Lóngchí xiāngjiān

Long Trì Hương Tiêm (Lóngchí xiāngjiān, 龙池香尖), tên thứ hai là Long Trì Tiêm Trà (龙池尖茶, Lóngchí jiānchá), là trà xanh dẹt của huyện Hoài Ninh (怀宁县) thuộc địa cấp thị An Khánh, tỉnh An Huy. Tên gọi theo núi Long Trì Tiêm (龙池尖), nơi có các vườn trà bao quanh; mang nghĩa mô tả là “búp thơm từ Long Trì Tiêm”. Tên gọi được bảo hộ với tư cách sản phẩm chỉ dẫn địa lý từ năm 2016 và với tư cách chỉ dẫn nông nghiệp từ năm 2019; năm 2025, CNIPA đã đăng ký lại việc bảo hộ bằng thông báo của mình.

1. Phân loại và Xuất xứ

Loại: Trà xanh (绿茶, lǜchá): diệt men, tạo dáng dẹt và sấy khô.
Hạng mục: Trà xanh dẹt có chỉ dẫn địa lý.
Xuất xứ: Trung Quốc, tỉnh An Huy (安徽, Ānhuī), địa cấp thị An Khánh (安庆, Ānqìng), huyện Hoài Ninh (怀宁, Huáiníng).
Khu vực bảo hộ: Năm hương và trấn của huyện: Thanh Hà (清河乡), Giang Trấn (江镇镇), Hồng Phô (洪铺镇), Hoàng Đôn (黄墩镇) và Thạch Kính (石镜乡). Các yêu cầu của CNIPA áp dụng cho ranh giới hành chính hiện hành của các đơn vị này, còn chỉ dẫn nông nghiệp áp dụng cho 18 thôn hành chính trong cùng năm đơn vị đó. Bên đăng ký theo CNIPA là chính quyền nhân dân huyện Hoài Ninh, bên nắm giữ chỉ dẫn nông nghiệp là hiệp hội trà huyện.
Tọa độ địa lý: 116°41′29″–116°53′08″ kinh đông, 30°27′30″–30°38′15″ vĩ bắc (theo chỉ dẫn nông nghiệp).

2. Lịch sử và Ý nghĩa văn hóa

Lịch sử:
- Niên đại hóa. Các mô tả tham khảo quy thời điểm bắt đầu sản xuất về thời Tống và ngay sau đó nói về truyền thống “gần 700 năm”. Nhà Tống kết thúc năm 1279, và hai con số không khớp nhau; không có tài liệu nào về mốc thời Tống trong các nguồn đã tìm thấy.
- Dòng họ Trần. Ấn phẩm của huyện (2019), dẫn gia phả địa phương, viết rằng vào cuối Nguyên, dòng họ Trần di cư đến thượng nguồn sông Thanh Thủy và bắt đầu trồng trà từ các bụi trà hoang địa phương; chính văn bản đó cũng quy việc tạo ra loại trà này về đầu Tống, và sự mâu thuẫn này nằm ngay trong nguồn. Cũng theo văn bản đó, trà được dâng cúng tại các chùa địa phương như Long Trì Am (龙池庵), Chính Giác Am (正觉庵) và các chùa khác; vào cuối Thanh và đầu Dân Quốc, trà được gửi đến An Khánh, tới bàn của các cơ quan cấp tỉnh, phủ và huyện.
- 1915. Bằng chứng xưa nhất tìm được là “Hoài Ninh huyện chí” (《怀宁县志》) năm Dân Quốc thứ 4, theo lời thuật lại của các mô tả tham khảo: trà từ Long Trì Tiêm “tuyệt hảo”; hái vào khoảng Thanh Minh, sau khi chế biến trà “như tằm non”, còn pha bằng nước suối trên núi thì “vị không thua trà Mông Đính” (蒙顶).
- Từ thập niên 1980. Theo ấn phẩm của huyện, huyện đã mời chuyên gia của Đại học Nông nghiệp An Huy và Viện Trà An Huy; sản xuất thủ công được thay bằng sản xuất bằng máy và thêm công đoạn ép dẹt (压扁) để trà chịu được nhiều lần tráng nước hơn.
- Giải thưởng. Theo cùng ấn phẩm: 2004 đưa vào “Sổ tay thương hiệu trà Trung Quốc” (《中国茶叶品牌指南》), 2009 giải nhất cuộc thi “Trung Trà Bôi” (中茶杯) lần thứ tám, 2010 và 2014 nhãn hiệu “龙池” được công nhận là nhãn hiệu nổi tiếng của An Huy, 2017 có tên trong danh mục quốc gia về nông sản nổi tiếng, đặc sắc, chất lượng cao và mới.
- 2016. Ngày 28 tháng 12, Tổng cục Giám sát chất lượng, thanh tra và kiểm dịch (AQSIQ) bằng thông báo số 128 đã đưa “龙池香尖（龙池尖茶）” vào diện bảo hộ sản phẩm chỉ dẫn địa lý và phê duyệt yêu cầu chất lượng.
- 2019. Bằng thông báo số 185 ngày 24 tháng 6 của Bộ Nông nghiệp và Nông thôn, trà được đăng ký chỉ dẫn địa lý nông nghiệp.
- 2025. Thông báo CNIPA số 632 (ký ngày 9 tháng 6, công bố ngày 27 tháng 6) công nhận Long Trì Hương Tiêm là sản phẩm chỉ dẫn địa lý. Ghi chú nêu rõ mục này thay thế mục 18 và phụ lục 18 của thông báo AQSIQ năm 2016: đây không phải bảo hộ mới mà là đăng ký lại.
Tên gọi: 龙池 (lóngchí) là “ao rồng”, một phần tên núi; 香 (xiāng) là “thơm”; 尖 (jiān) là “búp”, đồng thời cũng là “đỉnh” trong tên núi. Tên thứ hai chỉ đơn giản nghĩa là “trà từ Long Trì Tiêm”.

