Цзюньлянь Хунча (Jūnlián hóngchá, 筠连红茶) — Сычуань провинциясының оңтүстігіндегі Ибинь қалалық округіне қарасты Цзюньлянь уезінің (筠连县) қызыл шайы. XX ғасырдың екінші жартысында уезд саудада «Чуаньхун» (川红, Chuānhóng) деген атпен белгілі сычуаньдық қызыл шайдың басты базасы болды. Негізгі сорт — жергілікті Цзаобайцзянь (早白尖, Zǎobáijiān). Атау 2014 жылдан бастап ауылшаруашылық географиялық нұсқауымен және 2026 жылы Мемлекеттік зияткерлік меншік басқармасының (CNIPA) тануымен қорғалады.
1. Жіктелуі және шығу тегі
- Түрі: Қызыл шай (红茶, hóngchá) — сыныбы атауында аталған және белгі регламентімен расталған.
- Санаты: Чуаньхун сычуаньдық желісінің гунфу-қызыл шайы (工夫红茶, gōngfu hóngchá); географиялық нұсқауы бар өнім.
- Шығу тегі: Қытай, Сычуань провинциясы (四川, Sìchuān), Ибинь қалалық округі (宜宾, Yíbīn), Цзюньлянь уезі. Уезд сипаттамасы бойынша — Сычуань қазаншұңқырының оңтүстік шеті, Юньнань-Гуйчжоу таулы үстіртінің солтүстік етегі, Сычуань мен Юньнань түйіскен жер.
- Қорғалатын аймақ — екі тұжырымдама:
- Ауылшаруашылық белгісінің регламенті (2014): уездің 18 кенті мен болысы және 243 ауылы, қорғалатын аумағы 9200 га, жылдық өнімі 5000 т.
- CNIPA тануы (2026): уездің қолданыстағы әкімшілік аумағы түгелдей. Мұндай шекара әкімшілік тормен бірге өзгереді, ал 2014 жылғы тізім кенттерді атап көрсетеді.
- Географиялық координаттары: 2014 жылғы регламент бойынша — 104°17′45″–104°47′20″ ш. б., 27°50′37″–28°14′8″ с. е.
2. Тарихы және мәдени маңызы
- Тарихы:
- Шайдың көнелігі. Уезд сайты жергілікті шай өсіруді Цинь және Хань дәуірлеріне, екі мың жылдан астам уақыт бұрынғы кезеңге апарады; 2009 жылғы газет мақаласы «мың жылдан астам» дейді. Дереккөздер бұл айырмашылықты түсіндірмейді.
- 1951–1957. «Чжунхуа хэцзо шибао» газетіне (2009) сәйкес, 1951 жылы уезде елдің оңтүстік-батысындағы қызыл шай технологиясын енгізудің жеті станциясының бірі ашылды. 1957 жылы уездік алғашқы өңдеу фабрикасы іске қосылды; жартылай фабрикат Ибинь шай фабрикасында жетілдіріліп, КСРО мен Шығыс Еуропаға жөнелтілді.
- Лақап аты. 1950-ші жылдардың аяғында жергілікті гунфу-шайды сол газет бойынша «赛祁红» — «цимэньдікінен кем түспейтін» деп атады.
- 1959. 8 қыркүйекте, Байлу маусымы күні, «Цзиньхуан Байлу яча» шайына арналған бүршіктер жиналып, ҚХР-дың он жылдығына орай Пекинге жіберілді.
- 1985. Газет 1980-ші жылдардың ортасын уезд қызыл шайының шарықтау шегі деп атайды. Сол жылы, осы газет бойынша, «川红工夫» Лиссабондағы 24-ші дүниежүзілік сапалы өнімдер байқауында алтын медаль алды — бұл Чуаньхун сауда маркасының марапаты, жеке цзюньляньдық шайдың емес. Сол нөмірдегі басқа мақала мен Ибинь ауыл шаруашылығы басқармасы 1985 жылғы басқа марапатты — Панамадағы өнімдер көрмесінің алтынын атайды; айырмашылық түсіндірілмеген.
- 1988–1990-шы жылдар. Уезд толықтай дерлік жасыл шайға көшті; 1990-шы жылдардың аяғында қызыл шайды, газет бойынша, өндіруді тоқтата жаздады.
- 2000-ші жылдар. Уездік фабриканың мұрагері «筠连红» атауымен шығаруды қалпына келтірді.
