Цзіньшань Цуйя (Jīnshān cuìyá, 金山翠芽) — плоскі зялёны чай гарадской акругі Чжэньцзян (镇江) правінцыі Цзянсу. Чай малады: даследчая вытворчасць пачалася ў 1982 годзе, а ў 1985-м ён прайшоў тэхнічную экспертызу і атрымаў званні правінцыйнага і агульнанацыянальнага знакамітага чаю. Імя значыць «ізумрудныя пупышкі Цзіньшаня»: паводле аповеду пра стварэнне чаю, ацэншчыку ўзораў форма сухога ліста нагадала пагаду на гары Цзіньшань (金山) — вядомай славутасці горада. Імя ахоўваецца трыма рэжымамі: сельскагаспадарчым геаграфічным указаннем (2009), геаграфічным сертыфікацыйным знакам і прызнаннем прадуктам з геаграфічным указаннем (2025).
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Патрабаванні аховы апісваюць зялёную тэхналогію: фіксацыю, выраўноўванне і фармаванне, сушку.
- Катэгорыя: Плоскі зялёны чай, створаны ў 1980-х гадах; прадукт з геаграфічным указаннем.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Цзянсу (江苏, Jiāngsū), гарадская акруга Чжэньцзян (镇江, Zhènjiāng).
- Зона аховы: Паводле патрабаванняў аховы, прыкладзеных да аб’яўлення Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 640, — раёны Жуньчжоу (润州), Цзінкоу (京口), Даньту (丹徒), новы раён Чжэньцзяна (镇江新区) і гарадскія паветы Даньян (丹阳) і Цзюйжун (句容): усяго 27 пасёлкаў і вулічных камітэтаў. Каардынаты зоны — 119°00′–119°58′ у. д. і 31°33′–32°19′ пн. ш.
- Заяўнік: Чжэньцзянская асацыяцыя чайнай галіны (镇江市茶业协会) — паводле пераліку да аб’яўлення № 640.
- Геаграфічныя каардынаты: Чжэньцзян — каля 32,2° пн. ш. і 119,4° у. д.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- 1982. Паводле публікацыі пра стварэнне чаю, даследчую вытворчасць пачалі чайныя фермы Сяшу (下蜀茶场), Учжоу (五洲茶场) і іншыя гаспадаркі Чжэньцзяна.
- 1983. Узоры адправілі на ацэнку ў Аньхойскі сельскагаспадарчы інстытут (安徽农学院). Ацаніўшы іх прафесар Чэнь Чуань (陈椽) адзначыў, што чай зроблены з цэлых пупышак, ізумруднага колеру і формай падобны да пагады Цзіньшаня, і прапанаваў імя «金山翠芽».
- 1984. Гарадскі камітэт па навуцы і тэхніцы паставіў праект па стварэнні новага знакамітага чаю, была сабрана даследчая група; паводле «Сіньхуа жыбаа» (2024), праца ішла пад кіраўніцтвам таго ж прафесара.
- 1985. Паводле «Сіньхуа жыбаа» (2024), распрацоўку ў гэтым годзе завяршылі сем арганізацый, сярод іх чайныя фермы Сяшу і Гаацзы (高资茶场). Чай прайшоў тэхнічную экспертызу і стаў правінцыйным знакамітым чаем. У тым жа годзе Міністэрства сельскай гаспадаркі, жывёлагадоўлі і рыбалоўства (农牧渔业部) надало яму званне агульнанацыянальнага знакамітага чаю: паводле «Сіньхуа жыбаа» (2024), на ўсекітайскім аглядзе знакамітых чаёў таго года такіх адабралі 11.
- 2009. Міністэрства сельскай гаспадаркі зарэгістравала імя як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне; даведачныя апісанні датуюць рэгістрацыю 15 красавіка 2009 года.
- Знак. Імя зарэгістравана і як дзяржаўны геаграфічны сертыфікацыйны знак; год рэгістрацыі ў знойдзеных крыніцах не пазначаны.
- 2023. 26 красавіка, у Сусветны дзень інтэлектуальнай уласнасці, прамежкавы народны суд Чжэньцзяна адкрыў у Чжэньцзянскім інстытуце чайных лясоў Наньшань (镇江南山茶林研究所) базу судовай аховы гэтага геаграфічнага ўказання — супраць падробак і нядобрасумленнай канкурэнцыі.
