I-Longnan Lücha (Lǒngnán lǜchá, 陇南绿茶) itiye eliluhlaza lasesifundeni sedolobha i-Longnan (陇南市) eningizimu yesifundazwe sase-Gansu. I-Longnan iyona ndawo kuphela yokutshala itiye e-Gansu: amasimu alele kunxantathu lapho kuhlangana khona isifunda sase-Wen, isifunda sase-Wudu, kanye nesifunda sase-Kang, emngceleni we-Sichuan ne-Shaanxi. Igama lingelesifunda, kodwa indawo incane — izigodi namadolobhana angu-13, futhi isimemezelo sokuvikela sibala kuze kufike emizaneni nasemagcekeni: imizana yokuphatha engu-158, imiphakathi yasemakhaya engu-755, amakhaya abalimi angu-19 300. Izidingo zokuvikela zazi izinhlobo ezimbili zetiye — eliyisicaba kanye neligoqiwe — elinephunga le-chestnut. Igama lafakwa kurejista yezimpawu zendawo zemikhiqizo yezolimo ngo-2016.
1. Ukuhlukaniswa kanye Nemvelaphi
- Uhlobo: Itiye eliluhlaza (绿茶, lǜchá). Isigaba siqanjwe egameni; zonke izincazelo ezitholakele zokubukeka nokucubungula — eziluhlaza.
- Isigaba: Uphawu lwesifunda lomphakathi (区域公用品牌, qūyù gōngyòng pǐnpái) kanye nophawu lwendawo lomkhiqizo wezolimo (2016).
- Imvelaphi: I-China, isifundazwe sase-Gansu (甘肃, Gānsù), isifunda sedolobha i-Longnan (陇南, Lǒngnán): isifunda sase-Wen (文县, Wénxiàn), isifunda sase-Wudu (武都区, Wǔdū qū), isifunda sase-Kang (康县, Kāngxiàn).
- Indawo evikelwe: Ngokwesimemezelo se-China National Intellectual Property Administration (CNIPA) No. 640 — isifunda sase-Wen: i-Bikou (碧口镇), i-Zhongmiao (中庙乡), i-Fanba (范坝乡), i-Liujiaping (刘家坪乡); isifunda sase-Wudu: i-Luotang (洛塘镇), i-Yuhe (裕河乡), i-Fengxiang (枫相乡), i-Wuma (五马乡); isifunda sase-Kang: i-Yangba (阳坝镇), i-Lianghe (两河镇), i-Tongqian (铜钱乡), i-Baiyang (白杨乡), i-Sanhe (三河乡). Umfakisicelo — isiteshi sesifunda sokusabalalisa ubuchwepheshe bezitshalo zobuchwepheshe. Incazelo yophawu lwezolimo ngaphansi kwezigodi ezifanayo eziyi-13 kanye nemiphakathi engu-755 ibala hhayi imizana eyi-158, kodwa eyi-148.
- Izixhumanisi zokuma: 104°41′–106°08′ E, 32°42′–33°48′ N.
2. Umlando kanye Nokubaluleka Kwamasiko
- Umlando:
- Itiye endleleni eya kubadlali. Ngokombiko kuwebhusayithi yoMnyango Wezolimo Nezindaba Zasemakhaya (2019), ngesikhathi se-Eastern Han, itiye lase-Ba nase-Shu lalihanjiswa nge-Chengdu liyiswa e-Wudu futhi lidayiselwa abadlali basenyakatho-ntshonalanga, kanti ngesikhathi se-Song kwakusebenza izimakethe zikahulumeni zetiye namahhashi (茶马场). Angizange ngiyibone imibhalo lezi zitatimende ezisekelwe kuyo.
- 2016. Ngokombiko we-China.com.cn (2019), ngo-August igama ladlula ekuhlolweni, futhi ngo-November 2 uMnyango Wezolimo ngesimemezelo No. 2468 walifaka kurejista yezimpawu zendawo zemikhiqizo yezolimo; inombolo — i-AGI01999.
- 2018. Ngo-December, ngokombiko ofanayo, inhlangano yetiye yase-Longnan yavumela izinkampani eziyisishiyagalombili ukuba zisebenzise uphawu futhi yakhipha izitika zokuvikela ezilandelekayo eziyi-100 000.
- 2025. I-CNIPA ngesimemezelo No. 640 yaqaphela umkhiqizo onophawu lwendawo lwamagama angu-1409; i-Longnan Lücha iphakathi kwawo.
