ლუნან ლიუჩა (Lǒngnán lǜchá, 陇南绿茶) — მწვანე ჩაი ქალაქ ლუნანის (陇南市) ოლქიდან, განსუს პროვინციის სამხრეთ ნაწილში. ლუნანი განსუს ერთადერთი ჩაის რაიონია: ბაღები განლაგებულია სამკუთხედში, სადაც ერთმანეთს უერთდებიან ვენის მაზრა, უდუს რაიონი და კანის მაზრა, სიჩუანისა და შენსის საზღვართან. სახელი ოლქის მასშტაბისაა, მაგრამ ზონა ვიწროა — 13 დაბა და დასახლება, ხოლო დაცვის შესახებ განცხადება მას სოფლებისა და კარ-მიდამოების დონეზეც განიხილავს: 158 ადმინისტრაციული სოფელი, 755 სასოფლო თემი, 19 300 გლეხური მეურნეობა. დაცვის მოთხოვნები ჩაის ორ ფორმას ცნობს — ბრტყელს და დაგრეხილს — წაბლის არომატით. სოფლის მეურნეობის პროდუქციის გეოგრაფიული მინიშნებების რეესტრში სახელი 2016 წელს შეიტანეს.
1. კლასიფიკაცია და წარმოშობა
- ტიპი: მწვანე ჩაი (绿茶, lǜchá). კლასი დასახელებულია სახელწოდებაში; ყველა ნაპოვნი აღწერა გარეგნობისა და დამუშავების შესახებ — მწვანეა.
- კატეგორია: ოლქის რეგიონული ბრენდი (区域公用品牌, qūyù gōngyòng pǐnpái) და სოფლის მეურნეობის პროდუქციის გეოგრაფიული მინიშნება (2016).
- წარმოშობა: ჩინეთი, განსუს პროვინცია (甘肃, Gānsù), ქალაქი ლუნანი (陇南, Lǒngnán): ვენის მაზრა (文县, Wénxiàn), უდუს რაიონი (武都区, Wǔdū qū), კანის მაზრა (康县, Kāngxiàn).
- დაცვის ზონა: სახელმწიფო ინტელექტუალური საკუთრების ადმინისტრაციის (CNIPA) განცხადება № 640-ის მიხედვით — ვენის მაზრა: ბიკოუ (碧口镇), ჯუნმიაო (中庙乡), ფანბა (范坝乡), ლიუძიაპინი (刘家坪乡); უდუს რაიონი: ლოტანი (洛塘镇), იუიხე (裕河乡), ფენსიანი (枫相乡), უმა (五马乡); კანის მაზრა: იანბა (阳坝镇), ლიანხე (两河镇), ტუნციანი (铜钱乡), ბაიანი (白杨乡), სანხე (三河乡). განმცხადებელი — ოლქის ტექნიკური კულტურების ტექნოლოგიების გავრცელების სადგური. სოფლის მეურნეობის მინიშნების აღწერა, იმავე 13 დაბისა და 755 თემის პირობებში, ასახელებს არა 158, არამედ 148 სოფელს.
- გეოგრაფიული კოორდინატები: 104°41′–106°08′ ა. გ., 32°42′–33°48′ ჩ. გ.
2. ისტორია და კულტურული მნიშვნელობა
- ისტორია:
- ჩაი მომთაბარეებისკენ მიმავალ გზაზე. სოფლის მეურნეობისა და სოფლის საქმეთა სამინისტროს საიტზე გამოქვეყნებული ინფორმაციის თანახმად (2019), აღმოსავლეთ ხანის დროს ბადან და შუდან ჩაი ჩენდუს გავლით უდუში გაჰქონდათ და ჩრდილო-დასავლეთის მომთაბარეებს ყიდდნენ, სუნის დროს კი აქ სახელმწიფო ჩაი-ცხენის ბაზრები (茶马场) მოქმედებდა. დოკუმენტები, რომლებსაც ეს მტკიცებები ეყრდნობა, არ მინახავს.
- 2016. China.com.cn-ის ინფორმაციით (2019), აგვისტოში სახელმა ექსპერტიზა გაიარა, ხოლო 2 ნოემბერს სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ № 2468 განცხადებით იგი სოფლის მეურნეობის პროდუქციის გეოგრაფიული მინიშნებების რეესტრში შეიტანა; ნომერი — AGI01999.
- 2018. დეკემბერში, ამავე ინფორმაციით, ლუნანის ჩაის ასოციაციამ ნიშანზე რვა კომპანია დაუშვა და 100 ათასი დამცავი სტიკერი გასცა მიკვლევადობით.
