Яолі Нэньжуй (Yáolǐ nènruǐ, 瑶里嫩蕊) — зялёны чай пасёлка Яолі павета Фулян (浮梁县) гарадской акругі Цзіндэчжэнь на паўночным усходзе правінцыі Цзянсі. Яолі — горны пасёлак каля мяжы з Аньхоем, які называюць вытокам цзіндэчжэньскага фарфору. Імя «Нэньжуй» — «далікатны бутон» — даведачныя тэксты ставяць у шэраг старых фулянскіх чаёў, вядомых з часоў Тан. З 2008 года Яолі Нэньжуй ахоўваецца як прадукт з геаграфічным указаннем, і яго дакумент падрабязны: гатункі, месца, стандарт збору, тэхналогія з тэмпературамі і фізіка-хімічныя нормы.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá), неферментаваны. Клас у дакуменце прама не названы, але тэхналогія — фіксацыя ў катле, скручванне, выпростванне, сушка — і аблічча (прамыя скруткі з пушком, далікатна-зялёны ліст, празрысты настой) належаць зялёнаму чаю.
- Катэгорыя: Зялёны чай Цзянсі; прадукт з геаграфічным указаннем (2008).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Цзянсі (江西, Jiāngxī), гарадская акруга Цзіндэчжэнь (景德镇, Jǐngdézhèn), павет Фулян (浮梁县, Fúliáng xiàn), пасёлак Яолі (瑶里镇, Yáolǐ zhèn).
- Зона аховы: Цяперашняя адміністрацыйная тэрыторыя пасёлка Яолі — паводле заяўкі ўрада павета Фулян 2008 года.
- Геаграфічныя каардынаты: Каля 29,5° пн. ш. і 117,6° у. д.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Фулянскі чай у эпоху Тан. Яолі ляжыць у павеце Фулян, чый чайны гандаль вядомы з эпохі Тан. Геаграфічны звод «Юаньхэ цзюньсянь тучжы» (《元和郡县图志》) запісвае, што Фулян штогод даваў 7 млн то (驮) чаю і каля 150 тыс. вязанак манет падатку; якую долю ўсяго чаю імперыі гэта складала, сучасныя аўтары ацэньваюць па-рознаму. У 816 годзе Бо Цзюйі ў «Песні пра піпу» (《琵琶行》) згадаў купца, які паехаў у Фулян па чай.
- Старыя імёны. Даведачныя тэксты пералічваюць «Сяньчжы» (仙芝), «Нэньжуй» (嫩蕊), «Фухэ» (福合) і «Лухэ» (禄合) як фулянскія чаі, вядомыя з часоў Тан; паводле гэтых тэкстаў, яны трымаліся пры Сун, Юань, Мін і Цын і станавіліся данінай да двара. Цяперашні Яолі Нэньжуй носіць старое імя; даных пра пераемнасць тэхналогіі няма.
- 2008. Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціне (AQSIQ) абвяшчэннем № 77 ад 1 ліпеня 2008 года ўзяло Яолі Нэньжуй пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем. Тым жа абвяшчэннем ахованы, сярод іншага, байцзю 酒鬼酒 і персікі 秦安蜜桃.
- 2025. На ўрадавым партале стандартаў значыцца мясцовы стандарт на Яолі Нэньжуй; яго тэкст у знойдзеных крыніцах не адкрыты.
- Назва:
- «Яолі» (瑶里) — імя пасёлка.
- «Нэньжуй» (嫩蕊, nènruǐ) — «далікатны бутон», «далікатная асяродачка»: вобраз пупышкі.
- Культурнае значэнне: У Яолі побач жывуць два старыя промыслы павета — фарфор і чай. Пасёлак лічаць вытокам цзіндэчжэньскага фарфору, а ў тым жа павеце, каля пасёлка Эху, ляжыць вёска Гаалін (高岭), ад імя якой паходзіць слова «каалін».
