Tónglú xuěshuǐ yúnlǜ chá

Тунлу Сюэшуй Юньлюй Ча (Tónglú xuěshuǐ yúnlǜ chá, 桐庐雪水云绿茶) — зялёны чай з адзіночных пупышак павета Тунлу (桐庐县) гарадской акругі Ханчжоу, правінцыя Чжэцзян. «Снежная вада» ў назве — тапонім, хрыбет Сюэшуйлін (雪水岭) у воласці Сіньхэ, «воблачная зелень» — вобраз гор у тумане. Чай створаны ў 1987 годзе. Патрабаванні да прадукту апісваюць яго як «адзіночную пупышку ігольчастай формы»: пупышкі на ўсіх этапах трымаюць роўнымі радамі, і ў шклянцы яны ўстаюць вертыкальна. Імя ахоўваецца сельскагаспадарчым геаграфічным указаннем, а з 2025 года — і як прадукт з геаграфічным указаннем.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Клас вызначае тэхналогія з патрабаванняў да прадукту: фіксацыя ў барабане, сушка і фармоўка, без тамлення і акіслення. Знак «绿» у імені класа не даказвае: ён уваходзіць у вобразнае спалучэнне 云绿, «воблачная зелень».
Катэгорыя: Ігольчасты зялёны чай з адзіночных пупышак; адзін з імянных чаёў акругі Ханчжоу.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Чжэцзян (浙江, Zhèjiāng), гарадская акруга Ханчжоу (杭州, Hángzhōu), павет Тунлу (桐庐, Tónglú). Галоўны раён — воласць Сіньхэ (新合乡).
Зона аховы: Дзевяць валасцей і пасёлкаў павета: Сіньхэ (新合), Чжуншань (钟山), Байцзян (百江), Хэцунь (合村), Фэньшуй (分水), Яолінь (瑶琳), Хэнцунь (横村), Фучуньцзян (富春江) і Фэнчуань (у дакуменце напісана 风川), а ў іх 59 вёсак. Заяўнік — Асацыяцыя чайнай галіны павета Тунлу (桐庐县茶叶产业协会).
Геаграфічныя каардынаты: Межы зоны — 119°10′–119°58′ у. д. і 29°35′–30°05′ пн. ш.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Тан. У «Каноне чаю» (茶经, Chájīng) Лу Юя сказана, што чай акругі Мучжоу расце ў горных далінах павета Тунлу. Гэта сведчанне пра чай павета наогул, а не пра цяперашні Сюэшуй Юньлюй.
- Сун. Мясцовыя крыніцы спасылаюцца на мінскія «Запіскі з кабінета Шасці тушачніц» (六研斋笔记) Лі Жыхуа: быццам ужо пры Сун тутэйшы чай ішоў у даніну. Даведнікі прыпісваюць і медаль сусветнай выставы 1915 года. Часам гэта пішуць прама пра «Сюэшуй Юньлюй», але імя з’явілася толькі ў 1987 годзе, так што гаворка можа ісці толькі пра чай павета; першакрыніц я не бачыў.
- 1987. Створаны чай у цяперашнім выглядзе.
- 1991. Прэмія «знакаміты чай культуры» (文化名茶) на Кітайскім міжнародным фестывалі чайнай культуры ў Ханчжоу.
- 2011–2012. Паводле даведачнага апісання, 20 снежня 2011 года Міністэрства сельскай гаспадаркі ўхваліла рэгістрацыю сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання (нумар AGI00776); пасведчанне, паводле паведамлення галіновага часопіса, атрымана ў 2012 годзе. Таму ў крыніцах сустракаюцца абедзве даты.
- 2025. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці аб’яўленнем № 640 прызнала Тунлу Сюэшуй Юньлюй Ча прадуктам з геаграфічным указаннем і зацвердзіла патрабаванні да яго.
Назва:
- «Тунлу» (桐庐) — імя павета; «Сюэшуй» (雪水, xuěshuǐ) — «снежная вада», ад хрыбта Сюэшуйлін.
- «Юньлюй» (云绿, yúnlǜ) — «воблачная зелень»: паводле мясцовых крыніц, імя дадзена таму, што сады ля Сюэшуйліна і гары Цяньтаншань ляжаць высока, у частых туманах і прахалодзе.
Культурнае значэнне: Імянны чай павета Тунлу; мясцовая прэса называе яго «родапачынальнікам ігольчастых чаёў» (针形茶鼻祖). Патрабаванні да прадукту асабліва адзначаюць яго відовішчнасць: завараныя пупышкі «стаяць у кубку стройна» (婷婷玉立).

