Yífēng yíngkēquán chá

Ифэн Инкэцюань Ча (Yífēng yíngkēquán chá, 宜丰盈科泉茶) — Цзянси провинциясының солтүстік-батысындағы Ичунь қалалық округінің Ифэн уезінің (宜丰县) таулы болыстарында, Цзюлин жотасының (九岭山脉) оңтүстік беткейінде өсетін көк шай. «Инкэцюань» (盈科泉) — хлорантус қосылған гүлді шайымен атағы шыққан ғасырлық Ифэн шай үйінің аты, алайда көрсеткіш гүлді шайды емес, көк шайды қорғайды: регламент ұлттық көк шай стандартына сәйкестікті талап етеді. Ауылшаруашылық географиялық көрсеткіші — 2020 жылдан бастап, географиялық көрсеткіші бар өнім мәртебесі — 2025 жылдан бастап.

1. Жіктелуі және Шығу тегі

Түрі: Көк шай (绿茶, lǜchá). Көрсеткіш регламенті GB/T 14456.1 «Көк шай. 1-бөлім: негізгі талаптар» стандартына сәйкестікті талап етеді; технология — бекіту, ширату, кептіру, тотығусыз және хош иістендірусіз.
Атау тұзағы: «Инкэцюань» шай үйі хлорантус қосылған «珠兰银针» (zhūlán yínzhēn) гүлді шайымен (花茶, huāchá) танымал; ал регламент таза (清香) хош иісті көк шайды сипаттайды.
Санаты: Ауылшаруашылық географиялық көрсеткіші (2020); географиялық көрсеткіші бар өнім (2025).
Шығу тегі: Қытай, Цзянси провинциясы (江西, Jiāngxī), Ичунь қалалық округі (宜春, Yíchūn), Ифэн уезі (宜丰, Yífēng).
Қорғау аймағы: Мемлекеттік зияткерлік меншік басқармасының № 640 хабарламасына және регламентке сәйкес — уездің тоғыз бірлігі: Хуацяо (花桥乡), Тунъань (同安乡) және Тяньбао (天宝乡) болыстары, Таньшань (潭山镇) және Хуанган (黄岗镇) кенттері, Хуанганшань (黄岗山垦殖场) және Шихуацзянь (石花尖垦殖场) шаруашылықтары, Чэшан (车上林场) және Шуанфэн (双峰林场) орман шаруашылықтары; барлығы 32 әкімшілік ауыл және бөлімше. Регламент бойынша қорғау алаңы — 667 га, жылдық өнім — 750 т.
Географиялық координаттары: 114°30′26″–115°04′13″ ш. б., 28°21′32″–28°40′38″ с. е.

2. Тарихы және Мәдени Маңызы

Тарихы:
- «Инкэцюань» шай үйі. «Дацзян» провинциялық порталының жарияланымына сәйкес (2025 жылғы сәуір), бұл Ифэннің ғасырлық шай үйі (茶号). 1933 жылы оның «珠兰银针» гүлді шайы Лейпциг жәрмеңкесінде құрметті марапатқа ие болды. Кейін үй құлдырап, жойылып кете жаздады.
- 2016. Сол жарияланымға сәйкес, осы жылы «Инкэцюань» компаниясының жетекшісі марканы қайта жаңғырту үшін туған жеріне оралды. Хуачжун ауылшаруашылық университетінің командасымен бірге компания ғылыми-өндірістік станция (科技小院) құрып, онда жоғалған хлорантуспен шай хош иістендіру (窨制, xūnzhì) әдісін қалпына келтірді.
- 2020. Ауылшаруашылық географиялық көрсеткішін тіркеу — ауылшаруашылық көрсеткіштер базасы бойынша жыл; ұстаушы — уездік «жасыл өнімдерді» дамыту басқармасы (宜丰县绿色食品发展办公室). «Дацзян» порталының жарияланымы тіркеуді 2021 жылға жатқызады.
- 2021. «Дацзян» порталының жарияланымына сәйкес, марка «Цзянси ескі маркасы» (江西老字号) деп танылды.
- 2025. № 640 хабарламамен (16 шілдеде қол қойылып, 13 тамызда жарияланған) Мемлекеттік зияткерлік меншік басқармасы географиялық көрсеткіші бар өнім ретінде 1409 атауды мойындады; Ифэн Инкэцюань Ча — 709-жол, өтініш беруші — уезд халық үкіметі.
- 2026. «Географиялық көрсеткіші бар өнім сапасына қойылатын талаптар. Ифэн Инкэцюань Ча» провинциялық стандарты 2026 жылға арналған Цзянси жергілікті стандарттарын әзірлеу жоспарының бірінші партиясына енді (провинциялық нарықты қадағалау басқармасының хабарламасы).
Атауы: «Ифэн» (宜丰) — уездің аты. «Соху» порталының жолсілтемелік жарияланымына сәйкес (2017), уезд Хуану (黄武, 222–229) жылдары У патшалығының билеушісі тұсында құрылған, ал атауын «炎凉适宜、物阜民丰» — «ыстық пен салқын мөлшерінде, жер берекелі, халық бай» формуласымен түсіндіреді; уезд атауын көрсеткіш регламенті де осылай дерлік түсіндіреді. «Инкэцюань» (盈科泉) — шай үйінің аты, мұндағы 泉 «бұлақ» дегенді білдіреді; «ча» (茶) — шай. Шай үйі туралы регламент жазбайды және «Инкэцюань» атауын түсіндірмейді.
Мәдени маңызы: «Соху» порталының жолсілтемелік жарияланымына сәйкес (2017), уезд — чань-буддизмнің екі мектебінің бесігі: Цаодун мектебі Тунъань болысындағы Дуншань (洞山) тауында дүниеге келген, Линьцзи мектебі өзінің бесігі ретінде Хуанган (黄岗) болысындағы Хуанбошань (黄檗山) тауын санайды; Хуанган кенті көрсеткіш аймағы бірліктерінің тізіміне кіреді. Сол жерде Хуанбошань шайын Сун дәуірінің шенеунігі Ни Сы «Орталық жерлердегі теңдессіз» (中州绝品) деп атағаны айтылады. Қорғалатын өніммен бұл әңгімені дереккөздер байланыстырмайды.