3. Mô tả thực vật và Nguyên liệu

Giống / Giống cây trồng: Theo yêu cầu của CNIPA là các giống truyền thống địa phương (当地传统茶树品种). Chỉ dẫn nông nghiệp nêu rõ: quần thể địa phương (群体种) là dạng bụi, lá trung bình, chín sớm. Tuy nhiên, yêu cầu của CNIPA lại quy định nhân giống vô tính (无性繁殖); các tài liệu không giải thích mối liên hệ giữa điều này với quần thể.
Nguyên liệu: Búp một lá và búp hai lá vừa hé mở; lá non, chắc, nhiều lông tơ.
Tiêu chuẩn hái: Theo chỉ dẫn nông nghiệp, búp phải còn nguyên, không dính sương và hơi mưa, không lẫn vảy búp và “lá cá”; lá đã hái được phân loại theo cấp và đưa vào chế biến sau 6 giờ.
Thời gian hái: Theo yêu cầu CNIPA là cuối tháng 3 đến đầu tháng 4. Theo chỉ dẫn nông nghiệp, loại cao cấp nhất được hái sau Xuân Phân và trước Thanh Minh, các loại còn lại kết thúc vào khoảng Cốc Vũ.

4. Thổ nhưỡng và Đặc điểm canh tác

Vùng: Vùng núi thấp quanh núi Long Trì Tiêm (433 m theo chỉ dẫn nông nghiệp), “nóc nhà Hoài Ninh”. Các mô tả tham khảo đặt các vườn trà gần núi Song Tiêm Sơn (双尖山) cạnh am Long Trì (龙池庵), ở độ cao khoảng 400 m.
Độ cao: Theo yêu cầu CNIPA không thấp hơn 200 m.
Khí hậu: Bắc cận nhiệt đới gió mùa ẩm. Theo số liệu toàn huyện: trung bình năm 16–17 °C, nắng 2057,1 giờ, mưa 1349,4 mm, thời gian không sương giá 241 ngày. Khu vực nằm phía nam đường phân thủy của hồ Thái Tử (菜子湖) và sông Hoán Hà (皖河); theo mô tả, mùa hè ở đây mát hơn khoảng 4 °C, còn những đợt rét đông lại ấm hơn khoảng 2 °C so với phần còn lại của huyện. Ánh sáng tán xạ và sương sớm được những người biên soạn gắn với hương thơm của trà.
Đất: Theo yêu cầu CNIPA là đất đỏ, đất vàng đỏ và đất vàng nâu, dày không dưới 1 m, chất hữu cơ không dưới 1,0 %, pH 5,5–6,0. Chỉ dẫn nông nghiệp bổ sung đất cát pha và pH khoảng 5,57.
Chăm sóc: Không quá 50 nghìn bụi trên hecta, bón phân bằng khô dầu hoặc phân chuồng. Việc không dùng thuốc trừ sâu chỉ được khẳng định trong các văn bản tham khảo.

