Jīnshān shíyǔ

Цзіньшань Шыюй (Jīnshān shíyǔ, 金山时雨) — «своечасовы дождж з Залатой гары», зялёны чай павета Цзісі (绩溪县) гарадской акругі Сюаньчэн на паўднёвым усходзе правінцыі Аньхой. Яго радзіма — вёска Цзіньшань каля пасёлка Шанчжуан, побач з роднымі мясцінамі Ху Шы. Славу чаю ў XIX стагоддзі зрабіў шанхайскі гандлёвы дом Ван Юйтай (汪裕泰), заснаваны выхадцам з Цзісі. З 2010 года імя ахоўваецца сельскагаспадарчым геаграфічным знакам, з 2025 года — як прадукт з геаграфічным указаннем у двух формах: «пучок валасоў» і «архідэя».

1. Класіфікацыя і Паходжанне

• Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá), неферментаваны. Правінцыйная прэса называе яго смажаным зялёным чаем вышэйшага сорту (特级炒青, tèjí chǎoqīng); схемы 2025 года — зялёныя, з фіксацыяй.
• Катэгорыя: Гістарычны зялёны чай поўдня Аньхоя; прадукт з геаграфічным указаннем.
• Паходжанне: Кітай, правінцыя Аньхой (安徽, Ānhuī), гарадская акруга Сюаньчэн (宣城, Xuānchéng), павет Цзісі (绩溪, Jìxī). Гістарычнае ядро — вёска Шанцзіньшань (上金山) каля пасёлка Шанчжуан (上庄镇); сёння галоўным раёнам называюць вёску Цзіньшань (金山村) таго ж пасёлка, а «Жэньмінь ван» (2022) ядром зоны называе вёску Юйчуань (余川村).
• Зона аховы: Восем валасцей і пасёлкаў павета Цзісі: Шанчжуан (上庄镇), Чан’ань (长安镇), Янсі (扬溪镇), Цзіньша (金沙镇), Фулін (伏岭镇), Цзяпэн (家朋乡), Інчжоу (瀛洲镇) і Цзінчжоу (荆州乡). Заяўнік — Шанчжуанскі чайны спецыялізаваны кааператыў павета Цзісі.
• Геаграфічныя каардынаты: 118°20′–118°55′ у. д. і 29°57′–30°20′ пн. ш.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

• Гісторыя:
  • Эпоха Даагуан (1821–1850). Паводле «Жэньмінь ван» (2022), імя чаю далі ў гэтыя гады; ранняя назва — «Цзіньшань мін’у» (金山茗雾, Jīnshān míngwù), «чайны туман Залатой гары».
  • Гандлёвы дом Ван Юйтай. Апісанне сельскагаспадарчага знака называе чай «скарбам» дома, створанага выхадцам з Цзісі ў Шанхаі ў 1850 годзе; той жа год называе апісанне нематэрыяльнай спадчыны на сайце гарадской акругі Сюаньчэн (2024). Паводле «Жэньмінь ван», ужо ў канцы Цын дом быў адзіным прадаўцом чаю.
  • 1868. Паводле апісання знака і сайта Сюаньчэна, за чаем замацавалася імя «Цзіньшань Шыюй».
  • 1894. Паводле апісання знака, дом Ван Юйтай паднёс чай да двара, і чай стаў данінай. Даведачны сайт пра чай звязвае паднашэнне з шасцідзесяцігоддзем імператрыцы Цысі; першаснага дакумента ў знойдзеных крыніцах няма.
  • Пачатак Рэспублікі. Паводле «Жэньмінь ван», чай прадаваўся ўжо больш чым у дзесяці краінах і рэгіёнах.
  • Перапынак. Паводле даведачнага сайта, тэхналогію страцілі ў канцы Цын і аднавілі ў 1978 годзе; афіцыйна гэта не пацверджана.
  • 25 мая 2010 года. Міністэрства сельскай гаспадаркі КНР зарэгістравала «金山时雨» як сельскагаспадарчы прадукт з геаграфічным знакам. Паводле даных Міністэрства камерцыі, гэта першы чай Аньхоя з такім знакам.
  • 2013. Прыняты мясцовы стандарт Аньхоя DB34/T 989-2013 «Прадукт з геаграфічным указаннем. Чай Цзіньшань Шыюй» (з 5 студзеня 2014 года, замест рэдакцыі 2009 года); поўнага тэксту адкрыць не ўдалося.
  • 2017. «Тэхналогія вырабу зялёнага чаю (Цзіньшань Шыюй)» ўвайшла ў пяты спіс нематэрыяльнай спадчыны правінцыі Аньхой.
  • 2025. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці КНР (CNIPA) аб’яўленнем № 632 ад 9 чэрвеня 2025 года (апублікавана 27 чэрвеня) прызнала 224 прадукты з геаграфічным указаннем; Цзіньшань Шыюй — пад нумарам 18.
• Назва: 金山 — «Залатая гара», вёска Цзіньшань; 时雨 — «своечасовы дождж». Даведачны сайт тлумачыць імя формай ліста, тонкай, як ніці дажджу.
• Культурнае значэнне: Чай звязваюць з Ху Шы, ураджэнцам Шанчжуана; свята чаю ў пасёлку будуюць вакол яго імя.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

