Дамяошань Хунча (Dàmiáoshān hóngchá, 大苗山红茶) — Гуанси-Жуан автономит районы хойд хэсэгт орших Лючжоу (柳州, Liǔzhōu) хотын Жуншуй-Мяо өөртөө засах шяний (融水苗族自治县) улаан цай. 大苗山 — «их мяо уулс» гэсэн утгатай, энэ нутгийн түүхэн нэр. Түүхий эд — нутгийн цайны нөөц: хөгшин мод, зэрлэг цай, тэдгээрээс сонгон авсан ургамал. 2020 оны сүүлчээс энэ нэр — хөдөө аж ахуйн газар зүйн заалт, 2023 онд түүнд зориулсан бүлгийн стандарт батлагдаж, 2025 онд CNIPA-ийн газар зүйн заалттай бүтээгдэхүүний жагсаалтад орсон.
1. Ангилал ба Гарал үүсэл
- Төрөл: Улаан цай (红茶, hóngchá), бүрэн исгэсэн. Анги нь нэрэндээ заагдсан; Гуансигийн Хөдөө аж ахуйн департамент (2024) бүтээгдэхүүнийг гунфу-улаан цай (工夫红茶, gōngfu hóngchá) хэмээн тодорхойлсон бөгөөд олдсон бүх тайлбарын технологид исгэлт байдаг.
- Ангилал: Хөдөө аж ахуйн газар зүйн заалт (2020), CNIPA-ийн газар зүйн заалттай бүтээгдэхүүн (2025); 2024 оноос — улсын алдартай, онцгой, чанартай, шинэ хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний жагсаалтад орсон.
- Гарал үүсэл: Хятад, Гуанси-Жуан автономит район (广西, Guǎngxī), Лючжоу хотын тойрог (柳州, Liǔzhōu), Жуншуй-Мяо өөртөө засах шянь (融水, Róngshuǐ).
- Хамгаалалтын бүс: Бүх шянь — 20 сум, тосгон, тэдгээрийн 206 захиргааны тосгон, хороолол: Жуншуй, Хэму, Саньфан, Хуайбао, Далан, Дунтоу, Юнлэ, Данянь, Лянчжай, Гундун, Хуншуй, Байюнь, Тунлянь-Яо үндэстний сум, Вандун, Ганьдун, Гуньбэй-Дун үндэстний сум, Сянфэнь, Сыжун, Аньтай, Аньчуй. Жагсаалтыг CNIPA-ийн зарлалын хавсралтад өгсөн бөгөөд заалтын тайлбарын лавлах хураангуйд давтсан; тэнд мөн хамгаалалтын хэмжээ — 13 000 га, жилд 5000 тонн.
- Газар зүйн координат: 108°34′–109°27′ з. у. ба 24°49′–25°43′ х. ө.
2. Түүх ба Соёлын Ач холбогдол
- Түүх: Сүүлийн жилүүдийн түүхийг шяний хөдөө аж ахуйн удирдлага 2021 оны мэдээнд өгсөн.
- 2008 оноос тойрог, шяний байгууллагууд нутгийн цайны нөөцийг судалж байна.
- 2013. Хөдөө аж ахуйн яам шяньд Юаньбаошань уулын зэрлэг цайны генийн санг байгальд нь хамгаалах талбайг баталсан; тэр үед цайны салбарын улсын инженер-технологийн төвийн Лючжоу салбарын шяний бааз байгуулагдаж, нутгийн цайны селекци эхэлсэн.
- 2018. «柳州融水九万山古茶树研究» — Цзюваньшань уулын хөгшин моддын тухай ном гарсан.
- 2020. 12-р сарын сүүлээр Хөдөө аж ахуй, хөдөөгийн асуудал эрхэлсэн яам уг заалтыг бүртгэсэн (дугаар AGI03234; бүлгийн стандарт яамны 2020 оны 378 дугаар зарлалыг иш татсан). 2021 оны 9-р сар гэхэд таван үйлдвэрт тэмдгийг ашиглах зөвшөөрөл олгосон байв.