- 2014. Ауылшаруашылық географиялық нұсқауы AGI01565; регламент — Ауыл шаруашылығы министрлігінің 2014 жылғы 18 қарашадағы № 2179 хабарламасы, анықтамалық порталдың қайта басылымында.
- 2026. CNIPA № 687 хабарламасы бойынша тану.
- Атауы: «Цзюньлянь» — уезд атауы; «хунча» — қызыл шай.
- Мәдени маңызы: Цзюньляньды «Чуаньхунның отаны» деп атайды. Анықтамалық портал атау үшін тағы № 7948508 белгісін және 2011 жылғы № 177 хабарлама бойынша өнімді қорғауды көрсетеді; бұл құжаттарды мен көрмедім.
3. Ботаникалық сипаттамасы және шикізаты
- Сорты: Белгі регламенті негізгі сорт ретінде жергілікті «筠连早白尖» сортын атайды. 2009 жылғы газет бойынша, бұл жергілікті популяция, ертеде — «黄芽茶», «сары бүршік шайы»; 1985 жылы Сычуань оны жақсартылған сорт деп таныды, кейін мемлекеттік мәртебе алды. Ибинь ауыл шаруашылығы басқармасы оны клондық сорт деп атайды — дереккөздер алшақтайды.
- Сорт белгілері: Газет оны «ерте, нәзік, балғын» сөздерімен сипаттайды: Цинмин мерекесіне дейін бүршіктері сары-ақ болады.
- Жинау стандарты: Бір бүршік пен бір-екі жапырақ; жапырағы тұтас, тегіс, балғын және таза (регламент).
- Жинау уақыты: Регламент мерзім белгілемейді; газет алғашқы көктемгі шайдың сәуір басында дайын болатынын жазады.
4. Терруары және өсіру ерекшеліктері
- Аймағы: Сычуань қазаншұңқырының оңтүстік шетіндегі Умэншань таулары (乌蒙山, Wūméngshān); жер бедері оңтүстіктен солтүстікке қарай төмендейді.
- Биіктігі: Регламент аудан үшін 368–1777 м, газет бақтар үшін 760–1200 м деп атайды. Бақтардың нақты биіктігін құжат көрсетпейді.
- Топырағы: Сары және күлгін топырақтар (黄壤、紫色土), pH 5,5–6,5. Регламент ауданды селені жоғары шай аймағына жатқызады, сандар келтірмейді.
- Климаты: Ылғалды субтропиктік муссондық. Регламент бойынша: орташа жылдық температура 17,6 °C, жауын-шашын 1200,9 мм, аязсыз кезең 344 күн, орташа салыстырмалы ылғалдылық 81 %.
- Агротехникасы: Регламент қос қатарлы отырғызуды, жеміс беретін бақтарда сабан мульчасын және жас бақтарда гербицидсіз қолмен отауды талап етеді; өндіріс DB511500/T/34-2011 жергілікті стандарты бойынша жүреді.
5. Өндіріс технологиясы
Жергілікті стандарт мәтінін мен көрмедім. Нақты осы шайдың сипаттамасы емес, гунфу-қызыл шайдың жалпы схемасы:
- Солдыру (萎凋, wěidiāo).
- Бұрау (揉捻, róuniǎn).
- Тотығу (发酵, fājiào): Жапырақ мыс-қызыл түске дейін қоюланады.
- Екі отта кептіру: алғашқы (毛火, máohuǒ) және соңғы (足火, zúhuǒ).
Бұл шай туралы уезд былай жазады: жапырағы балғын, тотығуы қалыпты, алғашқы кептіру жылдам әрі ыстық, салқындау жылдам әрі толық, «өзегіне дейін», ал соңғы кептіру ұзақ. Жылдам соңғы кептіруді қате деп санайды: сырты құрғақ, іші ылғал. Күшті отпен уезд шайдың «қанық, күшті және балғын» сипатын байланыстырады. 2009 жылғы газет бойынша, қайта жаңғырту кезінде табиғи солдыруды қайтарды және температураны бақылайтын тотығуды енгізді.
6. Органолептикалық сипаттамалары
Белгі регламенті бойынша сипаттама (2014):
- Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: Тығыз бұралған, жылтыр қара, тегіс (紧结乌润、匀整).
- Құрғақ жапырақтың хош иісі: Табылған дереккөздерде жеке сипаттамасы жоқ.