• Сорт / Культывар: Паводле патрабаванняў 2025 года — мясцовыя сарты «цзіньшаньскі» (金山种, jīnshānzhǒng) і «чжуе» (槠叶种, zhūyèzhǒng) і адібраныя з іх клоны, размножаныя тронкамі. Паводле «Жэньмінь ван» і даведачнага сайта, у цзіньшаньскага сорту раскідзістая крона, магутныя пупышкі і багаты прыкметны пушок. Рэгістрацыі гэтага сорту ў рэестрах у знойдзеных крыніцах няма.
• Збор: «Уздымам рукі» (提手采, tíshǒucǎi), звычайна з сярэдзіны сакавіка — паводле патрабаванняў 2025 года. Папулярныя апісанні гавораць пра збор каля Гуюй (谷雨), гэта значыць каля 20 красавіка.
• Стандарт збору: Папулярная версія — адна пупышка з двума ледзь раскрытымі лістамі, «дзюба арла» (鹰嘴甲, yīngzuǐjiǎ). Нататка на сайце павета (2024) лепшым называе ліст, сабраны да Гуюй.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

• Рэгіён: Паўднёвы ўсход Аньхоя, стык гор Хуаншань і Цяньму, мяжа з Чжэцзянам (паводле апісання сельскагаспадарчага знака і «Жэньмінь ван»).
• Вышыня вырошчвання: 500–900 м — схілы і цясніны ядра раёна, паводле «Жэньмінь ван» (2022) і даведачнага сайта. Той жа даведачны сайт у суседняй фразе змяшчае сады вышэй за 1500 м — гэта супярэчыць астатнім даным.
• Глебы: Паводле патрабаванняў 2025 года — багатыя арганікай, pH у асноўным 5,8–6,5. Даведачны сайт: цёмныя пясчаныя ўрадлівыя глебы з глыбокім профілем.
• Плошча і выпуск: Плошчы садоў у знойдзеных крыніцах няма. Паводле мясцовай прэсы, у 2023 годзе выпуск склаў 1060 т на суму каля 188 млн юаняў.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Традыцыйная ручная тэхналогія, паводле «Жэньмінь ван», — фіксацыя, скручванне, сушка. Апісанне нематэрыяльнай спадчыны на сайце Сюаньчэна (2024) раскладвае яе на восем аперацый: фіксацыя, скручванне, абсмажванне першай нарыхтоўкі (炒头坯), паўторнае скручванне (复揉), абсмажванне другой нарыхтоўкі (炒二坯), раскладванне, фармоўка ў катле (掰老锅, bāi lǎoguō) і пераборка; увесь цыкл — каля шасці гадзін. Патрабаванні 2025 года даюць дзве схемы, паводле дзвюх формаў; параметраў у знойдзеных крыніцах няма.

1. Форма «пучок валасоў» (发髻形, fàjìxíng): раскладванне свежага ліста (摊放, tānfàng), фіксацыя (杀青, shāqīng), скручванне (揉捻, róuniǎn), нарыхтоўка (毛坯, máopī) — пракатка ў барабане або падсушка, астыванне (摊凉, tānliáng), фармаванне (做形, zuòxíng) — у катле жгуты выпростваюць і завіваюць, зноў астыванне, «поўны агонь» (足火, zúhuǒ), адсеў крошкі (去碎末, qù suìmò).
2. Форма «архідэя» (兰花形, lánhuāxíng): раскладванне, фіксацыя, выпростванне (理条, lǐtiáo) замест скручвання, астыванне, фармаванне, астыванне, «поўны агонь», адсеў крошкі і ў канцы — прагрэў для водару (提香, tíxiāng).

