Lùmíng gòngchá

Лумин Гунча (Lùmíng gòngchá, 鹿鸣贡茶) — «бұғы айқайының салық шайы», Сычуань провинциясының оңтүстігіндегі Ибинь (宜宾) қалалық округіне қарасты Гунсянь (珙县) уезінің таулы оңтүстігінен шығатын көк шай, Юньнань шекарасына жақын. Атауы XVI ғасырда Мин сарайына тарту етілген шай туралы аңызға меңзейді. Провинция үкіметінің дерегіне сәйкес, жасаудың ескі тәсілі жоғалған, ал қазіргі шай 1980–1990 жылдары қайтадан әзірленген. Шикізатты 1100–1800 м биіктіктегі «Лумин шай теңізі» (鹿鸣茶海) бақтары береді. Лумин Гунча — географиялық нұсқауы бар өнім.

1. Жіктелуі және шығу тегі

Түрі: Көк шай (绿茶, lǜchá). Табылған деректерде сыныбы көрсетілген құжат жоқ, бірақ барлық сипаттамалар — көк шайға тән, ал жергілікті өнімдер анықтамалық сайты Ибиньде «鹿鸣» маркасы көк шайдың синониміне айналғанын жазады.
Санаты: Оңтүстік Сычуаньның таулы көк шайы; географиялық нұсқауы бар өнім.
Шығу тегі: Қытай, Сычуань провинциясы (四川, Sìchuān), Ибинь қалалық округі (宜宾, Yíbīn), Гунсянь уезі.
Өндіріс ауданы: Провинция үкіметінің дерегі бойынша — уездің оңтүстігіндегі Шибэй (石碑乡) мен Цаоин (曹营乡) болыстары және Ванцзя (王家镇) кенті. Уездің өлкетанулық мәтіні өндіріс орнын Сычуань мен Юньнань шекарасындағы «Лумин шай теңізі» деп атайды.
Қорғау аймағы: Табылған деректерде қорғау туралы құжаттағы бірліктердің нақты тізімі жоқ.

2. Тарихы және мәдени маңызы

Тарихы:
- Ежелгі заман. Уездің өлкетанулық мәтіні Цзинь дәуіріндегі Чан Цюйдің «Хуаян го чжи» (《华阳国志》) еңбегінен салыққа берілген шай аталған үзінді келтіреді де, бұл жолдарды бо халқының жері Бодаоға (僰道) жатқызады. Бірақ дәйексөз, мәтіннің өзіне сәйкес, Ба туралы тараудан (巴志) алынған, сондықтан Гунсяньмен байланысы — жергілікті авторлардың түсіндірмесі.
- 1541. Провинция үкіметінің дерегі бойынша, осы жылға дейін шай әйгілі болып, сарайға салық ретінде жіберілген. Бо (僰人) халқы қырылғаннан кейін жасау тәсілі жоғалған.
- 1573. Өлкетанулық мәтіннің өзі «据传» — «аңыз бойынша» деген сөзбен бастайтын аңыз: Ваньлидің бірінші жылы сычуаньдық губернатор Цзэн Шэнъу мен әскери қолбасшы Лю Сянь бо көтерілісін басқан, ал әскерлердің бірі Сяолуин (小陆营) — қазіргі Цаоин кентінің Лумин (鹿鸣村) ауылы — деген жерде бо халқынан шай жасау тәсілін біліп алған. Осы тәсілмен жасалған шай император Шэньцзунге тарту етіліп, ол оған «Лумин» деген ат берген деседі. Әртүрлі деректердегі 1541 және 1573 жылдар бір-бірімен онша үйлеспейді: бірінде шай өз атауы туралы аңыздан бұрын әйгілі болып тұр.
- 1980-ші жылдар. Юнсин шай шаруашылығы (永兴茶场) жоғалған шайды қалпына келтіре бастады — провинция үкіметінің дерегі бойынша.
- 1990-шы жылдар. Ибинь Сычуань ауылшаруашылық университетімен бірге дәстүрлі тәсілдерді заманауи әдістермен ұштастыра отырып, қазіргі Лумин Гунчаны әзірледі.
- 2013–2015. Уездің өлкетанулық мәтіні бойынша — 2013 және 2014 жылдары II және III Қытай (Сычуань) халықаралық шай көрмесінің алтын медальдары, 2015 жылы XI «Чжунча бэй» (中茶杯) байқауының сыйлығы.
- 2018. «Байду» анықтамалығы бойынша, 14 наурызда бұрынғы Сапа қадағалау, инспекция және карантин бас басқармасы № 33 хабарламамен шайды географиялық нұсқауы бар өнім ретінде қорғауға алған; бастапқы дереккөзбен күні мен нөмірі тексерілмеген.
- 2020. Өндіріс техникасы туралы DB5115/T 59-2020 жергілікті стандарты бекітілді; 2024 жылы ол күшін жойып, сапа талаптары туралы DB5115/T 59—2024 стандартымен ауыстырылды.
- 2024. Зияткерлік меншік мемлекеттік басқармасының 27 қыркүйектегі № 597 хабарламасымен арнайы белгіге құқықты 四川省珙县鹿鸣茶业有限公司 компаниясы алды.
Атауы: 鹿鸣 (lùmíng) — «бұғы айқайы», Лумин ауылының және аңыз бойынша шайдың аты; 贡茶 (gòngchá) — «салық ретінде тарту етілген шай».
Мәдени маңызы: Шайды өлкетанулық мәтін Гунсянь ауданын жері деп атайтын, жоғалып кеткен бо халқымен байланыстырады.

