის თესლი ჩამოიტანა და ბაღები გააშენა მთა ფენხუანშანის მიდამოებში; სიაოგანის მაზრის მატიანეში, გუანსიუს მეფობის მერვე წლის გამოცემაში (光绪) არის ლექსი ჩაის დაგემოვნებაზე გუჩენგანის სავანესთან, სტრიქონით „穿云寻古寺，带露摘新茶“ — „ღრუბლებში ვეძებ ძველ ტაძარს, ცვარში ვკრეფ ახალ ჩაის“.
  • გადმოცემა. იმავე აღწერის გადმოცემით, მომავალი იმპერატორი ჯუ დი (朱棣) ინკოგნიტოდ ჩაუარა მთა ფენხუანშანს და ადგილობრივებმა მას ჩაი გაუმასპინძლდნენ.
  • 2015. სექტემბერში სახელი „孝昌凤凰山茶“ დარეგისტრირდა როგორც გეოგრაფიული სერტიფიკაციის ნიშანი. პროვინციული რეესტრის 2020 წლის მონაცემებით, ეს არის ნიშანი № 14514917, კლასი 30, საქონელი — ჩაი; მფლობელი — დაბა ჭოუსიანგის ჩაის ასოციაცია; ექსკლუზიური უფლების ვადა — 2015 წლის 28 სექტემბრიდან 2025 წლის 27 სექტემბრამდე.
  • 2022. სიაოგანის ბაზრის ზედამხედველობის სამმართველომ გამოსცა სტანდარტი DB4209/T 26—2022: გამოქვეყნდა 8 აგვისტოს, ამოქმედდა 8 სექტემბერს. მის შემუშავებაში მონაწილეობდნენ დაბის ჩაის ასოციაცია, ადგილობრივი უწყებები და ჩაის კომპანია; შესავალი აღიარებს, რომ მანამდე ჩაის ხარისხის სტანდარტი არ ჰქონდა.
• სახელი: „სიაოჩანგ“ (孝昌) — მაზრის სახელი; „ფენხუანშან“ (凤凰山) — „ფენიქსების მთა“, ადგილობრივი მწვერვალი; „ჩა“ (茶) — ჩაი. ხუბეის ინტელექტუალური საკუთრების სამმართველოს აღწერის მიხედვით, ადგილობრივები დიდი ხანია დაბის მთელ ჩაის უწოდებენ „凤凰茶“-ს — „ფენხუანის ჩაის“.
• კულტურული მნიშვნელობა: სტანდარტის შესავალი ჭოუსიანგს უწოდებს ცნობილ „ჩაის სამშობლოს“ (茶叶之乡). ხუბეის ინტელექტუალური საკუთრების სამმართველოს აღწერის მიხედვით, სიაოგანში დაბის ჩაის ყველა ოჯახში იცნობენ და ხალისით არჩევენ საჩუქრად.

3. ბოტანიკური აღწერა და ნედლეული

• ჯიშები / კულტივარები: სტანდარტი მთავარებად ასახელებს ეჩა № 1-ს (鄂茶1号), ფუდინგ დაბაის (福鼎大白) და ჭუნგჩა 108-ს (中茶108); შესავლის თანახმად, ყველაზე მეტად პირველ ორს რგავენ.
• კრეფის სტანდარტი: ერთი კვირტი ერთ ფოთოლთან ერთად ან ერთი კვირტი ახლად გაშლილ ფოთოლთან ერთად (一芽一叶或一芽一叶初展).
• კრეფის დრო: სტანდარტში ზუსტი ვადები არ არის მითითებული.
• მოთხოვნები ნედლეულზე: ახალ ფოთოლს გადააქვთ ვენტილირებად ჭურჭელში, დაწნეხვისა და გახურების გარეშე.

4. ტერუარი და მოყვანის თავისებურებები

• რეგიონი: სტანდარტის მიხედვით, წარმოების ბაზა მდებარეობს დაბეშანის მთების (大别山) სამხრეთ კალთებთან: ბორცვები, რელიეფი ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენ დაბლდება, ტყიანობა — 80 %-ზე მეტია.
• კლიმატი: სუბტროპიკული მუსონური ნოტიო. საშუალო წლიური ტემპერატურა — 16,1 °C, ნალექები — 1100–1200 მმ, უყინვო პერიოდი — 248 დღე. სტანდარტი ასახელებს წელიწადში 4427,2 საათს მზის ნათებას. კომერციული პუბლიკაცია საიტზე „ჟენმინ ვანგ“ (2019) იმავე რიცხვს იძლევა, მაგრამ აზუსტებს, რომ ღრუბლიანობის გამო მზე ფაქტობრივად წელიწადში დაახლოებით 2150 საათს ანათებს.
• მოყვანის სიმაღლე: მოძიებულ წყაროებში მონაცემები არ არის.
• ნიადაგები: ძირითადად ყვითელ-ყავისფერი (黄棕壤), ნაყოფიერი ფენა არანაკლებ 0,5 მ, pH 5,5–6,5, ორგანული ნივთიერება 1 %-ზე მეტი.
• აგროტექნიკა: სტანდარტი ავალებს ბაღის დაცვას სინათლის ხაფანგებით, წებოვანი ხაფანგებით, ფერომონებით და ბიოპრეპარატებით.

