გულინ ნიუპი ჩა (Gǔlìn niúpí chá, 古蔺牛皮茶) — ჩაი გულინის მაზრიდან (古蔺县), ლუჭოუს საქალაქო ოლქიდან, სიჩუანის პროვინციის სამხრეთ ნაწილში, და ამავე სახელწოდების ჩაის ბუჩქის ადგილობრივი ჯიშია. „ნიუპი“ (牛皮) ნიშნავს „ხარის ტყავს“: სახელი მომდინარეობს დიდი, სქელი ფოთლიდან და არა ჩაის კლასიდან. ჯიში წარმოშობით არის ძიაოზიგოუს ხეობიდან (椒子沟) ძაოლინის სოფელთან (枣林村), გულინის დაბაში, და 1985 წელს პროვინციულ ადგილობრივ ჯიშად იქნა აღიარებული. სახელი დაცულია გეოგრაფიული სერტიფიკაციის ნიშნით — 2018 წლის მარტის მონაცემებით, სიჩუანის ასეთ ნიშანთა სიაში ის უკვე შეტანილია. კლასი ნიშნით განსაზღვრული არ არის.
1. კლასიფიკაცია და წარმოშობა
- ტიპი: დადგენილი არ არის: ნიშნის დოკუმენტი კლასის მითითებით არ მინახავს. ჯიშის საცნობარო აღწერა მას მწვანე და წითელი ჩაისთვის ვარგისად ასახელებს; ლუჭოუს ხელისუფლება „ნიუპი ჩას“ როგორც ჯიშს, ისე მზა ჩაის სახელწოდებას უწოდებს, მაგრამ კლასს არ უთითებს.
- კატეგორია: სამხრეთ სიჩუანის ადგილობრივი ჯიშის ჩაი; გეოგრაფიული სერტიფიკაციის ნიშანი.
- წარმოშობა: ჩინეთი, სიჩუანის პროვინცია (四川, Sìchuān), ლუჭოუს საქალაქო ოლქი (泸州, Lúzhōu), გულინის მაზრა (古蔺, Gǔlìn). ჯიშის სამშობლოა ძიაოზიგოუს ხეობა ძაოლინის სოფელთან (枣林村), გულინის დაბაში (古蔺镇).
- ნიშნის ზონა: სიჩუანის სიაში ნიშნის მფლობელის ადმინისტრაციული კუთვნილებად გულინის მაზრაა მითითებული; ზონის იურიდიულ საზღვარს ჯგუფური სტანდარტი აღწერს, რომლის ტექსტიც არ მინახავს.
- გეოგრაფიული კოორდინატები: გულინი — დაახლოებით ჩრდ. განედი 28,0° და აღმ. გრძედი 105,8°.
2. ისტორია და კულტურული მნიშვნელობა
- ისტორია:
- მატიანე. ლუჭოუს ხელისუფლება და 2017 წლის რეგიონული სიახლე ციტირებენ მაზრის მატიანეს „古蔺县志“: „牛皮茶，曾为贡茶“ — ეს ჩაი „ოდესღაც საზღაურო ჩაი იყო“. როდის და ვის მიართვეს, ციტატაში არ არის ნათქვამი.
- 1985. პროვინციულმა კომისიამ სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ჯიშთა საკითხებში ის სიჩუანის პროვინციულ ადგილობრივ ჯიშად აღიარა.
- 2014. სიჩუანის სასოფლო-სამეურნეო უნივერსიტეტის მებაღეობის კოლეჯმა ჟურნალში „作物学报“ (2014, № 12) გამოაქვეყნა ჯიშის კვლევა: 76 მცენარე შვიდი პოპულაციიდან, მორფოლოგია, ბიოქიმია, ISSR მარკერები.
- ნიშანი. 2018 წლის მარტის მონაცემებით სიჩუანის გეოგრაფიულ ნიშანთა სიაში გულინ ნიუპი ჩა უკვე დაფიქსირებულია; საცნობარო აღწერა რეგისტრაციის წლად 2017-ს ასახელებს. ნიშნის ნომერი და მფლობელი ვერ ვიპოვე.
