Lǒngnán lǜchá

लोङनान ल्युछा (Lǒngnán lǜchá, 陇南绿茶) — गान्सु प्रान्तको दक्षिणी भागमा पर्ने लोङनान (陇南市) सहरको हरियो चिया हो। लोङनान गान्सुको एक मात्र चिया उत्पादक क्षेत्र हो: चिया बगानहरू वेन काउन्टी, उडु जिल्ला र काङ काउन्टी मिल्ने त्रिकोणमा छन्, जहाँ सिचुआन र सान्सीसँग सिमाना जोडिन्छ। नाम जिल्ला-स्तरको भए पनि क्षेत्र साँघुरो छ — १३ वटा गाउँ र बस्तीहरू, र संरक्षण घोषणाले यसलाई गाउँ र आँगनसम्म गणना गर्छ: १५८ प्रशासनिक गाउँ, ७५५ ग्रामीण समुदाय, १९,३०० किसान परिवार। संरक्षण आवश्यकताहरूले चियाका दुई रूप चिन्छन् — समतल र घुमाउरो — जसमा कटुसको सुगन्ध हुन्छ। कृषि उत्पादनको भौगोलिक सङ्केत दर्तामा यो नाम सन् २०१६ मा समावेश गरिएको थियो।

1. वर्गीकरण र उत्पत्ति

• प्रकार: हरियो चिया (绿茶, lǜchá)। नाममै वर्ग उल्लेख छ; भेटिएका सबै विवरण र प्रशोधनको जानकारी हरियो चियाकै हो।
• श्रेणी: जिल्ला-स्तरीय क्षेत्रीय सार्वजनिक ब्रान्ड (区域公用品牌, qūyù gōngyòng pǐnpái) र कृषि उत्पादनको भौगोलिक सङ्केत (सन् २०१६)।
• उत्पत्ति: चीन, गान्सु प्रान्त (甘肃, Gānsù), लोङनान सहर (陇南, Lǒngnán): वेन काउन्टी (文县, Wénxiàn), उडु जिल्ला (武都区, Wǔdū qū), काङ काउन्टी (康县, Kāngxiàn)।
• संरक्षण क्षेत्र: राष्ट्रिय बौद्धिक सम्पत्ति प्रशासन (CNIPA) को घोषणा नं. ६४० अनुसार — वेन काउन्टी: बिकोउ (碧口镇), झोङमियाओ (中庙乡), फान्बा (范坝乡), लिउजियापिङ (刘家坪乡); उडु जिल्ला: लुओताङ (洛塘镇), युहे (裕河乡), फेङसियाङ (枫相乡), उमा (五马乡); काङ काउन्टी: याङ्बा (阳坝镇), लियाङ्हे (两河镇), तोङछ्यान (铜钱乡), बाइयाङ (白杨乡), सान्हे (三河乡)। आवेदक जिल्लाको प्राविधिक बाली प्रवर्द्धन केन्द्र हो। कृषि सङ्केत विवरणले उही १३ गाउँ र ७५५ समुदायमा १५८ होइन, १४८ गाउँ उल्लेख गर्छ।
• भौगोलिक निर्देशाङ्क: १०४°४१′–१०६°०८′ पू. द्रा., ३२°४२′–३३°४८′ उ. अक्षांश।

2. इतिहास र सांस्कृतिक महत्त्व

• इतिहास:
  • घुमन्तेहरूतर्फको बाटोमा चिया। कृषि तथा ग्रामीण मामिला मन्त्रालयको वेबसाइट (सन् २०१९) को जानकारी अनुसार, पूर्वी हान वंशका बेला बा र शु क्षेत्रबाट चिया चेङ्दु हुँदै उडु लगेर उत्तर-पश्चिमका घुमन्तेहरूलाई बेचिन्थ्यो, र सोङ वंशका बेला यहाँ सरकारी चिया-घोडा बजार (茶马场) चल्थे। यी दाबीको आधार भएका कागजातहरू मैले देखेको छैन।
  • सन् २०१६। China.com.cn (सन् २०१९) अनुसार, अगस्टमा नामले विशेषज्ञ समीक्षा पास गर्‍यो र नोभेम्बर २ मा कृषि मन्त्रालयले घोषणा नं. २४६८ मार्फत कृषि उत्पादनको भौगोलिक सङ्केत दर्तामा समावेश गर्‍यो; नम्बर — AGI01999।
  • सन् २०१८। सोही जानकारी अनुसार, डिसेम्बरमा लोङनान चिया सङ्घले आठ कम्पनीलाई चिन्ह प्रयोग गर्न अनुमति दियो र १०० हजार संरक्षण स्टिकर ट्रेसिङसहित जारी गर्‍यो।
  • सन् २०२५। CNIPA ले घोषणा नं. ६४० मार्फत भौगोलिक सङ्केत भएका १४०९ नामहरूको उत्पादनका रूपमा मान्यता दियो; लोङनान ल्युछा त्यसमध्ये एक हो।
• नाम: «लोङनान» (陇南) को अर्थ «लोङको दक्षिण» हो, जहाँ लोङ (陇, Lǒng) गान्सुको परम्परागत छोटो नाम हो। «ल्युछा» (绿茶) हरियो चिया हो।
• सांस्कृतिक महत्त्व: गान्सुको सञ्चारमाध्यमले लोङनानलाई «陇上江南» — «लोङको भूमिमा जियाङनान» भन्छन्। जिल्लाका लागि चिया पहाडी गाउँहरूको आधार हो: सन् २०१९ को जानकारी अनुसार, कतिपय चिया गाउँहरूमा गरिब परिवारको आम्दानीको ६० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा चियाबाटै आउँथ्यो। «झोङ्गुओ गान्सु वाङ» (सन् २०२३) को फिचर लेख्छ कि लोङनानमा अझै पनि सानो माटोको भाँडामा चिया पकाएर बनाइने «गुआङ्गुआङ चा» (罐罐茶, guànguàn chá) पिउने चलन छ।