5. წარმოების ტექნოლოგია

სტანდარტი აერთიანებს ხელით და მანქანურ სამუშაოს და გამოყოფს სამ საკვანძო ოპერაციას — ფიქსაციას, ფორმის მიცემას და შეწვა-გამოშრობას.

1. ფიქსაცია (杀青, shāqīng): ფიქსაციის მანქანაში, წუთში 1 კგ ფოთლამდე, 170–230 °C-ზე; ფოთოლი კარგავს მასის 25–30 %-ს. შემდეგ მას აფენენ გასაცივებლად და დასატენიანებლად დაახლოებით 30 წუთით.
2. ფორმის მიცემა (做形, zuòxíng): ფოთლის ორჯერ გასწორება (理条, lǐtiáo) მრავალფუნქციურ მანქანაში: პირველი — 150–180 °C, 10–15 წუთი; მეორე — 100–120 °C, 8–10 წუთი, სანამ ფოთოლი 70–80 %-ით არ გაშრება.
3. ბეწვის მოცილება (脱毫, tuōháo): გაცივებულ ნახევარფაბრიკატს ატრიალებენ შესაწვავ ბარაბანში (辉锅机, huīguōjī) 60–100 °C-ზე; ბეწვი ფოთოლს სცილდება, ვენტილატორი მას გარეთ უბერავს.
4. შეწვა და არომატის გამოვლენა (辉干提香, huīgān tíxiāng): 25–35 წუთი, ტემპერატურა „დაბალი — მაღალი — დაბალი“, დაახლოებით 90–120 °C; გამოტანამდე ცეცხლს არომატისთვის უმატებენ.
5. მზა ჩაი: ტენიანობა არაუმეტეს 6,5 %, ფოთოლი ბრტყელი, გლუვი და სწორია.

6. ორგანოლეპტიკური მახასიათებლები

სტანდარტი იცნობს ორ ხარისხს — უმაღლესს (特级) და პირველს (一级) — და ყოველწლიურად აახლებს ეტალონს თითოეულისთვის.

• მშრალი ფოთლის გარეგნული სახე: უმაღლესი ხარისხი — ბრტყელი, გლუვი და სწორი, ზურმუხტისფერ-მწვანე, შესამჩნევი ბეწვით, თანაბარი (扁平光直，翠绿显毫，匀齐). პირველი — ბრტყელი, გლუვი და სწორი, მწვანე ბზინვარებით (扁平光直，绿润).
• მშრალი ფოთლის არომატი: სტანდარტში ცალკე აღწერა არ არის.
• ნაყენის არომატი: უმაღლესი ხარისხი — სუფთა და მდგრადი (清香持久); პირველი — სუფთა (清香).
• გემო: ახალი და რბილი (鲜醇) ორივე ხარისხში.
• ნაყენის ფერი: ნაზ-მწვანე და კაშკაშა (嫩绿明亮) ორივე ხარისხში.
• ჩაის ფსკერი (გაშლილი ფოთოლი): უმაღლესი ხარისხი — რბილი, ნაზი და თანაბარი (柔嫩匀齐); პირველი — ნაზი, თანაბარი და კაშკაშა (嫩匀明亮).

საღებავებს და ნებისმიერ დანამატს სტანდარტი კრძალავს.

7. ქიმიური შემადგენლობა

სტანდარტის ფიზიკურ-ქიმიური მოთხოვნები, ერთნაირი ორივე ხარისხისთვის:

მაჩვენებელი	მოთხოვნა
ტენიანობა	არაუმეტეს 6,5 %
ნამცეცი და მტვერი	არაუმეტეს 5,5 %
საერთო ნაცარი	არაუმეტეს 7 %
წყალში ხსნადი ექსტრაქტული ნივთიერებები	არანაკლებ 38,0 %
უმი უჯრედისი	არაუმეტეს 10,0 %

მოძიებულ წყაროებში ამ ჩაის პოლიფენოლების, ამინომჟავების და კოფეინის მონაცემები არ არის.

