Shítái xiāngyá

Shitay Syanya (Shítái xiāngyá, 石台香芽) — «Shitayning xushbo‘y kurtaklari», Anxoy provinsiyasining janubidagi Chichjou shahar okrugiga qarashli Shitay uyezdi (石台县) yashil choyi. Uyezd Vannan tog‘li rayonining g‘arbiy qismida joylashgan bo‘lib, Shitay Syanya uning umumxalq yashil choy brendi hisoblanadi. Xomashyo — chjue, shucha szao va Anxoy № 3 navlari; barg uzoq so‘litishdan keyin mashinalarda tekislanadi va presslanadi. Nom 2011 yildan qishloq xo‘jaligi geografik belgisi bilan, 2025 yildan esa geografik ko‘rsatkichli mahsulot sifatida muhofaza qilinadi.

1. Tasnifi va kelib chiqishi

• Turi: Yashil choy (绿茶, lǜchá), fermentlanmagan. Qishloq xo‘jaligi belgisi tavsifi uni to‘g‘ridan to‘g‘ri xunsin (烘青, hōngqīng) tipidagi nomdor yashil choylarga kiritadi — issiq havo bilan quritish; 2025 yil sxemasi yashil: so‘litish, fiksatsiya, shakl berish, quritish.
• Kategoriya: Anxoy janubining tog‘ yashil choyi; geografik ko‘rsatkichli mahsulot.
• Kelib chiqishi: Xitoy, Anxoy provinsiyasi (安徽, Ānhuī), Chichjou shahar okrugi (池州, Chízhōu), Shitay uyezdi (石台, Shítái).
• Muhofaza zonasi: Uyezdning olti volost va qo‘rg‘onidagi 38 qishloq: Syanyuy (仙寓镇), Sidu (七都镇), Xendu (横渡镇), Dayan (大演乡), Jenli (仁里镇) va Dinsyan (丁香镇). Ariza beruvchi — Shitay uyezdi choy assotsiatsiyasi.
• Geografik koordinatalari: 117°12′–117°59′ sh. u. va 29°59′–30°24′ sh. k.

2. Tarixi va madaniy ahamiyati

• Tarixi:
  • Sun. Geografik ko‘rsatkichlar ma’lumotnomasi «Vensyan tunkao» (文献通考) ga tayanadi: mamlakatdagi 26 mashhur barg choydan ikkitasi — «Syanchji» (仙芝) va «Nenjuy» (嫩蕊) — Shiday uyezdidan (石埭, Shitayning avvalgi nomi) kelib chiqqan. Shitay Syanya, o‘sha ma’lumotga ko‘ra, «Nenjuy»ning xomashyo xususiyatlarini va sifatini meros qilib olgan.
  • Min. O‘sha ma’lumotga ko‘ra, min davri muallifi Chjan Sinxuan (张星焕) «Van’yu sziwen» (皖游记闻) asarida mahalliy aholi Syanyuyshan tog‘i (仙寓山) choyini noyob va «barakali» (瑞茶) deb bilganini, shoir Syuy Vey (徐渭) esa she’rlarida shiday choyini Lunszin va Susyu bilan yonma-yon qo‘yganini yozgan.
  • 2011 yil 13 sentyabr. XXR Qishloq xo‘jaligi vazirligi «石台香芽»ni geografik belgili qishloq xo‘jaligi mahsuloti sifatida ro‘yxatga oldi. Belgining tavsifi ekish maydoni 2400 ga ekanini ko‘rsatadi.
  • 2016. Ma’lumotnoma tavsifiga ko‘ra, uyezd choy uchun ikkita uyezd standartini qabul qilgan — yangi barg va qayta ishlash bo‘yicha; ularning raqamlari va matnlari topilgan manbalarda yo‘q.
  • 2024. Chichjou bozor nazorati boshqarmasi iyul oyidagi ma’lumotnomasida Shitay Syanyani shaharning geografik belgili yetti qishloq xo‘jalik mahsuloti qatorida sanaydi.
  • 2025. XXR Davlat intellektual mulk boshqarmasi (CNIPA) 2025 yil 9 iyundagi 632-son e’loni bilan (27 iyunda e’lon qilingan) 224 geografik ko‘rsatkichli mahsulotni tan oldi; Shitay Syanya ro‘yxatda — 26-raqam ostida. Chichjou ma’muriyatining xabariga ko‘ra (2025 yil 18 iyun), partiyaga shaharning yetti mahsuloti kirdi va Chichjouda ularning umumiy soni sakkiztaga yetdi.
• Nomi: 石台 — Shitay uyezdi, so‘zma-so‘z «tosh terrasa»; 香芽 — «xushbo‘y kurtaklar».
• Madaniy ahamiyati: Uyezd yashil choyining umumxalq brendi bo‘lib, mahalliy ishlab chiqaruvchilar shu nom ostida faoliyat yuritadi.