3. वानस्पतिक विवरण र कच्चा पदार्थ

• प्रजाति / कल्टिभर: संरक्षण आवश्यकताहरूले सानो पात भएको समूहगत प्रजाति (小叶群体种, xiǎoyè qúntǐzhǒng) नाम दिन्छन् र यसको बीउ तथा कलमीद्वारा प्रसारण हुने वर्णन गर्छन्। सन् २०१९ को जानकारी अनुसार, जिल्लामा क्लोन प्रजातिहरू लोङ्जिङ ४३ (龙井43, Lóngjǐng 43), झोङ्चा १०८ (中茶108, Zhōngchá 108) र ह्वाङ्जिन या (黄金芽, Huángjīn yá) पनि भित्र्याइए।
• कच्चा पदार्थ: संरक्षण आवश्यकताहरू अनुसार — एकल मुना वा एक-दुई पातसहितको मुना (单芽或一芽一、二叶); त्यहाँ टुसाहरूलाई «भारी र बाक्ला» (芽叶重实) भनिएको छ।
• टिपाइ: संरक्षण आवश्यकताहरू अनुसार प्रारम्भिक प्रजातिहरू २० मार्चपछि, सानो पात भएको समूहगत प्रजाति १ अप्रिलपछि टिप्न सुरु गरिन्छ; वर्षमा करिब सात पटक टिपाइ हुन्छ, र सेप्टेम्बरको सुरुमा बगान बन्द गरिन्छ। सन् २०२३ को फिचर अनुसार, वेन काउन्टीको लिजिबा (李子坝) गाउँमा युइसुई (雨水, yǔshuǐ) मौसमपछि एक मुना एक पातका दरले टिपिन्छ।

4. टेरोइर र खेतीका विशेषताहरू

• क्षेत्र: वेन काउन्टी, उडु जिल्ला र काङ काउन्टीको सङ्गमस्थलको त्रिकोण, याङ्त्से नदीको जलाधार क्षेत्रमा। सन् २०२३ को फिचर अनुसार, मुख्य बगानहरू बिकोउ, युहे र लियाङ्हे बस्तीहरू वरपर छन्।
• चिया भूगोलमा स्थान: जियाङ्बेई चिया क्षेत्र (江北茶区, Jiāngběi cháqū) को उत्तरी किनार — याङ्त्सेको उत्तरतिरको चिया भूमि।
• हावापानी: कृषि सङ्केत विवरण अनुसार — उत्तरी उपोष्ण आर्द्र र न्यानो समशीतोष्ण आर्द्रबीचको सङ्क्रमणकालीन। संरक्षण आवश्यकताहरूले लामो दिनको उज्यालो, दिन-रातको ठूलो तापक्रम अन्तर, कुहिरो र प्रशस्त छरिएको प्रकाश उल्लेख गर्छन्।
• खेती उचाइ: संरक्षण आवश्यकताहरू अनुसार — १४०० मिटरभन्दा तलका पहाडहरू; सन् २०१९ को जानकारीले ६००–१२०० मिटर भन्छ।
• माटो: अम्लीय बलौटे माटो, पहेँलो-खैरो (黄棕壤) र खैरो (棕壤), pH ४.६–६.५ — संरक्षण आवश्यकताहरूमा यसरी उल्लेख छ।
• आकार: China.com.cn अनुसार, सन् २०१८ को अन्तसम्म जिल्लाभर चिया बगान १७४ हजार म्यु थियो, उत्पादन — १३८८ टन; «झोङ्गुओ गान्सु वाङ» ले सन् २०२१ मा १७९ हजार म्यु र १४०० टनभन्दा बढी भनेको थियो। यो जिल्लाको सम्पूर्ण चिया हो, चिन्हअन्तर्गतको उत्पादन मात्र होइन।