- 2023. 7-р сарын 19–21-нд шяньд болсон эрдэм шинжилгээний семинар, амтлах үеэр арван хоёр компанид тэмдгийн эрх олгосон; тэнд мөн бүлгийн стандартыг хэлэлцсэн. 7-р сарын 28-нд Лючжоугийн стандарт, технологийн нийгэмлэгийн (柳州市标准技术协会) T/LZBX 023-2023 «Хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний газар зүйн заалт 大苗山红茶» бүлгийн стандарт гарсан. Аннотацид дурдсанаар, түүнд хамгаалалтын бүс, жишиг дээж бүхий сортын ангилал, шаардлага, туршилтын арга, тэмдэглэгээ, хадгалалт багтдаг. Стандартын эхийг би үзээгүй.
- 2024. Цай 2024 оны улсын алдартай, онцгой, чанартай, шинэ хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний хоёрдугаар жагсаалтад (全国名特优新农产品名录) орсон.
- 2025. CNIPA-ийн 7-р сарын 16-ны 640 дугаар зарлалаар 1409 бүтээгдэхүүн, түүний дотор Дамяошань Хунча нь газар зүйн заалттай бүтээгдэхүүн хэмээн хүлээн зөвшөөрөгдсөн.
- Нэр: «Дамяошань» (大苗山) — «их мяо уулс», «хунча» (红茶) — «улаан цай». Энэ нэр нутгийг нэрлэдэг болохоос сорт эсвэл навчны хэлбэрийг биш.
- Соёлын ач холбогдол: Гуансигийн Хөдөө аж ахуйн департаментын (2025) материалд Сянфэнь сумын Юйбу (雨卜苗寨) мяо тосгоны сурагчдын баазын тухай өгүүлдэг: хичээлд мяогийн «打油茶» — «тостой цай» бэлтгэх заншил болон гарын аргаар цай боловсруулах ажиллагаа багтдаг.
3. Ботаникийн Тодорхойлолт ба Түүхий Эд
- Сорт / Культивар: Олдсон эх сурвалжид нэрлэсэн сорт байхгүй. Шяний тодорхойлолтоор (2021) түүхий эд — Цзюваньшань уулын эртний мод (九万山, Jiǔwànshān), Юаньбаошань уулын зэрлэг цай (元宝山, Yuánbǎoshān), мяо тосгон дахь хөгшин мод, эдгээр нөөцөөс сонгон авсан шилдэг бие даасан ургамал. 2024, 2025 оны материалууд гурван бүтээгдэхүүний шугамыг нэрлэдэг: Цзюваньшаний эртний модны цай, Юаньбаошаний зэрлэг цай, Жунцзян районы хөгшин модны цай (融江, Róngjiāng).
- Түүж хураалт: Олдсон эх сурвалжид хугацаа байхгүй.
- Түүж хураалтын стандарт: Олдсон эх сурвалжид мэдээлэл байхгүй.
4. Терруар ба Тариалалтын Онцлог
- Бүс: Заалтын тайлбараар цэцэрлэгүүд Юньнань-Гуйжоу өндөрлөгт, Мяолин нурууны (苗岭, Miáolǐng) зүүн салбаруудын ууланд оршдог. Ой нь нутаг дэвсгэрийн 80 гаруй хувийг бүрхдэг; 2024, 2025 оны материалууд 81.77 % гэж өгсөн.
- Уур амьсгал: Заалтын тайлбарт — элбэг бороо, бороотой ба дулаан улирлын давхцал, жигд нар, байнгын үүл, манан; зохиогчдын үзсэнээр энэ нь амин хүчил, сахар, экстрактив бодисын хуримтлалд тусалдаг. 2024 оны материал өдөр шөнийн температурын их зөрүүг нэмж дурдсан. Олдсон эх сурвалжид температур, хур тунадасны тоо байхгүй.
- Ургах өндөр: 400–1300 м — заалтын тайлбар болон 2025 оны материалд.