3. Botanik tavsifi va xomashyo

• Nav / Kultivar: 2025 yil talablariga ko‘ra — provinsiya darajasidagi va undan yuqori klon navlari: chjue (槠叶种, zhūyèzhǒng), shucha szao (舒茶早, Shūchá zǎo), Anxoy № 3 (安徽3号) va boshqalar.
• Ekish: Bir qatorli — qator oralari 150 sm, butalar orasi 25–30 sm; ikki qatorli zich — keng qator oralari 150 sm, torlari 30 sm, butalar orasi 30 sm. Kech kuzda va erta bahorda ekiladi.
• Parvarish: O‘g‘itlar — go‘ng, mikrobli, organik va organo-mineral; zararkunandalar, kasalliklar va begona o‘tlar agrotexnik, biologik, fizik va kimyoviy usullarni uyg‘unlashtirib bostiriladi.
• Yig‘im: «Terish va barg qoldirishni uyg‘unlashtirish, miqdor va sifatni ham hisobga olish» tamoyili bo‘yicha: partiyalab, o‘z vaqtida, standart bo‘yicha. Yig‘im muddatlari topilgan manbalarda yo‘q.
• Yig‘im standarti: Topilgan manbalarda ma’lumot yo‘q.

4. Terruar va yetishtirish xususiyatlari

• Hudud: Anxoy janubidagi Vannan tog‘li rayonining (皖南山区) g‘arbiy qismi.
• O‘sish balandligi: 300–1000 m, tepaliklar va o‘rta hamda past tog‘lar — ma’lumotnoma tavsiflariga ko‘ra. 2025 yil talablari balandlikni ko‘rsatmaydi.
• Relyef va o‘simliklar: Ma’lumotnoma tavsiflariga ko‘ra, o‘simliklar maydonning kamida 80 foizini qoplaydi (tavsiflardan biri choy rayonining o‘rmon bilan qoplanganlik darajasini 80,9 % deb ko‘rsatadi), muhit esa organik choy bog‘lari shartlariga javob berishi kerak.
• Tuproqlar: 2025 yil talablariga ko‘ra — qatlamning samarali qalinligi 70 sm dan ortiq, profilda zich qatlamlarsiz, yuqori biologik faollik va organika, azot, fosfor hamda kaliyning o‘rtachadan yuqori miqdori bilan. Ma’lumotnoma tavsiflari aniqlaydi: qumoq, yengil qumoq va qumloq tuproqlar; qizil va sariq tuproqlar, kislotalidan kuchsiz kislotaligacha, pH 5,5–6,8, o‘rtacha organika miqdori bilan.
• Iqlim: Ma’lumotnoma tavsifiga ko‘ra — subtropiklarning shimoliy chekkasidagi musson iqlimi: aniq fasl almashinuvi, mo‘l yog‘in, katta sutkalik harorat amplitudasi va qisqa quyoshli kun.

5. Ishlab chiqarish texnologiyasi

2025 yil talablari to‘qqiz operatsiyali sxemani beradi; rejimlar faqat so‘litish va shakl berish uchun ko‘rsatilgan.

1. Yangi barg (鲜叶, xiānyè).
2. So‘litish (摊青, tānqīng): Barg 6–8 soat davomida yoyib qo‘yiladi.
3. Fiksatsiya (杀青, shāqīng).
4. Sovitish (摊凉, tānliáng).
5. Shakl berish (做形, zuòxíng): Mashinalarda — tekislovchi (理条机) va pardozlovchi (辉干机); usullar — tekislash (理条, lǐtiáo), presslash (加压, jiāyā) va qozonda pardozlash (辉锅, huīguō). Shundan zich tekis barg kelib chiqadi.
6. Sovitish (摊凉, tānliáng).
7. Quritish (烘干, hōnggān).
8. Saralash (拣剔, jiǎntī).
9. Qadoqlash.

Fiksatsiya va quritishning haroratlari hamda davomiyligi topilgan manbalarda yo‘q.

6. Organoleptik xususiyatlari

Tavsif — 2025 yil talablariga ko‘ra.

• Quruq bargning tashqi ko‘rinishi: Zich, tekis va silliq; kurtaklar mustahkam, sezilarli tukli; rangi zumrad-yashil (外形紧直匀整、芽壮显毫、色泽翠绿). Qishloq xo‘jaligi portali «tekis» o‘rniga «ingichka» deb «zich, ingichka, silliq» (紧细匀整) deb yozadi.
• Quruq bargning xushbo‘yligi: Topilgan manbalarda alohida tavsif yo‘q.
• Damlamaning xushbo‘yligi: Nozik, baland va uzoq davomli (嫩香高长).
• Ta’mi: Yumshoq, uyg‘un, tetik va bardam (滋味醇和鲜爽).
• Damlamaning rangi: Nozik yashil, tiniq (汤色嫩绿清澈).
• Choy tubi (damlangan barg): Nozik yashil, silliq va yaltiroq (叶底嫩绿匀亮).