- 2025. CNIPA-მ № 640 განცხადებით გეოგრაფიული მინიშნების მქონე პროდუქტად 1409 დასახელება აღიარა; ლუნან ლიუჩა — მათ შორისაა.
- სახელწოდება: „ლუნანი“ (陇南) — „ლუნის სამხრეთი“, სადაც ლუნი (陇, Lǒng) განსუს ტრადიციული მოკლე სახელია. „ლიუჩა“ (绿茶) — მწვანე ჩაი.
- კულტურული მნიშვნელობა: განსუს პრესა ლუნანს „陇上江南“-ს უწოდებს — „ძიანანი ლუნის მიწაზე“. ოლქისთვის ჩაი მთის სოფლების საყრდენია: 2019 წლის ინფორმაციით, ზოგიერთ ჩაის სოფელში იგი ღარიბი ოჯახების შემოსავლის 60 %-ზე მეტს იძლეოდა. ნარკვევი „ჯუნგო განსუ ვანში“ (2023) წერს, რომ ლუნანში კვლავ ხარშავენ „გუანგუან ჩას“ (罐罐茶, guànguàn chá) — ჩაის პატარა თიხის ქოთანში.
3. ბოტანიკური აღწერა და ნედლეული
- ჯიში / კულტივარი: დაცვის მოთხოვნები ასახელებს წვრილფოთოლა ჯგუფურ ჯიშს (小叶群体种, xiǎoyè qúntǐzhǒng) და აღწერს მის გამრავლებას თესლითა და კალმებით. 2019 წლის ინფორმაციით, ოლქში კლონური ჯიშებიც შეიტანეს — ლუნძინ 43 (龙井43, Lóngjǐng 43), ჯუნჩა 108 (中茶108, Zhōngchá 108) და ხუანძინ ია (黄金芽, Huángjīn yá).
- ნედლეული: დაცვის მოთხოვნების მიხედვით — ერთი კვირტი ან კვირტი ერთი-ორი ფოთლით (单芽或一芽一、二叶); ყლორტები იქ აღწერილია როგორც „მძიმე და მკვრივი“ (芽叶重实).
- კრეფა: დაცვის მოთხოვნების მიხედვით, ადრეული ჯიშების კრეფას 20 მარტის შემდეგ იწყებენ, წვრილფოთოლა ჯგუფურ ჯიშს — 1 აპრილის შემდეგ; წელიწადში დაახლოებით შვიდ კრეფას ატარებენ, სექტემბრის დასაწყისში ბაღს კეტავენ. 2023 წლის ნარკვევის თანახმად, ვენის მაზრის სოფელ ლიძიბაში (李子坝) კრეფენ სეზონ იუიშუის (雨水, yǔshuǐ) შემდეგ, თითო კვირტით ფოთოლთან ერთად.
4. ტერუარი და მოყვანის თავისებურებები
- რეგიონი: სამკუთხედი ვენის მაზრის, უდუს რაიონისა და კანის მაზრის შესართავთან, იანძის აუზში. მთავარი ბაღები, 2023 წლის ნარკვევის თანახმად, — დაბა ბიკოუს, იუიხესა და ლიანხეს სიახლოვესაა.
- ადგილი ჩაის გეოგრაფიაში: ძიანბეის ჩაის რაიონის ჩრდილოეთი კიდე (江北茶区, Jiāngběi cháqū) — ჩაის მიწები იანძის ჩრდილოეთით.
- კლიმატი: სოფლის მეურნეობის მინიშნების აღწერით — გარდამავალი ჩრდილოეთ სუბტროპიკულ ნოტიოსა და თბილ ზომიერ ნოტიოს შორის. დაცვის მოთხოვნები აღნიშნავს ხანგრძლივ დღის სინათლეს, დიდ დღიურ ტემპერატურულ სხვაობას, ნისლებსა და გაფანტული სინათლის სიუხვეს.
- ზრდის სიმაღლე: დაცვის მოთხოვნების მიხედვით — მთები 1400 მ-ზე დაბლა; 2019 წლის ინფორმაცია ასახელებს 600–1200 მ-ს.
- ნიადაგები: მჟავე ქვიშნარები, ყვითელ-ყავისფერი (黄棕壤) და ყავისფერი (棕壤) ნიადაგები, pH 4,6–6,5 — ასეა დაცვის მოთხოვნებში.
- მასშტაბი: China.com.cn-ის მიხედვით, 2018 წლის ბოლოს ოლქის ბაღები 174 ათას მუს იკავებდა, გამოშვება — 1388 ტ; „ჯუნგო განსუ ვანი“ 2021 წელს ასახელებდა 179 ათას მუს და 1400 ტ-ზე მეტს. ეს მთელი ოლქის ჩაია და არა მხოლოდ ნიშნის ქვეშ არსებული პროდუქცია.