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сарты / Культывары: Патрабаванні называюць галоўнымі сартамі Цзюкэн (鸠坑, Jiūkēng), Чжэнун 117 (浙农117, Zhènóng 117) і Лунцзін чан’е (龙井长叶, Lóngjǐng chángyè), з агаворкай «і іншыя». Даведачныя апісанні называюць прыдатнымі і іншыя сарты — Фудзін дабайча (福鼎大白茶), Іншуан (迎霜), Уню цзаа (乌牛早), Лунцзін 43 (龙井43); мясцовая прэса 2017 года піша, што ў воласці Сіньхэ яго робяць галоўным чынам з Уню цзаа і Цзаафэнчунь (早逢春).
Збор: Вясна. Мясцовая прэса 2017 года піша, што ў Сіньхэ збор пачынаецца каля свята Цынмін (пачатак красавіка) і заканчваецца каля Ліся (пачатак мая); у асобныя гады пра першы збор паведамлялі ўжо ў сакавіку.
Стандарт збору: Толькі адзіночная пупышка — роўная, чыстая і свежая. Рвуць «уздымам рукі» (提手采) і складаюць у чыстыя плеценыя кошыкі. Патрабаванні дзеляць свежую сыравіну на тры ступені: ва ўсіх — цэльныя пупышкі без лускавінак, «рыб’іных лісцікаў» і слядоў хвароб; у першай яны яшчэ і моцныя, у другой выключаны фіялетавыя пупышкі, у трэцяй дапускаюцца крыху пуставатыя.
Патрабаванні да сыравіны: Апісанне сельскагаспадарчага ўказання называе каля ста тысяч пупышак на кілаграм сухога чаю. Павятовая прэса дае каля чатырох цзіняў свежых пупышак і каля 26 тысяч пупышак на цзінь сухога чаю — гэта значыць прыкладна ўдвая менш пупышак на адзінку вагі. Разыходжанне я не развязаў.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Паводле апісання сельскагаспадарчага ўказання, павет ляжыць у зоне нізкіх і сярэдніх гор і ўзгоркаў паўночнага захаду Чжэцзяна, па берагах рэк Фучуньцзян і Фэньшуйцзян (分水江). Галоўныя сады — у воласці Сіньхэ, ля ручая Хуюаньсі (壶源溪), на хрыбце Сюэшуйлін і гары Цяньтаншань (天堂山).
Вышыня вырошчвання: Патрабаванні гавораць пра горныя і перадгорныя ўчасткі без лічбаў. Паводле даведачных апісанняў, галоўныя вяршыні масіву ля Сіньхэ — Лунсяньдзін (龙涎顶) і Шаньсанцзянь (山桑尖) — вышэй за 900 м. Вышыні саміх садоў у знойдзеных крыніцах няма.
Глебы: Жоўтыя глебы, супескі і сярэднія суглінкі — глыбокія, урадлівыя, багатыя арганікай, якія добра трымаюць ваду і паветра. Магутнасць слоя — больш за 70 см, pH 4,5–6,5.
Клімат: Паводле апісання сельскагаспадарчага ўказання — паўднёвая ўскраіна субтрапічнага мусоннага пояса: сярэдняя гадавая тэмпература павета 17 °C, каля 1452 мм ападкаў, каля 1990 гадзін сонца, 250 бязмарозных дзён, адносная вільготнасць 80 %. Для горнай воласці Сіньхэ мясцовая прэса называе сярэднюю тэмпературу каля 15 °C і частыя туманы.
Маштаб: Паводле апісання сельскагаспадарчага ўказання, у 2011 годзе пад гэты чай было занята 3334 га, выпрацоўка — 400 т.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Галоўная асаблівасць, паводле апісання сельскагаспадарчага ўказання, — «фармоўка іглы з пупышкі» (芽针做形, yá zhēn zuò xíng): пры фіксацыі пупышкі трымаюць роўнымі радамі без націску, пры першай сушцы і фармоўцы — роўнымі радамі з лёгкім націскам, каб сухі ліст выйшаў простым, як іголка. Патрабаванні да прадукту задаюць ланцужок і параметры:

Завяльванне (摊青, tānqīng): Пупышкі раскладваюць слоем не таўсцей за 2 см на чыстых круглых рашотах, 6–12 гадзін, асцярожна пераварочваючы. Гатоўнасць — пупышкі мяккія, бляск пацьмянеў, з’явіўся чысты водар.
Фіксацыя (杀青, shāqīng): У барабане, нагрэтым да 250 °C, порцыямі каля 40 г, з абдзіманнем на выхадзе. Колер мяняецца з ізумруднага на цёмна-зялёны, травяністы пах сыходзіць. Патрабаванні папярэджваюць: фіксаваны ліст нельга пакідаць у кучы, інакш ён «пажаўцее ад тамлення» і сапсуецца.
Першая сушка з выраўноўваннем (初焙理条, chūbèi lǐtiáo): У машыне для сушкі і выраўноўвання, гарачым паветрам 125–150 °C, 8–10 хвілін; ліст губляе каля 30 % масы і робіцца сухім прыкладна на шэсць дзясятых.
Фармоўка (整形, zhěngxíng): У латковай машыне пры 90 °C, па 50–70 г на латок, 4–5 хвілін, пакуль пупышкі не выпрастаюцца; затым астыванне.
Дасушка (复焙, fùbèi): Гарачым паветрам 85–90 °C каля 20 хвілін, да дзевяці дзясятых сухасці.
Прагрэў у катле для водару (辉锅提香, huīguō tíxiāng): Па 250 г, пры 60–70 °C каля 10 хвілін; перад выгрузкай кацёл награваюць да 85 °C, каб праявіўся пушок і падняўся водар. Вільготнасць гатовага чаю — менш за 6 %.
Сартаванне (分级, fēnjí).