- 2025. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці прызнала імя прадуктам з геаграфічным указаннем — аб’яўленнем № 640, падпісаным 16 ліпеня 2025 года; гэтым аб’яўленнем прызнаны адразу 1409 прадуктаў. У пераліку-дадатку гэта пазіцыя 286. Патрабаванні да прадукту, пераказаныя ніжэй, узятыя з другога дадатку да гэтага аб’яўлення.
- Узнагароды: Паводле «Сіньхуа жыбаа» (2024), чай двойчы займаў першае месца па суме балаў на ўсекітайскім конкурсе «Чжунча бэй» (中茶杯).
- Назва: 金山 — гара Цзіньшань у Чжэньцзяне, 翠 — «ізумрудны», 芽 — «пупышка».
- Культурнае значэнне: Імя звязвае новы чай з гарой Цзіньшань і яе пагадай — вядомай славутасцю Чжэньцзяна. «Сіньхуа жыбаа» (2024) перадае мясцовую формулу якасці: «колер ізумрудны, водар чысты, смак свежы, форма прыгожая» (色翠、清香、味鲜、形美).
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сарты: Паводле патрабаванняў аховы — клонавыя сарты 福鼎大毫茶 (Fúdǐng dàháochá), 福鼎大白茶 (Fúdǐng dàbáichá), 福云六号 (Fúyún liùhào) і іншыя.
- Стандарт збору: Паводле патрабаванняў аховы, збор пачынаюць, калі перазімавалыя пупышкі дарастаюць да «адной пупышкі з адным лістом» (一芽一叶); вышэйшы сорт робяць у асноўным з адзіночных пупышак даўжынёй каля 2,5 см (特级以单芽为主). Аповед пра стварэнне чаю таксама кажа, што ўзоры 1983 года былі зроблены з цэлых пупышак (全芽制成).
- Час збору: З канца сакавіка або пачатку красавіка прыкладна да Гуюя (谷雨, gǔyǔ).
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Акруга Чжэньцзян; у зону аховы ўваходзяць шэсць раёнаў і гарадскіх паветаў.
- Гара Уцышань: Адна з публікацый пра чай называе месцам вытворчасці гару Уцышань (武岐山) каля Сяшу ў Цзюйжуне, «другую па вышыні вяршыню правінцыі», якую амаль круглы год ахутваюць аблокі. Яе вышыні ў знойдзеных крыніцах няма, і іншымі крыніцамі гэта не пацверджана. «Сіньхуа жыбаа» (2024) называе гару Уцышань каля Сяшу таксама Юньушань (云雾山) — «гарой аблокаў і туманаў».
- Глебы: Паводле даведачнага апісання, глебы раёна пераходныя паміж паўночнымі і паўднёвымі. Патрабаванні аховы называюць два тыпы — «жоўтую пясчаную глебу» (黄砂土) і «жоўтую шчыльную глебу» (黄刚土). У другой шмат гліністых часціц, абменных вадароду, алюмінію і асноў, яна багатая на мінеральнае жыўленне і падыходзіць для чаю. Паводле даведачнага апісання, у жоўтай пясчанай глебы pH верхняга слоя 5,1–6,0, і яна добра трымае вільгаць і ўгнаенні.
- Сады паводле патрабаванняў аховы: Кусты саджаюць у нізкія барозны — міжраддзі 150 см, вузкія рады 30 см, паміж кустамі 25–30 см; пасля пасадкі глебу ўкрываюць саломай або чорнай плёнкай. Крону фармуюць трыма абрэзкамі, а пасля веснавога збору робяць моцную абрэзку і даюць кустам адпачыць ад збору.
- Вышыня і клімат: Правераных даных у знойдзеных крыніцах няма.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні аховы апісваюць такую паслядоўнасць:
- Раскладка свежага ліста (摊放, tānfàng): Слоем не таўсцейшым за 2 см, у чыстым, сухім, прахалодным і ветраным памяшканні пры тэмпературы каля 20 °C і адноснай вільготнасці вышэй за 70 %.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): Тэмпературу і час падбіраюць так, каб ліст са свежага зялёнага стаў цёмна-зялёным, а пах травы сышоў.
- Астыванне (摊凉, tānliáng): Слоем 2–4 см у ветраным месцы, 15–20 хвілін.
- Выраўноўванне і фармаванне (理条整形, lǐtiáo zhěngxíng): Пры тэмпературы ліста каля 40 °C; затым ліст зноў астуджаюць слоем не таўсцейшым за 3 см каля 20 хвілін.
- Паўторная сушка ў катле (回锅干燥, huíguō gānzào): Пакуль ліст не пачне злёгку крышыцца паміж пальцамі; страта масы — 65 %.