- Хөрс: Олдсон эх сурвалжид хөрсний төрөл байхгүй.
- Салбарын хэмжээ: Шяний 2022 оны мэдээгээр — 36 мянган му цэцэрлэг (1 му — ойролцоогоор 667 м²), 782 тонн хуурай цай, 22 үйлдвэр, хоршоо; 2024, 2025 оны материалуудаар — мөн 36 мянган му, үүнээс 25 мянган му нь ургац өгдөг, жилд 990 тонн хуурай цай. Заалтын тайлбарын лавлах хураангуй «2020 оны үйлдвэрлэлийн хэмжээг» 195 мянган му, 5000 тонн гэж нэрлэсэн. Энэ нь яг хамгаалалтын хэмжээ — 13 000 га — бөгөөд шяний мэдээлж буй цэцэрлэгийн талбайгаас тав дахин их.
5. Үйлдвэрлэлийн Технологи
Гуансигийн Хөдөө аж ахуйн департаментын (2025) материалаар цайг дараах дарааллаар хийдэг: наранд хатаах (晒青), нухах, исгэх, хатаах. Жилийн өмнө тус департамент эхний үе шатыг энгийн хатаалт (萎凋) гэж нэрлэсэн — эх сурвалжууд энд зөрдөг. Параметрийг аль ч эх сурвалж өгөөгүй; шяний 2021 оны мэдээ зөвхөн «онцгой технологи» гэж дурдсан. Бүтээгдэхүүнд тавигдах шаардлага 2023 оны бүлгийн стандартад багтдаг боловч би түүний эхийг үзээгүй.
- Хатаалт (萎凋 — wěidiāo; 2025 оны материалд — наранд, 晒青 — shàiqīng): Навч чийгийнхээ нэг хэсгийг алдаж, зөөлөн болдог.
- Нухах (揉捻 — róuniǎn): Навчны эсүүд задарч, шүүс гадагшаа гардаг.
- Исгэлт (发酵 — fājiào): Зэс-улаан өнгөтэй болтол исэлдэнэ.
- Хатаах (干燥 — gānzào): Исэлдэлтийг зогсооно.
Үе шатуудын тайлбар — улаан цайны ерөнхий схем бөгөөд Дамяошань Хунчагийн технологийн тайлбар биш.
6. Органолептик Шинж чанар
Доорх тайлбар — заалтын тайлбарын лавлах хураангуйгаас.
- Хуурай навчны гадаад төрх: Нягт, нарийн эрчлээстэй, гялалзсан хар (条索紧结，色泽乌润).
- Хуурай навчны үнэр: Олдсон эх сурвалжид тусад нь тайлбарлаагүй.
- Шар усны үнэр: Амтлаг, тогтвортой (香气甜香持久). Мөн тэнд болон шяний мэдээнүүдэд — «зөгийн бал-сахар» үнэр (蜜糖香).
- Амт: Амтлаг, зөөлөн, шинэлэг, сэргэг (滋味甜醇、鲜爽); шянь бүрэн, бөөрөнхий амт (口感醇厚) гэж бичдэг.
- Шар усны өнгө: Улаан, тод (汤色红亮); шяньд — тод улаан (汤色红艳).
- Цайны ёроол (чанасан навч): Улаан, тод (叶底红、明亮).
7. Химийн Найрлага
Заалтын тайлбарын лавлах хураангуй чанарын үндсэн үзүүлэлтүүдийг өгсөн:
| Үзүүлэлт | Утга |
|---|---|
| Экстрактив бодис | 36 %-иас багагүй |
| Цайны полифенол | 9 %-иас багагүй |
| Чөлөөт амин хүчлийн нийлбэр | 3.5 %-иас багагүй |
| Дахиад нэг үзүүлэлт | 4–6 % |
Дөрөвдэх үзүүлэлтийн нэр хуудасны текстэд орхигдсон тул би таамаглахгүй. Анхдагч эх сурвалжийг би үзээгүй; энэ нь норм биш, харин эх сурвалжаар тэмдэглэсэн чиглүүлэгч юм.