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Знешні выгляд сухога ліста: Адзіночная пупышка ігольчастай формы, далікатна-зялёная (外形单芽针形，色泽嫩绿). Даведачныя апісанні дадаюць: простая, шчыльная, злёгку пляскатая, з бачнай вастрынёй (紧直略扁、芽锋显露).
Водар сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Чысты і ўстойлівы (清香持久).
Смак: Свежы і бадзёры, з салодкім вяртаннем (鲜爽回甘).
Колер настою: Празрысты і яркі (清澈明亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-зялёнае і цэлае (嫩绿完整); у кубку пупышкі стаяць стройна, вертыкальна.

7. Хімічны Склад

Патрабаванні да прадукту гавораць, што чай багаты поліфеноламі і амінакіслотамі, і задаюць парогі:

Паказчык	Патрабаванне
Вільгаць	не больш за 6,5 %
Агульны попел	не больш за 6,5 %
Грубая клятчатка	не больш за 12 %
Амінакіслоты	не менш за 2,0 %
Экстрактыўныя рэчывы	не менш за 36 %

Гэта парогі допуску, а не вымераны склад. Даных пра катэхіны і кафеін няма.

8. Заварванне

Практыка класа для далікатнага зялёнага чаю з пупышак.

Тэмпература вады: 80 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Высокі шкляны стакан — у ім відаць, як пупышкі ўстаюць вертыкальна.
Працэс:
1. Прагрэць стакан.
2. Наліць трохі вады, пакласці чай, даць пупышкам намакнуць.
3. Даліць ваду па сценцы да дзвюх трэцяў стакана.
4. Піць праз 1–2 хвіліны, калі пупышкі ўстануць.
5. Пакідаць трэць настою і даліваць ваду; два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пабочных пахаў. Перад адкрыццём даць пакету сагрэцца да пакаёвай тэмпературы. Лепш выпіць на працягу года.

10. Кошт і Падробкі

Даных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Правяраць знак геаграфічнага ўказання і тое, што вытворца знаходзіцца ў павеце Тунлу.
- Сухі ліст — толькі пупышкі ігольчастай формы, далікатна-зялёныя; разгорнутыя лісты патрабаванням не адпавядаюць.
- У шклянцы пупышкі ўстаюць вертыкальна, настой — празрысты і яркі, водар — чысты.

11. Цікавыя Факты

Імя чаю — тапонім: «снежная вада» — гэта хрыбет Сюэшуйлін у воласці Сіньхэ.
Павет Тунлу згаданы яшчэ ў «Каноне чаю» Лу Юя — як месца, дзе расце чай акругі Мучжоу.
У зону аховы ўваходзіць пасёлак Фучуньцзян, па рацэ Фучуньцзян; яе берагі намаляваны на знакамітым скрутку Хуан Гунвана «Жытло ў гарах Фучунь» (富春山居图).
Іншы пасёлак зоны, Яолінь, вядомы карставай пячорай.

12. Параўнанне з іншымі чаямі акругі Ханчжоу

Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井): Плоскі зялёны чай Ханчжоу, ліст прыціснуты ў катле да гладкай пласцінкі; у Сюэшуй Юньлюй — адзіночная пупышка ігольчастай формы.
Цзін Шань Ча (径山茶): Скручаны зялёны чай гары Цзіншань на поўначы акругі, з іншай школай фармоўкі.
Цяньдаа Юй Е (千岛玉叶): Зялёны чай суседняга павета Чуньань, ля вадасховішча Цяньдааху.

На заканчэнне:

Тунлу Сюэшуй Юньлюй Ча — маладое імя на старой чайнай зямлі: павет згаданы яшчэ Лу Юем, а сам чай створаны ў 1987 годзе. Патрабаванні да яго незвычайна падрабязныя — ад таўшчыні слоя пры завяльванні да тэмпературы катла ў апошнія хвіліны, — і ўсё падпарадкавана адной мэце: адзіночная пупышка павінна застацца простай іглой. У кубку гэта відаць адразу: далікатна-зялёныя пупышкі ўстаюць вертыкальна, настой празрысты, водар чысты і ўстойлівы, смак свежы з салодкім вяртаннем.

Крыніцы

Геаграфічнае ўказанне

CNIPA 地理标志产品认定 №640

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»