5. उत्पादन प्रविधि

संरक्षण आवश्यकताहरूले आधारभूत योजना मात्र तोक्छन्। ताजा पात कारखानामा ३–८ घण्टा, १५ सेन्टिमिटरभन्दा बाक्लो नभएको तहमा फिँजाइन्छ, तर १२ घण्टाभन्दा बढी होइन; त्यसपछि फिक्सेसन (杀青, shāqīng) — मोड्ने काम (揉捻, róuniǎn) — सुकाउने (干燥, gānzào)। यी चरणहरूका लागि तापक्रम र समय दस्तावेजमा छैनन्।

सन् २०२३ को फिचरले लिजिबा गाउँको समतल «पहाडी लोङ्जिङ» वर्णन गर्छ: पात टिपेकै दिन प्रशोधन गरिन्छ, रातभर राखिँदैन।

1. फिँजाउने (摊晾, tānliàng)।
2. फिक्सेसन (杀青, shāqīng): तापले ओक्सिडेसन रोक्छ।
3. समतल आकार दिने (扁形, biǎnxíng)।
4. झुस हटाउने (去毫, qùháo)।
5. कराहीमा दोहोर्‍याएर भुट्ने (回锅, huíguō)।
6. छनोट (精选, jīngxuǎn)।
7. «सुगन्ध उठाउने» (提香, tíxiāng)।

यो एउटा गाउँको चियाको विवरण हो, मापदण्डविनाको, चिन्हको आवश्यकता होइन।

6. अर्गानोलेप्टिक विशेषताहरू

संरक्षण आवश्यकताहरूले चियालाई समतल (扁形) र घुमाउरो (卷曲形) मा विभाजन गर्छन्। तल — समतल, कोष्ठकमा दस्तावेजका शब्दहरू।

• सुक्खा पातको बाहिरी रूप: मुना र पातहरू समतल, सीधा र चिल्ला, पन्ना-हरियो वा पहेँलो-हरियो (芽叶扁平，挺直光滑，翠绿或黄绿)।
• सुक्खा पातको सुगन्ध: भेटिएका स्रोतहरूमा जानकारी छैन।
• पानीको सुगन्ध: कटुसको, वा कोमल वा शुद्ध (栗香或嫩香、清香)।
• स्वाद: ताजा, स्फूर्तिदायी, भरिपूर्ण र नरम (鲜爽浓醇)।
• पानीको रङ: हरियो वा पहेँलो-हरियो, चम्किलो (绿亮或黄绿明亮)।
• चियाको तल (भिजेको पात): पहेँलो-हरियो, मुनाहरू «फूल» आकारमा खुल्छन् (黄绿成朵)।

घुमाउरो चिया — बाक्लो, हरियो चमकसहित (紧结卷曲，色泽绿润), कोमल-हरियो पानी, उच्च कटुसको वा शुद्ध सुगन्ध (कतिपय ब्याचमा फूलको), ताजा नरम स्वाद र नरम पहेँलो-हरियो चियाको तल। सामान्य सूत्र «青翠透金，栗香甘醇» — सुनौलो झल्कोसहितको पन्ना, कटुसको सुगन्ध, नरम मिठास — सन् २०१९ को जानकारी अनुसार चिनियाँ कृषि विज्ञान प्रतिष्ठानको चिया संस्थानका अनुसन्धानकर्ताले दिएका थिए।

7. रासायनिक संरचना

संरक्षण आवश्यकताहरूले सीमा तोक्छन्: पानीमा घुलनशील निस्कर्षण पदार्थ ३४.० % भन्दा कम होइन, चिया पोलिफेनोल ११.० % भन्दा कम होइन, क्याटेचिन (पाठमा — «儿茶酚») ७.० % भन्दा कम होइन, चिस्यान ७.० % भन्दा बढी होइन (घाममा सुकाइएको चियाको — ९.० %), कच्चा फाइबर १६.० % भन्दा बढी होइन।

सिन्ह्वा (सन् २०२४) ले लोङनान ल्युछाका लागि यी सङ्ख्या दिन्छ:

सूचक	मात्रा
ग्यालोक्याटेचिन ग्यालेट (GCG)	१.०३ %
क्याटेचिन (C)	०.२६ %
«精氨酸» (आर्जिनिन)	०.२१ ग्राम प्रति १०० ग्राम
चिया पोलिस्याकराइड	०.९० ग्राम प्रति १०० ग्राम
क्याल्सियम	२४७९.९२ मिग्रा/किग्रा
फलाम	१४३.१० मिग्रा/किग्रा