3. Ботаникалық Сипаттамасы және Шикізат

Сорттары: Регламент екеуін атайды — 桃江种 (Táojiāng zhǒng) және 福鼎大白 (Fúdǐng dàbái). 桃江种 атауының астында қандай популяция жасырылғанын регламент түсіндірмейді.
Компания бақтары: «Дацзян» порталының жарияланымына сәйкес (2025), «Инкэцюань» компаниясында 1200 му бақ бар; оның өнімдерінің арасында — «алтын шай» (黄金茶) және хлорантус қосылған гүлді шай. Бұл бақтарда қандай сорттар өсетіні және олардың шайы көрсеткіш белгісімен шығарылатыны табылған дереккөздерде айтылмаған.
Стандарт және жинау уақыты: Табылған дереккөздерде жоқ.

4. Терруар және Өсіру Ерекшеліктері

Аймақ: Цзянсидің солтүстік-батысы, Цзюлин жотасының орта бөлігінің оңтүстік беткейі; уездің көршілері — Гаоань, Шангао, Ваньцзай, Тунгу, Сюшуй және Фэнсинь.
Рельеф: Биіктіктер — 45-тен 1480 м дейін: солтүстік-батыста терең шатқалды таулар, оңтүстік-шығыста қыраттар. Көрсеткіш шайы уездің таулы болыстары мен шаруашылықтарында өседі.
Орман: Ормандылық — 71,9 %; таулы субтропиктік мәңгі жасыл жалпақ жапырақты ормандар аймағы.
Топырақ: Әлсіз қышқыл, pH 4,9–5,2, құнарлы, құмды немесе құмдақ, жақсы дренажды, 60 см-ден терең; 2025 жылғы қорғау талаптары топырақ қалыңдығын 50 см-ден кем емес деп белгілейді. Бақ 25°-тан аспайтын беткейлерде салынады.
Климат: Жылы әрі ылғалды орта субтропиктік, маусымдар айқын ауысады. Орташа жылдық температура — 17,1 °C, жауын-шашын — жылына 1697 мм, салыстырмалы ылғалдылық — 83 %, күн сәулесі — жылына 1634,8 сағат, аязсыз кезең — 260 күн.
Агротехника: Көктемде — қопсыту, жазда — мотыгамен өңдеу, күзде — терең қазу, қыста — түптеу. Жас бұталар қатарынан үш жыл бойы кесу арқылы қалыптастырылады; 15°-тан астам беткейлерде бақ террасалармен салынады. Зиянкестерге қарсы — феромонды тұзақтар, сары қалқандар және жарық тұзақтары; химиялық гербицидтерге тыйым салынады.

5. Өндіріс Технологиясы

Регламент мынадай тізбекті белгілейді:

Жинау және жаю (摊放, tānfàng) жаңа жапырақты.
Бекіту (杀青, shāqīng), содан кейін демалу (回潮, huícháo): жапырақ тынығады, ылғалы теңеледі.
Ширату (揉捻, róuniǎn).
Бірінші кептіру (初烘, chūhōng) және екінші демалу.
Екінші кептіру (二烘, èrhōng) және үшінші демалу.
Хош иіс пен түкті көтеру (提香提毫, tíxiāng tíháo).
Сұрыптау (拣剔, jiǎntī) және қаптау: салқындаған жапырақ желдетіледі (风选), үгінді мен сары пластинкалар алынып тасталады және фольга пакеттерге салынып мөрленеді.

Схеманың ерекшелігі — кезеңдер арасындағы үш демалу. Температуралар мен ұзақтықтарды регламент бермейді.

6. Органолептикалық Сипаттамалары

Көрсеткіш регламентінің талаптары.

Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: Тығыз ширатылған, айқын түкті (外形紧结显毫). Құрғақ жапырақтың түсін регламент атамайды.
Құрғақ жапырақтың хош иісі: Табылған дереккөздерде жеке сипаттама жоқ.
Тұнба хош иісі: Таза және тұрақты (香气清香持久).
Дәмі: Жаңа әрі сергек, тәтті қайтыммен (滋味鲜爽回甘).
Тұнба түсі: Ашық әрі мөлдір (汤色明亮清澈).
Шай түбі (демделген жапырақ): Сары-жасыл, тегіс (叶底黄绿匀整).

7. Химиялық Құрамы

Регламенттің физика-химиялық талаптары:

Көрсеткіш	Норма
Ылғалдылық	7,0 %-дан аспайды
Жалпы күл	7,0 %-дан аспайды
Экстрактивті заттар	35,0 %-дан кем емес
Шай полифенолдары	15,0 %-дан кем емес
Бос аминқышқылдары	3,0 %-дан кем емес

Бұл нақты партияның өлшемдері емес, нормалар.

8. Демдеу

Көк шайға арналған сыныптық тәжірибе.

Су температурасы: 80–85 °C.
Шай мөлшері: 150 мл-ге 3 г.
Ыдыс: Шыны стақан немесе ақ гайвань.
Процесс:
1. Ыдысты жылыту.
2. Шайды салып, суды қабырғасымен құю.
3. Бірінші тұнба — 40–60 секундтан кейін.
4. Тұнбаның бір бөлігін қалдырып, ішу.
5. Суды қайта құю.
6. Екі-үш қайталама құю.

9. Сақтау

Сыныптық тәжірибе. Герметикалық қаптамада, тоңазытқышта 0–5 °C температурада, жарықтан, ылғалдан және иістерден аулақ; бір жыл ішінде ішіп бітіру. Регламент бойынша, қапталмаған шай тоңазытқыш камерада сақталады.

10. Бағасы және Жалған Өнімдер

Табылған дереккөздерде бағалар туралы деректер жоқ.

Жалғаннан қалай аулақ болуға болады:
- Географиялық көрсеткіш белгісін іздеу: регламент бойынша, оны аймақтағы өндірушілер ұстаушымен жылдық шарт бойынша пайдаланады.
- 2025 жылдан бастап географиялық көрсеткіші бар өнім белгісі де бар: аймақтағы өндіруші уездік зияткерлік меншік ведомствосына өтініш береді, оны Цзянси провинциясының басқармасы тексереді, Мемлекеттік зияткерлік меншік басқармасы бекітіп жариялайды.
- Өндірушінің 1-бөлімде көрсетілген Ифэн уезінің тоғыз бірлігінен екенін тексеру.
- Жапырақ — тығыз ширатылған, түкті; хош иісі — таза және тұрақты (清香持久).
- Сол марканың «珠兰银针» гүлді шайымен және «алтын шайымен» шатастырмау: көрсеткіш регламенті оларды сипаттамайды.

11. Қызықты Фактілер

Көрсеткіш гүлді шайымен аты шыққан шай үйінің атымен аталады, бірақ көк шайды қорғайды.
Аймаққа болыстар мен кенттер ғана емес, екі егіншілік шаруашылығы мен екі орман шаруашылығы кіреді.
Регламенттің технологиялық тізбегі кезеңдерді ылғалды теңестіру үшін үш демалумен бөледі.
Дуншань тауы, жолсілтеме бойынша Цаодун мектебі дүниеге келген жер, көрсеткіш аймағының тоғыз бірлігінің бірі — Тунъань болысында жатыр.

12. Басқа шайлармен салыстыру

Чжулань Хуача (珠兰花茶): Хлорантус қосылған көк шай — «Инкэцюань» шай үйі танымал еткен түр.
Шуанцзин Люй (双井绿): Ифэннің солтүстік көршісі Сюшуй уезінің ширатылған көк шайы.
Тунгу Нинхун (铜鼓宁红): Сол Ичунь округінің көршілес Тунгу уезінің қызыл шайы.
Лушань Юнь У (庐山云雾): Цзянсидің солтүстігіндегі Лушань тауының көк шайы.

Қорытынды:

Ифэн Инкэцюань Ча — Цзянсидің солтүстік-батысының таулы көк шайы, гүлді шайымен танымал ғасырлық шай үйінің атымен аталады. 2020 жылғы регламент оны дәл сипаттайды: 桃江种 және 福鼎大白 сорттары, үш демалумен екі кептіру, тығыз түкті жапырақ, таза тұрақты хош иіс және сары-жасыл шай түбі. 2025 жылдан бастап атау географиялық көрсеткіші бар өнім ретінде қорғалады, ал оған арналған провинциялық стандарт қазірдің өзінде жоспарда.

Дереккөздер

Стандарттар

GB/T 14456.1

Географиялық нұсқама

CNIPA 地理标志产品认定 №640

Толық тізім — «Дереккөздер» бетінде