8. Чанах Арга
Улаан цайны ангиллын практик.
- Усны температур: 90–95 °C.
- Цайны хэмжээ: 150 мл-т 3–5 г.
- Сав суулга: Гайвань эсвэл шаазан цайны сав.
- Процесс:
- Сав суулгыг халаана.
- Цайг хийнэ.
- Навчийг халуун усаар түргэн зайлж, асгана.
- Эхний шар ус — 10–20 секунд.
- Бүрэн асгана.
- Таваас долоон удаа дахин шарна, дараагийн удаа бүрийг өмнөхөөсөө бага зэрэг урт барина.
9. Хадгалалт
Ангиллын практик. Хуурай, харанхуй газар, өрөөний температурт, нягт савлагаанд, үнэр, чийгээс хол байлгана.
10. Үнэ ба Хуурамч Бүтээгдэхүүн
Олдсон эх сурвалжид үнийн мэдээлэл байхгүй.
- Хуурамчаас хэрхэн зайлсхийх:
- «大苗山红茶» газар зүйн заалтын тэмдгийг хайна: 2023 онд түүний эрхийг шяний арван хоёр компани авсан.
- Үйлдвэрлэгч нь Жуншуй-Мяо өөртөө засах шяннийх эсэхийг шалгана.
- Хуурай навч — гялалзсан нягт хар эрчлээстэй, шар ус — улаан, тод, үнэр — амтлаг, зөгийн балны нооттой.
11. Сонирхолтой Баримтууд
- Бүсийн жагсаалтад хоёр сум үндэстний тодорхойлолттой — яо, дун. Шяний мяо статустай хамт энэ нь уг бүс хэд хэдэн уулын ард түмний газар нутгийг хамардаг гэсэн үг бөгөөд зөвхөн нэг биш.
- Юаньбаошань уулын зэрлэг цай 2013 оноос байгальд генийн сан болгон хамгаалагддаг — мөн тэр нь түүхий эдийн гурван шугамын нэг юм.
12. Гуансигийн бусад улаан цайтай харьцуулалт
- Байсэ Хунча (百色红茶): Гуансигийн баруун хэсэгт орших тойргийн нэр; түүнд сорт нэрлэгдсэн — Линъюнь Байхао, харин Дамяошань Хунчагийн түүхий эдийг газар, модны насаар тодорхойлсон.
- Линъюнь Хун Ча (凌云红茶): Линъюнь шяний улаан цай, Линъюнь Байхао сортоос.
- Лунцзи Хун Ча (龙脊红茶): Гуансигийн зүүн хойд хэсэгт орших Лунцзи уулсын улаан цай, мөн хөгшин модноос.
- Саньцзян Люй Ча (三江绿茶): Лючжоу тойргийн Саньцзян шяний ногоон цай — ангиллын ялгаа харагдахын тулд.
- Цзиньсю Хунча (金秀红茶): Даяошань ууланд орших Цзиньсю-Яо өөртөө засах шяний улаан цай — бүс нь Гуансигийн уулын өөртөө засах шяньтай давхцдаг өөр нэг нэр.
Дүгнэлтэд:
Дамяошань Хунча — Гуансигийн хойд мяо уулсын нутгийн түүхий эдээс гаргасан улаан цай: Цзюваньшаний хөгшин мод, Юаньбаошаний зэрлэг цай, тэдгээрээс сонгон авсан ургамал. Заалтын тайлбар түүнд нягт хар эрчлээс, улаан тод шар ус, амтлаг тогтвортой үнэр, зөөлөн шинэлэг амтыг өгдөг; цэцэрлэгүүд нь шяний 80 гаруй хувийг бүрхсэн ой дунд 400–1300 м-т оршдог.
Эх сурвалж
Стандартууд
Газар зүйн заалт
Бүрэн жагсаалт — «Эх сурвалж» хуудсанд