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Гатунак / Культывар: Паводле дакумента — 浮梁槠叶种 (Fúliáng zhūyè zhǒng), фулянскі мясцовы гатунак, а таксама 迎霜 (yíngshuāng), 浙农113 і 浙农117 «і іншыя». Саджанцы — толькі вегетатыўныя, з чаранкоў (扦插, qiānchā).
- Збор: Паводле дакумента — вясной, ручным шчыпком (手工提采).
- Стандарт збору: Паводле дакумента — ад адной пупышкі да пупышкі з адным лістом (一芽至一芽一叶); парастак цэлы, свежы, далікатны і чысты. Вышэйшы гатунак (特级) — пупышка або пупышка з ледзь раскрытым лістом; першы гатунак (一级) — ад пупышкі з ледзь раскрытым лістом да пупышкі з адным лістом.
- Градацыі па тэрмінах: Даведнік дзеліць чай па тэрмінах збору на 谷雨尖 (gǔyǔ jiān) — самы ранні збор, каля перыяду Гуюй у дваццатых чыслах красавіка (адны апісанні адносяць яго да збору да Гуюя, другія — да пачатку гэтага перыяду), — і наступныя за ім 细茶 («тонкі чай») і 粗茶 («грубы чай»). У дакуменце геаграфічнага ўказання гэтых градацый няма.
- Патрабаванні да сыравіны: Свежы ліст вязуць у чыстай, добра праветранай тары, не прыціскаючы, і берагуць яго свежасць.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Яолі — горны пасёлак на паўночным усходзе павета Фулян, каля мяжы з правінцыяй Аньхой.
- Вышыня вырошчвання: Паводле дакумента — не ніжэй за 400 м.
- Глебы: Кіслыя, pH 4,5–6,5. Супесак, утвораны пры выветрыванні чырваназёмаў, гліністых сланцаў і гранітаў. Глебавы пласт — не меншы за 0,3 м, арганічнага рэчыва — не менш за 1,0 %.
- Рэльеф: Ухіл схілаў — меншы за 35 %.
- Агратэхніка паводле дакумента: Садзяць са снежня па люты, не гусцей за 2500 кустоў на му (667 м²) у аднараднай пасадцы і 5000 — у двухраднай. Дарослыя сады падразаюць звычайна двойчы на год. Угнаенні — пераважна арганічныя, не больш за 1000 кг на му на год.
- Клімат: Дакладных даных для садоў Яолі ў знойдзеных крыніцах няма.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Паводле дакумента геаграфічнага ўказання ланцужок такі: раскладванне свежага ліста → адбор → фіксацыя → скручванне → выпростванне → сушка → пакаванне і закладка на захоўванне.
- Раскладванне (摊放 — tānfàng): Ліст раскладваюць пластом 1,5–3 см.
- Адбор (挑选 — tiāoxuǎn): Ліст перабіраюць; падрабязнасцей дакумент не дае.
- Фіксацыя (杀青 — shāqīng): У катле пры тэмпературы ад 180 да 150 °C — да роўнай і поўнай фіксацыі ўсяго ліста (杀匀杀透).
- Скручванне (揉捻 — róuniǎn): Паводле правіла «лёгкае — моцнае — лёгкае» (轻—重—轻).
- Выпростванне (理条 — lǐtiáo): Да праступання серабрыстага пушку (银毫显露) і сухасці каля 70 % (七成干).
- Сушка (烘干 — hōnggān): Тэмпература печы — ад 80 да 60 °C, да вільготнасці ніжэй за 6 %.
- Пакаванне і захоўванне: Чай фасуюць па гатунках і закладваюць на халоднае захоўванне (入库冷藏保鲜).
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Скруткі шчыльныя, прамыя, роўныя і зялёныя (条索紧直匀绿); колер далікатна-зялёны, пушок прыкметны (嫩绿显毫). Паводле дакумента, на сонцы ліст прасвечвае, як нефрыт (在阳光下通透似玉).