5. წარმოების ტექნოლოგია
დაცვის მოთხოვნები მხოლოდ საბაზისო სქემას განსაზღვრავს. ახალ ფოთოლს საამქროში 3–8 საათით ფენენ, ფენა არაუმეტეს 15 სმ-ისა, მაგრამ არა უმეტეს 12 საათისა; შემდეგ ფიქსაცია (杀青, shāqīng) — გრეხა (揉捻, róuniǎn) — გაშრობა (干燥, gānzào). ტემპერატურები და დროები ამ ნაბიჯებისთვის დოკუმენტში არ არის.
2023 წლის ნარკვევი აღწერს სოფელ ლიძიბას ბრტყელ „მთის ლუნძინს“: ფოთოლს კრეფის დღესვე ამუშავებენ და ღამით არ ტოვებენ.
- გაშლა (摊晾, tānliàng).
- ფიქსაცია (杀青, shāqīng): გაცხელება აჩერებს დაჟანგვას.
- ბრტყელი ფორმის მიცემა (扁形, biǎnxíng).
- ბეწვის მოცილება (去毫, qùháo).
- განმეორებითი შეწვა ქვაბში (回锅, huíguō).
- შერჩევა (精选, jīngxuǎn).
- „არომატის აწევა“ (提香, tíxiāng).
ეს ერთი სოფლის ჩაის აღწერაა, პარამეტრების გარეშე, და არა ნიშნის მოთხოვნები.
6. ორგანოლეპტიკური მახასიათებლები
დაცვის მოთხოვნები ჩაის ბრტყელად (扁形) და დაგრეხილად (卷曲形) ყოფს. ქვემოთ — ბრტყელი, ფრჩხილებში — დოკუმენტის ფორმულირებები.
- მშრალი ფოთლის გარეგნობა: კვირტი ფოთლებით ბრტყელი, სწორი და გლუვი, ზურმუხტისფერ-მწვანე ან ყვითელ-მწვანე (芽叶扁平，挺直光滑，翠绿或黄绿).
- მშრალი ფოთლის არომატი: მონაცემები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- ნაყენის არომატი: წაბლის, ან ნაზი ან სუფთა (栗香或嫩香、清香).
- გემო: ახალი, მხნე, სავსე და რბილი (鲜爽浓醇).
- ნაყენის ფერი: მწვანე ან ყვითელ-მწვანე, კაშკაშა (绿亮或黄绿明亮).
- ჩაის ფსკერი (მოხარშული ფოთოლი): ყვითელ-მწვანე, ყლორტები „ყვავილად“ იშლება (黄绿成朵).
დაგრეხილი ჩაი — მკვრივი, მწვანე ბზინვარებით (紧结卷曲，色泽绿润), ღია მწვანე ნაყენით, მაღალი წაბლის ან სუფთა არომატით (ცალკეულ პარტიებში — ყვავილოვანით), ახალი რბილი გემოთი და რბილი ყვითელ-მწვანე ჩაის ფსკერით. საერთო ფორმულა „青翠透金，栗香甘醇“ — ზურმუხტისფერი ოქროსფერი ელფერით, წაბლის არომატი, რბილი სიტკბო — 2019 წლის ინფორმაციით, ჩინეთის სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის ჩაის ინსტიტუტის მკვლევარმა მისცა.
7. ქიმიური შემადგენლობა
დაცვის მოთხოვნები ზღვრებს ადგენს: წყალში ხსნადი ექსტრაქტული ნივთიერებები არანაკლებ 34,0 %, ჩაის პოლიფენოლები არანაკლებ 11,0 %, კატეხინები (ტექსტში — „儿茶酚“) არანაკლებ 7,0 %, ტენიანობა არაუმეტეს 7,0 % (მზეზე გამშრალი ჩაისთვის — 9,0 %), უხეში ბოჭკო არაუმეტეს 16,0 %.
სინხუა (2024) ლუნან ლიუჩასთვის შემდეგ რიცხვებს იძლევა:
| მაჩვენებელი | შემცველობა |
|---|---|
| გალოკატეხინ გალატი (GCG) | 1,03 % |
| კატეხინი (C) | 0,26 % |
| „精氨酸“ (არგინინი) | 0,21 გ 100 გ-ზე |
| ჩაის პოლისაქარიდები | 0,90 გ 100 გ-ზე |
| კალციუმი | 2479,92 მგ/კგ |
| რკინა | 143,10 მგ/კგ |
მეთოდს, შერჩევასა და წელს პუბლიკაცია არ ასახელებს, ხოლო უპირატესობას „ანალოგიურ პროდუქციასთან“ არ ხსნის. არის შეუსაბამობაც: ფრაზა თეანინით იწყება, რიცხვი კი არგინინს მიეწერება. ეს ორიენტირია ატრიბუციით და არა ნორმა; ჯანმრთელობის შესახებ დასკვნებს არ ვაკეთებ.