- Igama: «Longnan» (陇南) — «eningizimu ye-Long», lapho i-Long (陇, Lǒng) kuyigama elifushane lendabuko le-Gansu. «Lücha» (绿茶) — itiye eliluhlaza.
- Ukubaluleka kwamasiko: Abezindaba base-Gansu babiza i-Longnan ngokuthi «陇上江南» — «i-Jiangnan ezweni lase-Long». Esifundeni, itiye liyinsika yezindawo ezisezintabeni: ngokombiko ka-2019, kweminye imizana yasemadolobheni ekhiqiza itiye, lalinikeza ngaphezu kuka-60% wemali engenayo yemindeni empofu. Umbhalo ku-«Zhongguo Gansu wang» (2023) uthi e-Longnan kusaphekwa «iguan guan cha» (罐罐茶, guànguàn chá) — itiye ebhodweni elincane lobumba.
3. Incazelo Yezitshalo kanye Nezinto Ezisetshenziswayo
- Izinhlobo / Cultivar: Izidingo zokuvikela zibiza uhlobo lweqembu lwamaqabunga amancane (小叶群体种, xiǎoyè qúntǐzhǒng) futhi zichaza ukusatshalaliswa kwalo ngembewu nangama-cuttings. Ngokombiko ka-2019, izinhlobo ze-clonal nazo zethulwa esifundeni: i-Longjing 43 (龙井43, Lóngjǐng 43), i-Zhongcha 108 (中茶108, Zhōngchá 108) kanye ne-Huangjin Ya (黄金芽, Huángjīn yá).
- Izinto ezisetshenziswayo: Ngokwezidingo zokuvikela — ihlumela elilodwa noma ihlumela elineqabunga elilodwa noma amabili (单芽或一芽一、二叶); amahlumela lapho abizwa ngokuthi «asindayo futhi aminyene» (芽叶重实).
- Ukuvuna: Ngokwezidingo zokuvikela, izinhlobo zakuqala ziqala ukuvunwa ngemuva kuka-March 20, uhlobo lweqembu lwamaqabunga amancane — ngemuva kuka-April 1; ngonyaka kwenziwa ukuvuna okungaba yisikhombisa, ekuqaleni kuka-September insimu iyavalwa. Ngokombhalo ka-2023, emzaneni wase-Liziba (李子坝) esifundeni sase-Wen, kuvunwa ngemuva kwesizini ye-Yushui (雨水, yǔshuǐ), kuthathwa ihlumela elilodwa ngeqabunga.
4. I-Terroir kanye Nezici Zokutshala
- Isifunda: Unxantathu emngceleni wesifunda sase-Wen, isifunda sase-Wudu kanye nesifunda sase-Kang, emfuleni i-Yangtze. Amasimu amakhulu, ngokombhalo ka-2023, asemadolobheni ase-Bikou, e-Yuhe nase-Lianghe.
- Indawo kumephu yetiye: Umkhawulo osenyakatho wesifunda setiye sase-Jiangbei (江北茶区, Jiāngběi cháqū) — izindawo zetiye ezisenyakatho yoMfula i-Yangtze.
- Isimo sezulu: Ngokwencazelo yophawu lwezolimo — ukuguquka phakathi kwe-subtropical enyakatho emanzi kanye ne-warm temperate emanzi. Izidingo zokuvikela ziphawula usuku olude lokukhanya, umehluko omkhulu wokushisa phakathi kobusuku nemini, inkungu kanye nokukhanya okuhlakazekile okuningi.
- Ukuphakama kokutshala: Ngokwezidingo zokuvikela — izintaba ezingaphansi kuka-1400 m; umbiko ka-2019 ubiza u-600–1200 m.
- Inhlabathi: I-sandy loam ene-asidi, inhlabathi e-brown-yellow (黄棕壤) kanye ne-brown (棕壤), i-pH 4.6–6.5 — kanjalo kuzidingo zokuvikela.
- Isilinganiso: Ngokwe-China.com.cn, ekupheleni kuka-2018, amasimu esifunda ayehlanganisa ama-mu ayi-174 000, umkhiqizo — amathani ayi-1388; i-«Zhongguo Gansu wang» ngo-2021 yabiza ama-mu ayi-179 000 kanye namathani angaphezu kuka-1400. Lokhu kungukuphela kwetiye lesifunda, hhayi umkhiqizo ophawulwe kuphela.