8. მოხარშვა

მწვანე ჩაის კლასის პრაქტიკა.

• წყლის ტემპერატურა: 80–85 °C.
• ჩაის რაოდენობა: 3 გ 150 მლ-ზე.
• ჭურჭელი: შუშის ჭიქა ან თეთრი გაივანი.
• პროცესი:
  1. გაათბეთ ჭურჭელი.
  2. ჩაყარეთ ჩაი და დაასხით წყალი კედელზე.
  3. პირველი ნაყენი — 40–60 წამში.
  4. დალიეთ, დატოვეთ ნაყენის ნაწილი.
  5. დაამატეთ წყალი.
  6. ორ-სამჯერ გაიმეორეთ დასხმა.

9. შენახვა

კლასის პრაქტიკა. თავად სტანდარტი ავალებს მზა ჩაის შენახვას სუფთა, მშრალ, გრილ, ბნელ საწყობში უცხო სუნის გარეშე ან სამაცივრო კამერაში. სახლში — ჰერმეტულ შეფუთვაში, მაცივარში 0–5 °C-ზე; უმჯობესია ერთი წლის განმავლობაში დალიოთ.

10. ფასი და ფალსიფიკაცია

მოძიებულ წყაროებში ფასების მონაცემები არ არის.

• როგორ ავირიდოთ ფალსიფიკატი:
  • მოძებნეთ ნიშანი „孝昌凤凰山茶“ (№ 14514917). 2020 წლის რეესტრის ვადა 2025 წლის 27 სექტემბერს ამოიწურა; გახანგრძლივდა თუ არა ნიშანი, არ გადამიმოწმებია.
  • შეამოწმეთ, რომ მწარმოებელი დაბა ჭოუსიანგიდან, სიაოჩანგის მაზრიდან არის.
  • შეხედეთ ხარისხს: სტანდარტი მხოლოდ უმაღლესსა და პირველს იცნობს.
  • ფოთოლი — ბრტყელი, გლუვი და სწორი; ნაყენი — ნაზ-მწვანე და კაშკაშა.

11. საინტერესო ფაქტები

• ტექნოლოგია ფოთოლს ბეწვს აცლის, მაგრამ უმაღლესი ხარისხისთვის სტანდარტი მოითხოვს, რომ ბეწვი შესამჩნევი დარჩეს.
• ერთ დაბაში ორი დაცვის რეჟიმი თანაარსებობს: ნიშანი „孝昌凤凰山茶“ და დაცული პროდუქტი „周巷凤凰茶“. მეორის აღწერაც ჩაის „凤凰山茶“-ს უწოდებს.
• გუანდუნურ „凤凰“-თან ამ ჩაის მხოლოდ იეროგლიფები აქვს საერთო: იქ ულუნია, აქ მწვანე ჩაი.

12. შედარება სხვა ჩაებთან

• ჭოუსიანგ ფენხუან ჩა (周巷凤凰茶): იმავე დაბის დაცული პროდუქტი (2014) პროვინციული სტანდარტით DB42/T 2174-2023. ორივე ჩაის აღწერა მთავარში ემთხვევა; ერთი და იგივე ნაწარმია თუ არა ორი რეჟიმის ქვეშ, დოკუმენტები არ ამბობენ.
• გუანინხუ ლიუჩა (观音湖绿茶): იმავე მაზრის სიაოჩანგის მწვანე ჩაი, დაცული პროდუქტი 2015 წლიდან.
• დაუ ლიუჩა (大悟绿茶): მეზობელი დაუს მაზრის მწვანე ჩაი, ასევე დაბეშანის სამხრეთ კალთებთან.
• ფენხუან დანცუნგ (凤凰单丛): გუანდუნური ულუნი — სახელის დამთხვევა და არა ნათესაობა.

დასასრულს:

სიაოჩანგ ფენხუანშან ჩა — ერთი დაბის ბრტყელი მწვანე ჩაა დაბეშანის კალთებთან. პატარა დასახელებისთვის მას იშვიათად სრული დოკუმენტაცია აქვს: 2015 წლის ნიშანი და 2022 წლის სტანდარტი ბუჩქის ჯიშებით, დამუშავების რეჟიმებით და მზა ჩაის ორი ხარისხით. სახე მარტივი და ცნობადია: ბრტყელი ზურმუხტისფერი ფოთოლი, სუფთა მდგრადი არომატი, ნაზ-მწვანე ნაყენი, ახალი რბილი გემო.

წყაროები

სტანდარტები

• DB42/T 2174-2023
• DB4209/T 26-2022

სრული სია — გვერდზე „წყაროები“