7. Kimyoviy tarkibi

2025 yil matnida fizik-kimyoviy talablar yo‘q; topilgan manbalarda boshqa ma’lumotlar ham yo‘q.

8. Damlash

Yashil choy sinfi uchun amaliyot; topilgan manbalarda o‘z tavsiyalari yo‘q.

• Suv harorati: 80–85 °C.
• Choy miqdori: 150 ml ga 3 g.
• Idish: Shisha stakan yoki oq gayvan.
• Jarayon:
  1. Idishni qizdiring.
  2. Choy soling va suvni devor bo‘ylab quying.
  3. Birinchi damlama — 40–60 soniyadan keyin.
  4. Damlamaning bir qismini qoldirib, iching.
  5. Suv quying.
  6. Ikki-uch marta qayta quyish.

9. Saqlash

Sinf amaliyoti. Germetik o‘ramda, muzlatgichda 0–5 °C da, yorug‘lik, namlik va hidlardan xoli holda. Bir yil ichida ichib tugatgan ma’qul.

10. Narxi va qalbakilari

Topilgan manbalarda narxlar haqida ma’lumot yo‘q.

• Qalbakilardan qanday saqlanish:
  • Geografik ko‘rsatkichning maxsus belgisini qidiring. Unga bo‘lgan huquqni CNIPA Chichjou intellektual mulk idorasi va Anxoy provinsiya boshqarmasi orqali berilgan ariza asosida tasdiqlaydi.
  • Choy Shitay uyezdining nomlangan olti volost va qo‘rg‘onidan ekanini tekshiring.
  • Shitay Fusi Cha (石台富硒茶) bilan adashtirmang — bu o‘sha uyezdning selenli choyi: o‘z muhofazasiga ega alohida mahsulot, 2024 yil ma’lumotnomasiga ko‘ra uning belgisidan foydalanishga uch korxona qo‘yilgan. Shitay Syanya talablarida selen tilga olinmaydi.
  • Barg — tekis, zich, zumrad rangli, tukli kurtaklar bilan; damlama — nozik yashil va tiniq. Xira, singan yoki sarg‘ish barg tavsifga mos kelmaydi.

11. Qiziqarli faktlar

• Bitta uyezdda ikkita muhofaza qilinadigan choy nomi yashaydi — Shitay Syanya va selenli Shitay Fusi Cha.
• 2025 yil partiyasida Shitay Syanya yonida o‘sha shahar okrugining yana ikkita choyi paydo bo‘ldi — Syaoken Lyuycha va Xuanshi Si Maofen.
• Geografik ko‘rsatkichlar ma’lumotnomasiga ko‘ra, min davri muallifi Chjan Sinxuan Syanyuyshan tog‘i choyini yashil rangi va sezilarli oq tuki uchun «oq choy» (白茶) deb atashganini yozgan — bu ko‘rinishga ko‘ra laqab, sinf emas.

12. Chichjou okrugining boshqa choylari bilan taqqoslash

• Syaoken Lyuycha (霄坑绿茶): Guychi tumanining Syaoken qishlog‘i yashil choyi; 2025 yil partiyasida tan olingan.
• Xuanshi Si Maofen (黄石溪毛峰): Sinyan uyezidagi Szyuxuashan massivi yashil choyi; u ham 2025 yil partiyasidan.
• Szyuxua Fu Cha (九华佛茶): O‘sha shahar okrugidagi Szyuxuashan tog‘ining tarixiy yashil choyi.
• Dunchji Yuanszyan (东至云尖): Qo‘shni Dunchji uyezdining yashil choyi.
• Si Men Xun Cha (祁门红茶): Qizil choy, uning tarixiy zonasiga Shitay uyezdi ham kiritiladi.

Xulosa:

Shitay Syanya — Anxoy janubining yashil choyi: qishloq xo‘jaligi belgisi ma’lumotnomasi uni sun davridagi «Nenjuy»ga bog‘laydi, nom muhofazasi esa 2011 yilda boshlanadi. 2025 yil talablari uni aniq tasvirlaydi — uzoq so‘litish, mashinada tekislash va presslash, tukli kurtaklari bo‘lgan tekis zumrad barg, nozik baland xushbo‘ylik va tiniq nozik yashil damlama.

Manbalar

Geografik ko‘rsatkich

• CNIPA 地理标志产品认定 №632

To‘liq ro‘yxat — Manbalar sahifasida