3. Ботаникалық сипаттамасы және шикізаты

Сорттары / культиварлары: Табылған деректерде сорттың немесе жергілікті популяцияның атауы жоқ.
Шикізаты: Уездің өлкетанулық мәтіні бойынша, бір цзинь (500 г) құрғақ шайға 35–40 мың іріктелген толық бүршік кетеді.
Желісі: «Байду» анықтамалығы бойынша, осы атаумен бірнеше шай шығарылады — «гунча», «цуйя», «уя», «маофэн» және жабайы бұталардан алынған көк шай; деректердегі сыртқы келбет сипаттамалары әртүрлі.
Жинау стандарты және жинау уақыты: Табылған деректерде нақты деректер жоқ.

4. Терруары және өсіру ерекшеліктері

Аймағы: Гунсянь уезінің оңтүстігі, Сычуань мен Юньнаньның түйіскен жері.
Өсу биіктігі: Өлкетанулық мәтін бойынша, «Лумин шай теңізі» шамамен 11 320 му алып жатыр, ал оның өзегі — он мың му бақ — 1100–1800 м биіктікте орналасқан.
Климаты: Уезд ылғалды муссондық, орталық субтропикалық белдеу ретінде сипатталған: орташа жылдық температура 17,8 °C, жауын-шашын 1171 мм, күн сәулесі — жылына 961,7 сағат; өлкетанулық мәтін уезді Қытайға тән күн сәулесі аз аудан деп атайды. Ормандылығы — 43,68 %.
Топырағы: Саздақты сары балшық (壤质黄泥土) — қопсыған, суды жақсы өткізеді, қалың қарашірік қабаты және органиканың жоғары мөлшері бар.
Ерекшеліктері: Сипаттамаға сәйкес, тұман, ылғалдылық және тәуліктік температураның үлкен айырмашылығы бұтаның өсуін баяулатады, сондықтан өркендер нәзік болып қалады.

5. Өндіріс технологиясы

Табылған деректерде толық технология мен параметрлер жоқ. Қазіргі шай 1990-шы жылдары дәстүрлі тәсілдерді заманауи әдістермен ұштастыру арқылы жасалғаны белгілі, ал 2020–2024 жылдары өндіріс техникасын жергілікті стандарт реттеген, бірақ оның мәтінін ашу мүмкін болмады.

Көк шайдың жалпы схемасы — жайып қою (摊放, tānfàng), бекіту (杀青, shāqīng), пішіндеу (ширатылған шай үшін — бұрау, 揉捻, róuniǎn) және кептіру (干燥, gānzào); бұл сыныптың схемасы, Лумин Гунча технологиясының сипаттамасы емес.

6. Органолептикалық сипаттамалары

Екі ресми сипаттама желінің әртүрлі шайларына қатысты болса керек.

Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: Провинция үкіметінің дерегі бойынша — тығыз, жіңішке және тегіс жапырақ, түгі айқын, сұр-жасыл (紧细匀称、毫锋显露、色泽灰绿). Уездің өлкетанулық мәтіні бойынша — бүршіктер жалпақ, тік және тегіс, зүмірет жасыл, майлы жылтыр (扁、平、直、滑，色泽翠绿油润).
Құрғақ жапырақтың хош иісі: Табылған деректерде деректер жоқ.
Тұнбаның хош иісі: Талғампаз, биік және ұзақ (清雅高长) — провинция дерегі бойынша; биік және таза — өлкетанулық мәтін бойынша.
Дәмі: Жаңа, сергек және жұмсақ (鲜爽醇厚); бүршікті шайда — жаңа, тәтті қайтыммен.
Тұнбаның түсі: Зүмірет жасыл, ашық (翠绿明亮) — провинция дерегі бойынша; ашық жасыл, таза — бүршікті шайда.
Шай түбі (қайнатылған жапырақ): Етті және тегіс (肥硕匀齐); бүршіктер стақанда көтеріліп, қайта түсіп, әрқайсысы жеке тұрады.