- Арамат сухога ліста: Дакумент асобна не апісвае; даных у знойдзеных крыніцах няма.
- Арамат настою: Высокі, доўгі і ўстойлівы, з архідэйным тонам (香气高长持久，呈兰花香).
- Смак: Свежы, мяккі, са салодкім вяртаннем (鲜醇回甜).
- Колер настою: Празрысты і яркі (汤色清澈透亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-зялёны, роўны (叶底嫩绿匀齐).
Для 谷雨尖 даведнік дадае: скруткі шчыльныя і тонкія, далікатна-зялёныя, з белым пушком; арамат чысты і ўстойлівы, настой празрысты, смак свежы і мяккі.
7. Хімічны Склад
Дакумент задае дзве нормы: водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы (水浸出物) — не менш за 36 %, амінакіслоты — не менш за 3,5 %. Вільготнасць пасля сушкі — ніжэй за 6 %. Даных пра поліфенолы і кафеін гэтага чаю ў знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю. Асобных рэкамендацый у дакуменце няма.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка — відаць, як прамыя пупышкі ўстаюць у вадзе, — або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай.
- Наліць трохі вады, даць лісту раскрыцца 20–30 секунд.
- Даліць ваду; першы настой — 1–2 хвіліны.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа для зялёнага чаю. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Дакумент і сам прадпісвае халоднае захоўванне гатовага чаю. Гэта чай сезона, вытрымка яму не патрэбная.
10. Кошт і Падробкі
Даных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма. Для зялёнага чаю звычайна даражэйшы ранні і больш далікатны збор; для Яолі Нэньжуй гэта данымі не пацверджана.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць на ўпакоўцы знак геаграфічнага ўказання.
- Правяраць, што вытворца знаходзіцца ў пасёлку Яолі: зона аховы — толькі ён.
- Ліст — прамы, шчыльны, роўны, далікатна-зялёны, з пушком; на святло — «нефрытавы».
- Арамат настою — высокі і доўгі, з архідэйным тонам.
11. Цікавыя Факты
- Імя «Нэньжуй» стаіць у пераліку старых фулянскіх чаёў побач з «Сяньчжы», «Фухэ» і «Лухэ».
- Зона аховы — адзін пасёлак, а не павет.
- Дакумент дае тэмпературны профіль адразу дзвюх аперацый — фіксацыі (180 → 150 °C) і сушкі (80 → 60 °C).
- Слова «каалін» паходзіць ад вёскі Гаалін таго ж павета Фулян.
12. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі
- Фулян Ча (浮梁茶): Павятовае ахоўванае імя, пад якім выпускаюць і чырвоны, і зялёны чай; Яолі Нэньжуй — прыватнае імя аднаго пасёлка ўнутры Фуляна.
- Фуяо Сяньчжы (浮瑶仙芝): Іншы зялёны чай павета Фулян з уласным імем; «Сяньчжы» — таксама імя са спісу старых фулянскіх чаёў.
- Хуаншань Маафэн (黄山毛峰): Зялёны чай суседняй правінцыі Аньхой. Ліст маафэна не выпростваюць у прамыя жгуцікі, як у Яолі Нэньжуй: яго форма — злёгку выгнуты «вераб’іны язычок».
У заключэнне:
Яолі Нэньжуй — зялёны чай аднаго пасёлка са старым фулянскім імем і падрабязным дакументам: чатыры гатункі, вышыня ад 400 м, пупышка або пупышка з лістом ручнога збору, фіксацыя ад 180 да 150 °C, выпростванне да серабрыстага пушку, не менш за 3,5 % амінакіслот. У кубку гэта прамыя далікатна-зялёныя пупышкі, высокі архідэйны арамат і свежы саладкаваты смак — чай фарфоравай глыбінкі Цзянсі.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»