- 2021. 28 მაისის ცნობით, მაზრის საბაზრო ზედამხედველობის სამმართველომ ჩაატარა ჯგუფური სტანდარტების ექსპერტიზა მაზრის ორ ნიშანზე — „地理标志证明商标 古蔺面“ (ლაფშა) და „地理标志证明商标 古蔺牛皮茶“. სტანდარტები აღწერს ზონას, ხარისხის მოთხოვნებს, კონტროლის წესებს, მარკირებასა და შეფუთვას; მათი შემოღება ეროვნულ პლატფორმაზე გამოქვეყნების შემდეგ იგეგმებოდა. გამოვიდა თუ არა სტანდარტი, ვერ დავადგინე.
- სახელწოდება: 古蔺 — მაზრის სახელი, 牛皮 — „ხარის ტყავი“, 茶 — ჩაი.
- კულტურული მნიშვნელობა: 2014 წლის სტატია გულინ ნიუპი ჩას სიჩუანისთვის ჩაის ბუჩქის განსაკუთრებულ რესურსს უწოდებს და გვაფრთხილებს, რომ პოპულაციის არეალი გვალვებისა და ადამიანის ჩარევის გამო იკუმშება. 2017 წლის რეგიონული სიახლის თანახმად, მაზრის სატყეო უწყების თანამშრომელმა მაზრის რამდენიმე თემში ამ ჯიშის ძველი ხეები აღმოაჩინა და მათი უმეტესობის ასაკი რამდენიმე ასეულ წლად შეაფასა; დამოუკიდებელი შემოწმება ვერ ვიპოვე.
3. ბოტანიკური აღწერა და ნედლეული
ჯიშის შესახებ საცნობარო სტატიის მიხედვით, თუ სხვაგვარად არ არის მითითებული.
- ბუჩქის ტიპი: თესლოვანი პოპულაცია (有性系), ბუჩქი, საშუალო ფოთლოვანი, საშუალო სიმწიფის, დიპლოიდური. 2014 წლის სტატია აზუსტებს: ძიაოზიგოუს პოპულაციებში ბუჩქები ჭარბობს, მაგრამ შვიდი პოპულაციიდან ხუთში არის მცირე ხეები ან ხეებიც.
- ბუჩქი: საკმაოდ მაღალი, ვარჯი გაშლილი, დატოტვა იშვიათი, ფოთლები თითქმის ჰორიზონტალურადაა განლაგებული.
- ფოთოლი: ელიფსური ან წაგრძელებულ-ელიფსური, მუქი მწვანე, პრიალა, ზედაპირი ოდნავ შებერილი, კბილები ღრმა და იშვიათი, ფოთოლი სქელი — აქედან მოდის სახელიც.
- ყლორტები: შებუსვა საშუალო; ასი ყლორტის წონა „კვირტი და სამი ფოთოლი“ არის დაახლოებით 61,0 გ. საგაზაფხულო კრეფა 7–10 დღით ადრე იწყება, ვიდრე სხვა ადგილობრივ პოპულაციებში; კვირტები დიდია.
- ყვავილი და თესლი: გვირგვინი დაახლოებით 2,9 სმ, რვა ფურცელი, სვეტი სამნაწილიანი; თესლი დაახლოებით 1,4 სმ.
- გამძლეობა: საკმაოდ მაღალი გვალვაგამძლეობა, ნაყოფიერება საშუალო.
- გავრცელება: 2014 წლის სტატიის მიხედვით — მხოლოდ ძიაოზიგოუ და მიმდებარე მთები და ბორცვები; მცენარეები იქ ძირითადად ველური და ნახევრადველურია.
- კრეფის სტანდარტი: მონაცემები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
4. ტერუარი და მოყვანის თავისებურებები
- რეგიონი: სამხრეთ სიჩუანი; 2014 წლის სტატიის მიხედვით, მაზრა სიჩუანის ქვაბულიდან გუიჭოუს მაღლობზე გადასვლის ზონაში მდებარეობს.