5. Công nghệ sản xuất

Quy trình theo yêu cầu CNIPA: làm héo → diệt men → tạo dáng dẹt → làm nguội → sấy khô.

Làm héo (摊凉, tānliáng): Lớp lá không dày quá 5 cm, đến khi lá sẫm màu và mềm.
Diệt men (杀青, shāqīng): Ở 180–200 °C, đến khi lá sẫm màu.
Tạo dáng dẹt (理条、做形, lǐtiáo, zuòxíng): Bằng tay, trong chảo ở nhiệt độ giảm từ 80 xuống 50 °C. Bằng máy, tạo dáng ở 150 °C trong 2,5–3 phút, làm nguội 0,5–1 giờ, rồi ép dẹt ở 120 °C trong 1–2 phút, đến khoảng 80 % độ khô.
Sấy khô (烘干, hōnggān): Sấy lần một ở 80 °C, nghỉ một giờ, sấy lại ở 60 °C đến khô hoàn toàn; độ ẩm không quá 5 %.

Chỉ dẫn nông nghiệp mô tả phương pháp thủ công: diệt men trong chảo điện ở khoảng 160 °C, mỗi mẻ 100–150 g lá, khoảng 3 phút; tạo dáng cũng tại đó ở nhiệt độ giảm từ 80 xuống 50–60 °C, khoảng 4 phút, dùng lòng bàn tay ấn nhẹ; sấy trong sọt tre trên than củi: khoảng 25 phút ở 80 °C, sau đó ở 60 °C. Với máy, cùng tài liệu đó đưa ra diệt men kiểu trống ở 270 °C trong khoảng một phút, tạo dáng ở 200 °C, ép dẹt ở khoảng 190 °C và sấy kết thúc ở 160 °C; tạo dáng và ép dẹt ở đây nóng hơn so với yêu cầu của CNIPA (150 và 120 °C), và các tài liệu không giải thích nguyên nhân khác biệt.

6. Đặc điểm cảm quan

Trước hết là mô tả của CNIPA (lặp lại AQSIQ 2016), sau đó là mô tả của chỉ dẫn nông nghiệp nếu có khác biệt.

Hình dạng lá trà khô: Dẹt, “như mũi giáo” (形扁似矛). Tài liệu thứ hai bổ sung: xanh lục có ánh bóng, lông tơ rõ (绿润显毫).
Hương lá trà khô: Không có mô tả riêng trong các nguồn đã tìm thấy.
Hương nước trà: Trong, cao và đậm, tinh tế (清香高郁，香气清雅); hoặc trong và bền lâu (清香持久).
Vị: Mềm mại và tươi mát (滋味醇爽); hoặc tươi mát, mềm mại, hậu ngọt (鲜醇回甘).
Màu nước trà: Vàng lục và sáng (黄绿明亮); hoặc xanh non và sáng (嫩绿明亮).
Bã trà (lá sau khi pha): Đều, xanh và sáng (匀整绿明); hoặc búp và lá chắc khỏe, non đều, xanh và sáng (芽叶壮实，嫩匀绿亮).

7. Thành phần hóa học

Yêu cầu CNIPA đặt một chỉ tiêu: chất chiết trong nước không dưới 38,0 %. Chỉ dẫn nông nghiệp đặt năm chỉ tiêu, với ngưỡng chiết khác: chất chiết trong nước không dưới 36,0 %, xơ thô không quá 10,0 %, tro tổng không quá 6,5 %, vụn và bụi không quá 3,0 %, độ ẩm không quá 7,0 %. Đây là các tiêu chuẩn cho sản phẩm, không phải kết quả phân tích lô cụ thể.

8. Pha trà

Thực hành chung cho trà xanh: tài liệu không nêu thông số.