- Дасушка (足干, zúgān): Гарачым паветрам пры 60–80 °C, слоем 1–1,5 см, з перамешваннем.
- Астыванне: Дасушаны чай астуджаюць да пакаёвай тэмпературы.
- Ручная даводка (手工精制, shǒugōng jīngzhì): Чай правейваюць на веялцы або ўручную, прыбіраюць пласцінкі і абломкі, адсейваюць пыл.
Тэмпературы катла і працягласці фіксацыі ў патрабаваннях няма. Дзейнічае мясцовы стандарт Чжэньцзяна DB3211/T 1010-2019 «农产品地理标志 镇江金山翠芽茶»: зацверджаны 20 снежня 2019 года, уведзены 1 студзеня 2020 года; яго тэкст адкрыць не ўдалося.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне ніжэй — з патрабаванняў аховы.
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Плоскі, прамы, завостраны і роўны (扁平挺削匀整), ізумрудны, з прыкметным пушком (色翠显毫).
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Высокі і ўстойлівы (香高持久).
- Смак: Свежы і насычаны (滋味鲜浓).
- Колер настою: Ізумрудна-зялёны, яркі (汤色翠绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Далікатны, роўны і мясісты (叶底嫩匀肥壮).
Паводле адной з публікацый пра чай, у шклянцы пупышкі то вісяць у вадзе, то ўстаюць вертыкальна на дне; гэта параўноўваюць з маладымі парасткамі бамбуку.
7. Хімічны Склад
Патрабаванні аховы задаюць такія нормы:
| Паказчык | Норма |
|---|---|
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | не менш за 36 % |
| Агульная зола | не больш за 6,5 % |
| Сырая абалоніна | не больш за 10,5 % |
| Дробязь | не больш за 1,0 % |
| Вільготнасць | не больш за 6,5 % |
Даных пра поліфенолы, амінакіслоты і кафеін у знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка — у ёй відаць, як пупышкі ўстаюць вертыкальна.
- Працэс:
- Прагрэць шклянку.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць маркіроўку геаграфічнага ўказання або сертыфікацыйнага знака.
- Правяраць, што вытворца з зоны аховы — шасці раёнаў і гарадскіх паветаў Чжэньцзяна.
- Ліст — плоскі, прамы, ізумрудны, з пушком; настой — ізумрудны і празрысты.
- Плоскі зялёны ліст бывае ў многіх чаёў, таму аблічча само па сабе паходжання не даказвае.
11. Цікавыя Факты
- Імя чаю далі ў 1983 годзе пры ацэнцы ўзораў — за падабенства формы з пагадай гары Цзіньшань.
- Для аховы гэтага ўказання суд Чжэньцзяна адкрыў асобную базу судовай аховы — проста ў чайным інстытуце.
- Паданне, якое пераказвае «Сіньхуа жыбаа» (2024), кажа, што на гары Уцышань здабыў неўміручасць і саджаў чай Лю Бавэнь (刘伯温), саноўнік эпохі Мін. Гэта легенда пра гару, а не гісторыя самога чаю: ён створаны ў 1980-х.
- Зона аховы перасякаецца з зонай іншага чаю: гарадскі павет Цзюйжун уваходзіць у зону Цзіньшань Цуйя і цалкам — у зону Маашань Чанцын.
12. Параўнанне з іншымі плоскімі чаямі Цзянсу
- Маашань Чанцын (茅山长青): Плоскі прамы зялёны чай гор Маашань у Цзюйжуне — той жа акругі Чжэньцзян; таксама створаны ў 1980-х гадах.
- Цзіньтань Цюэшэ (金坛雀舌): Плоскі зялёны чай Цзіньтаня суседняй акругі Чанчжоу, таксама новы чай 1980-х.
- Тайху Цуйчжу (太湖翠竹): Плоскі зялёны чай Усі канца 1980-х; у шклянцы лісты таксама ўстаюць вертыкальна.
- Наньцзін Юйхуа Ча (南京雨花茶): Чай суседняга Нанкіна, але ігольчатай, а не плоскай формы.
На заканчэнне:
Цзіньшань Цуйя — малады плоскі чай Чжэньцзяна, створаны ў пачатку 1980-х і названы паводле пагады гарадской гары. Патрабаванні аховы апісваюць яго падрабязна: плоскі ізумрудны ліст з пушком, высокі ўстойлівы водар, свежы насычаны смак. Тры рэжымы аховы і асобная судовая база кажуць пра тое, як даражыць гэтым імем горад.
Крыніцы
Нарматыўныя дакументы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»