Схема сельскагаспадарчага знака 2010 года супадае з першай.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

• Вонкавы выгляд сухога ліста: «Пучок валасоў» — шчыльна згорнуты, падобны на вузел валасоў (形似发髻紧结); «архідэя» — прамыя натуральныя жгуты, падобныя на кветку архідэі (形似兰花条直自然). Даведачныя апісанні класічнай формы: тонкія шчыльныя жгуты «як ніці дажджу», цёмна-зялёныя (乌绿), з прыкметным кончыкам пупышкі (锋苗, fēngmiáo).
• Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
• Водар настою: У абедзвюх формаў — кветкавы, высокі і доўгі (花香高长持久).
• Смак: Мяккі і бадзёры (滋味醇爽) — у абедзвюх формаў. Паводле даведачных апісанняў — з салодкім прысмакам, блякне з шостага заліва.
• Колер настою: Чысты, празрысты і яркі (汤色清澈明亮). Даведачныя апісанні — жоўта-зялёны.
• Чайнае дно (завараны ліст): У патрабаваннях 2025 года не апісана. Даведачныя апісанні: раскрытае, з залацістым адценнем.

7. Хімічны Склад

У патрабаваннях 2025 года фізіка-хімічных нормаў няма. Апісанне сельскагаспадарчага знака піша, што поліфенолаў і кафеіну «адпаведна 25 % і 3,5 % і вышэй», амінакіслот — ад 3,2 %; гэта апісальныя лікі даведкі, а не нормы стандарту.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю; тэмпературу, долю ліста і даліў прапануе даведачны сайт.

• Тэмпература вады: 85–90 °C.
• Колькасць чаю: 1 г на 50 мл, гэта значыць 3 г на 150 мл.
• Посуд: Шкляная шклянка.
• Працэс:
  1. Прагрэць шклянку.
  2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
  3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
  4. Піць, пакуль у шклянцы не застанецца трэць.
  5. Даліць ваду.
  6. Звычайна заварваюць тры разы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.

10. Цана і Падробкі

Паводле нататкі на сайце павета (2024), вышэйшы сорт каштуе 800–1000 юаняў за цзінь (500 г).

• Як пазбегнуць падробак:
  • Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання.
  • Правяраць, што вытворца з васьмі названых валасцей і пасёлкаў павета Цзісі.
  • Ведаць абедзве формы, якія ахоўваюцца; водар — кветкавы і высокі, настой — празрысты і яркі.

11. Цікавыя Факты

• Ахова 2025 года прызнае ў аднаго чаю дзве формы. Паводле нататкі на сайце павета (2024), «пучок валасоў» — традыцыйная форма з чатырма сартамі, «архідэя» — новая, з двума.
• Колькасць пупышак на кілаграм крыніцы называюць па-рознаму: каля 5000 — «Жэньмінь ван» (2022), каля 2000 — апісанне спадчыны на сайце Сюаньчэна (2024); да свежага або гатовага ліста адносяцца гэтыя лікі, не ўдакладнена.
• Свята чаю 2024 года адкрылася ў Шанчжуане 21 красавіка; дэвіз звязаў чай з Ху Шы — «пабываць на радзіме Ху Шы і паспрабаваць Цзіньшань Шыюй».

12. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі поўдня Аньхоя

• Хуаншань Мао Фэн (黄山毛峰): Знакаміты чай суседняга масіва Хуаншань.
• Туньлюй (屯绿): Смажаны зялёны чай старога Хуэйчжоу; Цзісі ўваходзіць у лік яго паветаў.
• Сунло Ча (松萝茶): Гістарычны смажаны чай павета Сюнін.
• Юнсі Хо Цын (涌溪火青): Зялёны чай павета Цзінсянь, згорнуты ў шчыльныя гранулы.

У заключэнне:

Цзіньшань Шыюй — зялёны чай павета Цзісі, якому шанхайскі гандаль XIX стагоддзя даў славу: «скарб» дома Ван Юйтай і даніна двару 1894 года. Патрабаванні 2025 года прызнаюць дзве яго формы — шчыльны «пучок валасоў» і простую «архідэю» — з агульным кветкавым высокім водарам, празрыстым настоем і мяккім бадзёрым смакам.

Крыніцы

Нарматыўныя дакументы

• DB34/T 989-2013

Геаграфічнае ўказанне

• CNIPA 地理标志产品认定 №632

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»