- გავრცელების სიმაღლე: 2014 წლის სტატია: პოპულაციის ბირთვია ძიაოზიგოუს ტყე 900–1100 მ-ზე, მთელი არეალი — დაახლოებით 20 კმ² 800–1200 მ-ზე. ლუჭოუს ხელისუფლება: ჩაის ბაზაა ადგილები ბაიშაპო (白沙坡), ძიაოზიგოუ და ფენიუანპო (凤元坡) 600–1200 მ-ზე.
- კლიმატი: 2014 წლის სტატიის მიხედვით — ზაფხული ცხელია, ზამთარი რბილი, ნალექი შედარებით მცირეა, ზაფხულში ხშირია გვალვები. ლუჭოუს ხელისუფლება, პირიქით, უხვ წვიმებზე წერს.
- ნიადაგები: შემადგენლობისა და მჟავიანობის შესახებ მონაცემები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- კრეფის ვადები: 2017 წლის სიახლეში ადგილობრივი ჩაის ოსტატის სიტყვებით, სიმაღლის გამო ეს ჩაი ათ დღეზე მეტით გვიან იკრიფება, ვიდრე დაბალ მთებში; საცნობარო „7–10 დღით ადრე“ — შედარებაა მეზობელ პოპულაციებთან.
5. წარმოების ტექნოლოგია
ნიშნის ტექნოლოგიის დოკუმენტი არ მინახავს; 2021 წლის ჯგუფური სტანდარტი, მაზრის ცნობით, გადამუშავებასაც უნდა აწესრიგებდეს, მაგრამ მისი ტექსტი არ არსებობს.
კლასების ზოგადი სქემა და არა ამ ჩაის აღწერა: მწვანე — ფიქსაცია, გრეხა, შრობა; წითელი — გახმობა, გრეხა, დაჟანგვა, შრობა. რომელი სქემა და რა რეჟიმებით გამოიყენება გულინ ნიუპი ჩასთვის, ნაპოვნ წყაროებში არ არის ნათქვამი.
6. ორგანოლეპტიკური მახასიათებლები
აღწერები — საცნობარო სტატიიდან და ადგილობრივი კომპანიის წარმომადგენლის სიტყვებიდან 2017 წლის სიახლეში; კლასს ისინი არ ასახელებენ და ნიშნის მოთხოვნას არ წარმოადგენენ.
- მშრალი ფოთლის გარეგნობა: მკვრივი, ოდნავ მოღუნული, მწვანე, უხვი თეთრი ბეწვით (紧致微曲，白毫嵌绿).
- მშრალი ფოთლის არომატი: აღწერები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- ნაყენის არომატი: წაბლის ნოტით (栗香) — ამას ყველა ნაპოვნი აღწერა ასახელებს.
- გემო: რბილი და სავსე, ტკბილი გემოთი; ჩაი ბევრ ჩამოსხმას უძლებს (醇厚回甘，耐冲泡).
- ნაყენის ფერი: საცნობარო სტატიის მიხედვით — სუფთა და კაშკაშა; 2017 წლის სიახლეში — ყვითელი და კაშკაშა (汤色黄亮).
- ჩაის ფსკერი (გაწურული ფოთოლი): საცნობარო სტატიის მიხედვით — თანაბარი, ყვითელ-მწვანე, კაშკაშა; 2017 წლის სიახლეში — ნაზად მწვანე.
7. ქიმიური შემადგენლობა
საცნობარო სტატია რიცხვების ორ ნაკრებს იძლევა და ისინი ერთმანეთს არ ემთხვევა:
| მაჩვენებელი | საგაზაფხულო ყლორტები „კვირტი და ორი ფოთოლი“, მშრალი ნიმუში | „ახალი ფოთოლი“, წიგნის „სიჩუანის ჩაი“ (《四川茶叶》) მიხედვით |
|---|---|---|
| პოლიფენოლები | 25,1 % | 29,27 % |
| კოფეინი | 4,5 % | 4,15 % |
| ამინომჟავები | დაახლოებით 2,1 % | მონაცემები არ არის |
| ექსტრაქციული ნივთიერებები | მონაცემები არ არის | 45,17 % |
არც ერთი ნაკრები არ ასახელებს წელს და ანალიზის მეთოდს. 2014 წლის სტატიამ შვიდი პოპულაციისთვის საგაზაფხულო ყლორტებში პოლიფენოლების გაბნევა 22,57–30,17 % დაადგინა. ეს ჯიშის ნედლეულის მონაცემებია და არა მზა ჩაის.