Nhiệt độ nước: 80–85 °C.
Lượng trà: 3 g cho 150 ml.
Dụng cụ: Ly thủy tinh hoặc cái chén tống trắng.
Quy trình: Làm nóng dụng cụ, cho trà vào, rót nước dọc thành; nước đầu tiên để 40–60 giây; uống còn lại một phần nước, châm thêm hai ba lần.

9. Bảo quản

Thực hành chung. Đóng gói kín, nơi lạnh, tránh sáng, ẩm và mùi lạ. Chỉ dẫn nông nghiệp yêu cầu: trà không bán hết trước cuối tháng 5 phải đưa vào kho lạnh để không bị vàng; thời hạn bảo quản là 12 tháng.

10. Giá cả và Hàng giả

Không có dữ liệu về giá trong các nguồn đã tìm thấy. Các con số về quy mô không thống nhất: 553 ha và 124 tấn mỗi năm theo chỉ dẫn nông nghiệp, 12,2 nghìn mẫu và 170 tấn chỉ riêng tại hương Thanh Hà theo tổng hợp tham khảo năm 2017, hơn 12 nghìn mẫu tại các hương Thanh Hà, Giang Trấn, Hoàng Đôn và các nơi khác theo tổng hợp năm 2018, hơn 6 nghìn mẫu mang thương hiệu theo trang “Nhân Dân võng” (kênh An Huy) năm 2020.

Cách tránh hàng giả:
- Tìm dấu hiệu chỉ dẫn địa lý đặc biệt; việc cấp phép do CNIPA thực hiện thông qua cơ quan quản lý sở hữu trí tuệ huyện Hoài Ninh.
- Kiểm tra rằng trà đến từ năm hương và trấn của huyện Hoài Ninh.
- Lá dẹt, “như mũi giáo”, xanh lục có ánh bóng và lông tơ rõ.

11. Sự thật thú vị

Huyện chí năm 1915 xếp trà không thua trà Mông Đính, còn các mô tả tham khảo dẫn thêm câu ngạn ngữ “nước giữa sông Dương Tử, trà đỉnh Mông Sơn”.
Theo ghi chép của ấn phẩm huyện, việc hái trà có tục lệ: vụ hái đầu tiên bắt đầu bởi các cô gái chưa chồng, tay và mặt không xức dầu thơm hay đánh phấn để mùi lạ không bám vào lá.
Ngày 6 tháng 4 năm 2020, theo trang “Nhân Dân võng” (kênh An Huy), mười sáu blogger đã phát trực tiếp từ vụ hái tại hương Thanh Hà: trong ngày bán trà tại chỗ được 424 nghìn nhân dân tệ và nhận đơn hàng 2,3 triệu.
Một loại trà được bảo hộ bởi hai văn bản với tiêu chuẩn khác nhau: chất chiết trong nước không dưới 38 % theo CNIPA và không dưới 36 % theo chỉ dẫn nông nghiệp, nước trà “vàng lục” ở tài liệu này và “xanh non” ở tài liệu kia.

12. So sánh với các loại trà khác

Thiên Trụ Kiếm Hào (天柱剑毫): Trà dẹt “hình kiếm” của núi Thiên Trụ, cùng địa cấp thị An Khánh.
Đô Đốc Thúy Minh (都督翠茗): Trà dẹt An Huy của núi Đô Đốc bên hồ Sào Hồ, có hình dáng được so với măng tre.
Mông Đính Cam Lộ (蒙顶甘露): Trà xoăn của núi Mông Sơn ở Tứ Xuyên. Huyện chí năm 1915 so sánh trà Long Trì Tiêm với trà Mông Đính nói chung, không phải với giống cụ thể này.

Kết luận:

Long Trì Hương Tiêm là trà xanh dẹt của vùng núi thấp huyện Hoài Ninh: lá “như mũi giáo”, hương cao trong trẻo, vị mềm mại tươi mát. Quá khứ của nó dựa trên một dòng trong huyện chí năm 1915, còn hiện tại dựa trên hai văn bản bảo hộ mô tả loại trà khác nhau đôi chút.

Nguồn tham khảo

Chỉ dẫn địa lý

CNIPA 地理标志产品认定 №632

Danh sách đầy đủ — tại trang Nguồn tham khảo