5. Ubuchwepheshe Bokukhiqiza
Izidingo zokuvikela zibeka uhlelo oluyisisekelo kuphela. Iqabunga elisha lilaliswa efemini amahora angu-3–8 ngogqinsi olungadluli u-15 cm, kodwa hhayi ngaphezu kwamahora ayi-12; bese kulandela ukulungisa (杀青, shāqīng) — ukugoqa (揉捻, róuniǎn) — ukomisa (干燥, gānzào). Amazinga okushisa nezikhathi zalezi zinyathelo azikho embhalweni.
Umbhalo ka-2023 uchaza itiye eliyisicaba «ilongjing yasentabeni» yomzana wase-Liziba: iqabunga licutshungulwa ngosuku lokuvunwa, lingashiywa ubusuku bonke.
- Ukulaliswa (摊晾, tānliàng).
- Ukulungisa (杀青, shāqīng): Ukushisa kumisa ukugqwala.
- Ukunikeza isimo esiyisicaba (扁形, biǎnxíng).
- Ukususa uboya (去毫, qùháo).
- Ukuphinda kuthoswe ebanjini (回锅, huíguō).
- Ukukhetha (精选, jīngxuǎn).
- «Ukuphakamisa iphunga» (提香, tíxiāng).
Lena incazelo yetiye elilodwa lasemzaneni, ngaphandle kwemingcele, hhayi izidingo zophawu.
6. Izimpawu Zokunambitha
Izidingo zokuvikela zihlukanisa itiye ngokuyisicaba (扁形) neligoqiwe (卷曲形). Ngezansi — okuyisicaba, kubakaki kukhona amagama ombhalo.
- Ukubukeka kweqabunga elomile: Ihlumela elinamaqabunga liyisicaba, liqondile futhi libushelelezi, liluhlaza okwesamalidi noma liphuzi ngokuluhlaza (芽叶扁平,挺直光滑,翠绿或黄绿).
- Iphunga leqabunga elomile: Ayikho imininingwane emithonjeni etholakele.
- Iphunga lokuphisa: I-chestnut, noma ethambile noma ehlanzekile (栗香或嫩香、清香).
- Ukunambitha: Kusha, kuvuselela, kucebile futhi kuthambile (鲜爽浓醇).
- Umbala wokuphisa: Uluhlaza noma uphuzi ngokuluhlaza, okhanyayo (绿亮或黄绿明亮).
- Izimbali zetiye (iqabunga eliphisiwe): Kuphuzi ngokuluhlaza, amahlumela avuleka njenge-«mbali» (黄绿成朵).
Itiye eligoshiwe — lihlangene, liluhlaza ngokucwebezela (紧结卷曲,色泽绿润), nokuphisa okuluhlaza okotshani, iphunga le-chestnut eliphakeme noma elihlanzekile (kwamanye amaqoqo — okuyimbali), ukunambitha kusha okuthambile kanye nezimbali zetiye eziphuzi ngokuluhlaza ezithambile. Ifomula evamile «青翠透金,栗香甘醇» — okuluhlaza okwesamalidi okugqame ngegolide, iphunga le-chestnut, ubumnandi obuthambile — ngokombiko ka-2019, yanikezwa umcwaningi we-Tea Institute ye-Chinese Academy of Agricultural Sciences.
7. Ukwakheka Kwamakhemikhali
Izidingo zokuvikela zibeka imingcele: izinto ezincibilikayo emanzini ezingekho ngaphansi kuka-34.0%, i-tea polyphenols ingekho ngaphansi kuka-11.0%, ama-catechin (embhalweni — «儿茶酚») angekho ngaphansi kuka-7.0%, umswakama ungekho ngaphezu kuka-7.0% (etiye elomisiwe ngelanga — 9.0%), i-crude fiber ingekho ngaphezu kuka-16.0%.
I-Xinhua (2024) inikeza lezi zinombolo ze-Longnan Lücha:
| Inkomba | Okuqukethwe |
|---|---|
| I-Gallocatechin gallate (GCG) | 1.03% |
| I-Catechin (C) | 0.26% |
| «精氨酸» (i-arginine) | 0.21 g nge-100 g |
| I-tea polysaccharides | 0.90 g nge-100 g |
| I-Calcium | 2479.92 mg/kg |
| Insimbi | 143.10 mg/kg |
Ushicilelo alusho indlela, isampula noma unyaka, futhi ukuphakama ngaphezu «kwemikhiqizo efanayo» akudaluli. Kunokungahambisani: umusho uqala nge-theanine, kodwa inombolo inikezwe i-arginine. Lokhu kuyinkomba ebhalwe phansi, hhayi inkambiso; angikwenzi iziphetho ngempilo.