8. მოხარშვა
კლასის პრაქტიკა — პარამეტრები დამოკიდებულია იმაზე, რომელი ჩაია ამ ჯიშიდან ხელში.
- მწვანე: 80–85 °C, 3 გ 150 მლ-ზე, პირველი ჩამოსხმა 40–60 წამი, შუშის ჭიქა ან გაივანი, ორი-სამი განმეორებითი ჩამოსხმა.
- წითელი: 90–95 °C, 3 გ 150 მლ-ზე, პირველი ჩამოსხმა დაახლოებით ერთი წუთი, გაივანი ან ფაიფურის ჩაიდანი, რამდენიმე გადასხმა გახანგრძლივებით.
9. შენახვა
კლასის პრაქტიკა. მწვანე ჩაი — ჰერმეტულ შეფუთვაში, მაცივარში 0–5 °C ტემპერატურაზე, სინათლის, ტენისა და სუნის გარეშე, გამოყენება ერთი წლის განმავლობაში. წითელი — მშრალ, ბნელ ადგილას ოთახის ტემპერატურაზე, მკვრივ შეფუთვაში, სუნისგან მოშორებით.
10. ფასი და ფალსიფიკაცია
ფასების შესახებ მონაცემები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- როგორ ავარიდოთ თავი ფალსიფიკაციას:
- მოძებნოთ გეოგრაფიული სერტიფიკაციის ნიშანი „古蔺牛皮茶“.
- შეამოწმოთ, რომ მწარმოებელი გულინის მაზრიდან არის.
- გახსოვდეთ, რომ „牛皮茶“ უნიკალური სახელი არ არის: იუნანის თემის ბანდუნის (邦东乡) ნარკვევში ასე ჰქვია ერთ-ერთ ადგილობრივ ველურ ჩაის ფორმას. ეს სხვა მცენარეა და სხვა მხარე.
11. საინტერესო ფაქტები
- სახელი ჩაის ფოთოლმა მისცა: „ხარის ტყავი“ — სქელი, მკვრივი ფოთლის სახეა.
- წიგნის „სიჩუანის ჩაი“ მიხედვით, რომელსაც ლუჭოუს ხელისუფლება ციტირებს, ამ ჯიშის მოსავლიანობა სხვა ჯიშებთან შედარებით 36,49 %-ით მაღალია.
- ჩაის ნიშნის სტანდარტი განიხილეს ერთ ექსპერტიზაზე გულინის ლაფშის სტანდარტთან ერთად.
12. შედარება სხვა ჩაიებთან
- ძიუნლიან ხუნჩა (筠连红茶): იბინის ოლქის წითელი ჩაი სამხრეთ სიჩუანში, ასევე ადგილობრივ ჯიშზე დაფუძნებული — ძაობაიძიანზე (早白尖).
- იბინ ძაო ჩა (宜宾早茶): იბინის ადრეული მწვანე ჩაი სამხრეთ სიჩუანში.
- ბეიჩუან ტაიძი ჩა (北川苔子茶): სიჩუანის ქვაბულის ჩრდილო-დასავლეთის მწვანე ჩაი, ასევე დასახელებული ადგილობრივი ჩაის ბუჩქის მიხედვით.
დასკვნით:
გულინ ნიუპი ჩა უპირველესად ჯიშია: თესლოვანი პოპულაცია სქელი მუქ-მწვანე ფოთლით, ველური და ნახევრადველური ძიაოზიგოუს ხეობაში, პროვინციის მიერ 1985 წელს აღიარებული. მისი სახელწოდებით გეოგრაფიული ნიშანია დარეგისტრირებული, მაგრამ რომელ ჩაის იცავს ის — მწვანეს, წითელს თუ ორივეს, — ნაპოვნ დოკუმენტებში არ არის ნათქვამი. აღწერები თანხმდებიან წაბლის არომატზე, სავსე გემოსა და გადასხმებისადმი გამძლეობაზე; ჯგუფური სტანდარტის ტექსტამდე ეს საუკეთესოა, რაც არსებობს.