प्रकाशनले विधि, नमूना सङ्कलन र वर्ष बताउँदैन, र «समान उत्पादन» भन्दा श्रेष्ठता पनि खुलाउँदैन। अर्को विसङ्गति पनि छ: वाक्य थिएनिनबाट सुरु हुन्छ, तर सङ्ख्या आर्जिनिनलाई दिइएको छ। यो स्रोतसहितको सङ्केत हो, मानक होइन; स्वास्थ्यसम्बन्धी निष्कर्ष म निकाल्दिन।

8. पकाउने तरिका

हरियो चियाको वर्गगत अभ्यास।

• पानीको तापक्रम: ८०–८५ °C।
• चियाको मात्रा: १५० मिलिलिटरका लागि ३ ग्राम।
• भाँडा: गिलासको कप वा सेतो गाइवान।
• प्रक्रिया:
  1. भाँडा तताउने।
  2. चिया राखेर पर्खालको भित्तामा पानी खन्याउने।
  3. पहिलो पानी — ४०–६० सेकेन्डपछि।
  4. केही पानी बाँकी राखेर पिउने।
  5. फेरि पानी थप्ने।
  6. दुई-तीन पटक थप्न सकिन्छ; संरक्षण आवश्यकताहरूले चियालाई «高香耐泡» — सुगन्धित र धेरै पटक थप्न सकिने भन्छन्।

9. भण्डारण

वर्गगत अभ्यास। हावा नछिर्ने प्याकेजिङमा, फ्रिजमा ०–५ °C मा, उज्यालो, चिसो र गन्धबाट टाढा। एक वर्षभित्र पिउनु राम्रो।

10. मूल्य र नक्कली

भेटिएका स्रोतहरूमा मूल्यको जानकारी छैन।

• नक्कलीबाट कसरी बच्ने:
  • भौगोलिक सङ्केतको चिन्ह र ट्रेसिङसहितको संरक्षण स्टिकर खोज्ने।
  • उत्पादक क्षेत्रका १३ गाउँ र बस्तीभित्रकै हो कि जाँच्ने: जिल्ला ठूलो छ, तर चिन्हले यो भाग मात्र समेट्छ।
  • समतल पात — चिल्लो, सीधा, पन्ना वा पहेँलो-हरियो; घुमाउरो — बाक्लो र हरियो; सुगन्ध — कटुसको वा शुद्ध।
  • लोङनानमा स्थानीय समतल चियालाई «लोङ्जिङ» भनिन्छ; यो गान्सुको चिया हो, सि हु लोङ जिङ (西湖龙井) होइन।

11. रोचक तथ्यहरू

• सन् २०२३ को फिचर अनुसार, बिकोउमा तोरी जनवरीमै फुल्छ, तर जिल्लाका चिसा काउन्टीहरूमा अप्रिलको अन्त्य वा मेको सुरुमा मात्र।
• हरियो चियाबाहेक लोङनानमा रातो चिया र प्रेस गरिएको फुझुआन (茯砖茶, fúzhuānchá) पनि बनाउन थालिएको सन् २०१९ को जानकारीले लेख्छ।

12. अन्य उत्तरी हरियो चियासँग तुलना

• लोङ्शेन चा (龙神茶) र बिकोउ लोङ्जिङ (碧口龙井): दक्षिणी गान्सुका हरियो चिया, सङ्ग्रहमा वर्णित; बिकोउ बस्ती लोङनान ल्युछाको क्षेत्रभित्र पर्छ।
• हान्झोङ सियान हाओ (汉中仙毫): छिमेकी प्रान्त सान्सीको हरियो चिया।
• **जियाङ सान्सीको ऐतिहासिक हरियो चिया हो।
• रिझाओ ल्यु चा (日照绿茶): सान्दोङको हरियो चिया — चिनियाँ चिया उद्योगको उत्तर-पूर्वी किनार, जसरी लोङनान उत्तर-पश्चिमी किनार हो।

अन्त्यमा:

लोङनान ल्युछा — गान्सुको एक मात्र चिया कुनाको चिया: तीन प्रान्तको सङ्गममा १३ वटा गाउँ र बस्तीहरू, १४०० मिटरभन्दा तलका पहाडहरू, सानो पात भएको समूहगत प्रजाति र बाहिरबाट ल्याइएका क्लोनहरू, कटुसको सुगन्धसहितको समतल र घुमाउरो पात। संरक्षण आवश्यकताहरूमा प्रविधि योजना मात्र दिइएको छ, तर क्षेत्र असाध्यै विस्तृत रूपमा वर्णित छ — गाउँ, समुदाय र आँगनसम्मै।

स्रोतहरू

भौगोलिक सङ्केत

• CNIPA 地理标志产品认定 №640

पूरा सूची — स्रोतहरू पृष्ठमा