8. Ukuphisa
Umkhuba wesigaba setiye eliluhlaza.
- Izinga lokushisa lamanzi: 80–85 °C.
- Inani letiye: 3 g nge-150 ml.
- Isitsha: Ingilazi noma i-gaiwan emhlophe.
- Inqubo:
- Shisisa isitsha.
- Faka itiye bese uthela amanzi odongeni.
- Ukuphisa kokuqala — ngemuva kwemizuzwana engama-40–60.
- Phuza, ushiye ingxenye yokuphisa.
- Thela amanzi futhi.
- Ukuthelwa kabili noma kathathu; izidingo zokuvikela zibiza itiye ngokuthi «高香耐泡» — elinephunga elimnandi futhi elimelana nokuthelwa.
9. Ukugcinwa
Umkhuba wesigaba. Ephasheni elivalekile, efrijini ku-0–5 °C, ngaphandle kokukhanya, umswakama nephunga. Kungcono ukuphuza phakathi nonyaka.
10. Intengo kanye Nemikhiqizo Yomgunjwa
Ayikho imininingwane ngezintengo emithonjeni etholakele.
- Ugwema kanjani imikhiqizo yomgunjwa:
- Bheka uphawu lwendawo kanye nesitika sokuvikela esilandelekayo.
- Qinisekisa ukuthi umkhiqizi ungowezigodi namadolobhana ayi-13 endawo: isifunda sikhulu, kodwa uphawu luhlanganisa le ngxenye kuphela.
- Iqabunga eliyisicaba — libushelelezi, liqondile, liluhlaza okwesamalidi noma liphuzi ngokuluhlaza; eligoshiwe — lihlangene futhi liluhlaza; iphunga — le-chestnut noma elihlanzekile.
- Itiye lendawo eliyisicaba e-Longnan libizwa ngokuthi «ilongjing»; leli itiye lase-Gansu, hhayi i-Xi Hu Long Jing (西湖龙井).
11. Amaqiniso Athakazelisayo
- Ngokombhalo ka-2023, e-Bikou i-rapeseed iqhakaza ngo-January, kanti ezifundeni ezibandayo zesifunda — kuphela ngasekupheleni kuka-April noma ekuqaleni kuka-May.
- Ngaphandle kwetiye eliluhlaza, e-Longnan baphinde basebenzisa itiye elibomvu kanye ne-fuzhuan ecindezelwe (茯砖茶, fúzhuānchá), kubhala umbiko ka-2019.
12. Ukuqhathaniswa namanye amatiye aluhlaza asenyakatho
- I-Longshen Cha (龙神茶) kanye ne-Bikou Longjing (碧口龙井): Amatiye aluhlaza aseningizimu ye-Gansu, achazwe enkundleni; idolobhana lase-Bikou liphakathi kwendawo ye-Longnan Lücha.
- I-Hanzhong Xian Hao (汉中仙毫): Itiye eliluhlaza lesifundazwe esingumakhelwane i-Shaanxi.
- I-Ziyang Mao Jian (紫阳毛尖): Itiye eliluhlaza lomlando lesifunda sase-Ziyang e-Shaanxi.
- I-Rizhao Lü Cha (日照绿茶): Itiye eliluhlaza lase-Shandong — umkhawulo osenyakatho-mpumalanga wokwenza itiye lase-China, njengoba i-Longnan ingowenyakatho-ntshonalanga.
Ekuphetheni:
I-Longnan Lücha — itiye lekona elilodwa kuphela le-Gansu: izigodi namadolobhana ayi-13 emngceleni wezifundazwe ezintathu, izintaba ezingaphansi kuka-1400 m, uhlobo lweqembu lwamaqabunga amancane kanye nama-clone angenisiwe, iqabunga eliyisicaba neligoqiwe elinephunga le-chestnut. Ubuchwepheshe ezidingweni zokuvikela bunikezwa njengohlelo kuphela, kodwa indawo ichazwe ngokuningiliziwe njengoba kungavamile — kuze kufike emzaneni, emphakathini nasegcekeni.
Imithombo
Inkomba yendawo
Uhlu oluphelele — ekhasini elithi Imithombo