8. მოხარშვა
კლასის პრაქტიკა მწვანე ჩაისთვის.
- წყლის ტემპერატურა: 80–85 °C.
- ჩაის რაოდენობა: 3 გ 150 მლ-ზე.
- ჭურჭელი: შუშის ჭიქა ან თეთრი გაივანი.
- პროცესი:
- გაათბეთ ჭურჭელი.
- ჩაყარეთ ჩაი და წყალი კედელს მიუყვანეთ.
- პირველი ნაყენი — 40–60 წამის შემდეგ.
- დალიეთ, ნაყენის ნაწილი დატოვეთ.
- დაამატეთ წყალი.
- ორი-სამი განმეორებითი ჩასხმა; დაცვის მოთხოვნები ჩაის „高香耐泡“-ს უწოდებს — არომატულს და გამძლეს ჩასხმების მიმართ.
9. შენახვა
კლასის პრაქტიკა. ჰერმეტულ შეფუთვაში, მაცივარში 0–5 °C-ზე, სინათლის, ტენისა და სუნის გარეშე. უმჯობესია ერთი წლის განმავლობაში დალიოთ.
10. ფასი და ფალსიფიკაციები
ფასების შესახებ მონაცემები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- როგორ ავიცილოთ თავიდან ფალსიფიკაციები:
- მოძებნეთ გეოგრაფიული მინიშნების ნიშანი და დამცავი სტიკერი მიკვლევადობით.
- შეამოწმეთ, რომ მწარმოებელი ზონის 13 დაბიდან და დასახლებიდანაა: ოლქი დიდია, ნიშანი კი მხოლოდ ამ ნაწილს მოიცავს.
- ბრტყელი ფოთოლი — გლუვი, სწორი, ზურმუხტისფერი ან ყვითელ-მწვანე; დაგრეხილი — მკვრივი და მწვანე; არომატი — წაბლის ან სუფთა.
- ადგილობრივ ბრტყელ ჩაის ლუნანში „ლუნძინს“ ეძახიან; ეს განსუს ჩაია და არა სი ხუ ლუნ ძინი (西湖龙井).
11. საინტერესო ფაქტები
- 2023 წლის ნარკვევის თანახმად, ბიკოუში რაფსი უკვე იანვარში ყვავის, ოლქის უფრო ცივ მაზრებში კი — მხოლოდ აპრილის ბოლოს ან მაისის დასაწყისში.
- მწვანე ჩაის გარდა, ლუნანში წითელი ჩაი და დაპრესილი ფუჯუანი (茯砖茶, fúzhuānchá) აითვისეს, წერს 2019 წლის ინფორმაცია.
12. შედარება სხვა ჩრდილოეთ მწვანე ჩაებთან
- ლუნშენ ჩა (龙神茶) და ბიკოუ ლუნძინი (碧口龙井): სამხრეთ განსუს მწვანე ჩაი, აღწერილი კორპუსში; დაბა ბიკოუ ლუნან ლიუჩას ზონაში შედის.
- ხანჯუნ სიან ხაო (汉中仙毫): მეზობელი შენსის პროვინციის მწვანე ჩაი.
- ძიან მაო ძიანი (紫阳毛尖): შენსის ძიანის მაზრის ისტორიული მწვანე ჩაი.
- ჟიჯაო ლიუ ჩა (日照绿茶): შანდუნის მწვანე ჩაი — ჩინური ჩაის დამზადების ჩრდილო-აღმოსავლეთი კიდე, როგორც ლუნანი — ჩრდილო-დასავლეთი.
დასკვნა:
ლუნან ლიუჩა — განსუს ერთადერთი ჩაის კუთხის ჩაი: 13 დაბა სამი პროვინციის შესართავთან, მთები 1400 მ-ზე დაბლა, წვრილფოთოლა ჯგუფური ჯიში და შეტანილი კლონები, ბრტყელი და დაგრეხილი ფოთოლი წაბლის არომატით. ტექნოლოგია დაცვის მოთხოვნებში მხოლოდ სქემადაა მოცემული, თუმცა ზონა ისე დეტალურადაა აღწერილი, როგორც იშვიათად ხდება — სოფლამდე, თემამდე და კარ-მიდამომდე.
წყაროები
გეოგრაფიული აღნიშვნა
სრული სია — გვერდზე „წყაროები“