- Тұнба хош иісі: Тәтті, қою, тұрақты (甜香浓郁、持久). Уезд оны апельсин-карамельді (橘糖香, jútáng xiāng) деп атайды.
- Дәмі: Балғын әрі жұмсақ, тәтті қайтарыммен (鲜醇回甘).
- Тұнба түсі: Қызыл, ашық, мөлдір, алтын жиекті (红亮清澈带金边).
- Шай түбі (демделген жапырақ): Біркелкі қызыл және ашық (红匀亮).
7. Химиялық құрамы
Белгі регламенті дайын шайға төменгі шектер белгілейді:
| Көрсеткіш | Талап |
|---|---|
| Шай полифенолдары | кемінде 9 % |
| Суда еритін экстрактивті заттар | кемінде 35 % |
Табылған дереккөздерде басқа физика-химиялық деректер жоқ.
8. Демдеу
Сынып тәжірибесі.
- Су температурасы: 90–95 °C.
- Шай мөлшері: 150 мл-ге 3 г.
- Ыдыс: Гайвань немесе фарфор шәйнек; ақ шыныаяқта алтын жиек көрінеді.
- Процесс:
- Ыдысты жылыту.
- Шайға су құю.
- Алғашқы тұнба — шамамен бір минут.
- Тұнбаны толығымен төгу.
- Қайталау, тұндыру уақытын біртіндеп ұзарту.
9. Сақтау
Сынып тәжірибесі. Бөлме температурасында құрғақ, қараңғы жерде, тығыз қаптамада, иістерден аулақ.
10. Бағасы және жалған өнімдер
Табылған дереккөздерде баға туралы деректер жоқ.
- Жалған өнімдерден қалай аулақ болуға болады:
- Географиялық нұсқау белгісін іздеу: «筠连红茶» атауын ауылшаруашылық нұсқауының жалпы белгісімен бірге.
- Өндірушінің Цзюньлянь уезінен екенін тексеру.
- Жапырағы — тығыз, жылтыр қара; тұнбасы — қызыл, мөлдір, алтын жиекті.
11. Қызықты фактілер
- Уезд мынадай мәтел келтіреді: «天子未尝黄芽茶，百草不敢先开花» — Аспан Ұлы «сары бүршік шайын» татпайынша, шөптер гүл ашуға батылы бармайды. Аңыз бойынша, бұл шай сарайға жеткізілген.
- 2009 жылғы газет бойынша, 1957 жылы фабрика солдыруды қысқартып, алтыншы-жетінші сортты ірі жапырақтан экспорттық ұсақталған қызыл шай жасай алды — жазғы және күзгі жапырақтан жақсы шай шықпайды деген пікірге қарамастан.
- 1980-ші жылдардың ортасында сол фабрика канчжуань (康砖, kāngzhuān) қара престелген шайын да шығарды.
- Бір газет нөмірінің екі мақаласында «Цзюньлянь — Чуаньхунның отаны» сөздері Люй профессорға телінген, бірақ есімі әртүрлі жазылған: 吕元福 және 吕允福.
12. Басқа қызыл шайлармен салыстыру
- Чуаньхун Гун Фу (川红工夫): Цзюньлянь басты база болған сычуаньдық сауда маркасы; Цзюньлянь Хунча — өз аймағы мен регламенті бар уездік өнім.
- Ци Мэнь Хун Ча (祁门红茶): «Сай Цихун» лақап атындағы эталон.
- Дянь Хун Гунфу (滇红工夫): Ірі жапырақты шикізаттан жасалған юньнаньдық гунфу.
- Ибинь Цзао Ча (宜宾早茶): Сол Ибинь қалалық округінің ерте жасыл шайы.
Қорытынды:
Цзюньлянь Хунча — жарты ғасыр бойы Чуаньхун жалпы атауымен сычуаньдық экспортқа шикізат берген, 1990-шы жылдары қызыл шайдан айырыла жаздап, 2000-шы жылдары қайтарған уезд қызыл шайы. Белгі регламенті оны дәл сипаттайды: жергілікті Цзаобайцзянь сорты, бір-екі жапырақты бүршік, тығыз қара жапырақ, тәтті тұрақты хош иіс және алтын жиекті қызыл мөлдір тұнба. Оның тарихы негізінен газет және уездік мәтіндер бойынша белгілі.
Дереккөздер
Географиялық нұсқама
Толық тізім — «Дереккөздер» бетінде