7. Химиялық құрамы

Табылған деректерде сандық деректер жоқ. Уездің өлкетанулық мәтіні дәмді таулы климатпен түсіндіреді: қысқа күн сәулесінде өркендерде ащы катехиндер аз, ал теанин, еритін азот және хош иісті заттар көп болады делінеді. Лумин Гунча үшін мұны растайтын өлшемдер табылған деректерде жоқ.

8. Қайнату

Көк шайға арналған сынып тәжірибесі.

Судың температурасы: 80–85 °C.
Шай мөлшері: 150 мл-ге 3 г.
Ыдыс: Шыны стақан — онда бүршіктердің тік тұрғаны көрінеді, — немесе ақ гайвань.
Процесс:
1. Ыдысты жылыту.
2. Шайды салып, суды қабырғасымен құю.
3. Бірінші тұнба — 40–60 секундтан кейін.
4. Тұнбаның бір бөлігін қалдыра отырып ішу, сосын су құю.
5. Екі-үш қайта құю.

9. Сақтау

Сынып тәжірибесі. Герметикалық қаптамада, тоңазытқышта 0–5 °C температурада, жарықтан, ылғалдан және бөгде иістерден аулақ. Табылған деректерде осы шайға арналған сақтау мерзімі жоқ.

10. Бағасы және жалған өнімдер

Табылған деректерде баға туралы деректер жоқ.

Жалған өнімдерден қалай сақтануға болады:
- Географиялық нұсқаудың арнайы белгісін іздеп, өндірушіні Зияткерлік меншік мемлекеттік басқармасының хабарламалары бойынша тексеріңіз; № 597 хабарламада белгі 四川省珙县鹿鸣茶业有限公司 компаниясына рұқсат етілген.
- Шай көк болуы және Ибинь округінің Гунсянь уезінен шығуы тиіс.
- «鹿鸣» сөзінің өзі шығу тегін дәлелдемейді: жергілікті өнімдердің анықтамалық сайты бойынша, Ибиньде және көрші уездерде бұл марка көк шайдың синониміне айналған.
- Табылған деректер шыныаяқтағы жалғандық белгілерін сипаттамайды.

11. Қызықты деректер

Гунсянь уезін өлкетанулық мәтін Қытайға тән күн сәулесі аз аудан деп атайды: жылына мың сағаттан аз күн сәулесі.
Өлкетанулық мәтін бойынша, 2019 жылы өндіріс HACCP жүйесі бойынша сертификаттаудан өтті, ал шайлар сериясы Еуроодақтың 580 көрсеткіші бойынша сынақтан өтті.

12. Ибиньнің басқа шайларымен салыстыру

Ибинь Цзао Ча (宜宾早茶): Ибинь округінің ерте көк шайы; Лумин Гунча — бақтары 1800 м биіктікке дейін жететін оңтүстік уездің таулы шайы.
Цзюньлянь Хунча (筠连红茶): Сол округтің Цзюньлянь уезінің қызыл шайы — басқа сынып.
Гошэн Ча (国胜茶): Оңтүстік Сычуаньның Юньнань шекарасындағы таулы көк шайы, бақтары одан да биік — 1600–2500 м — және орхидея хош иісі бар.

Қорытынды:

Лумин Гунча — Гунсяньнің оңтүстігіндегі таулы көк шай, оның тарихы екі тірекке сүйенеді: бо халқының Мин сарайына салық беруі туралы аңызға және шайды қайта қалпына келтірген 1980–1990 жылдардағы жұмысқа. Құжаттар оны 1100–1800 м биіктіктегі «Лумин шай теңізінен» шыққан, зүмірет жасыл тұнбасы және таза биік хош иісі бар, екі келбетте — ширатылған және жалпақ бүршікті — биік таулы шай ретінде суреттейді. Көптеген егжей-тегжейлер — сорт, технология, нақты аймақ — табылған деректерде ашылмаған.