Луннань Люйча (Lǒngnán lǜchá, 陇南绿茶) — зялёны чай гарадской акругі Луннань (陇南市) на поўдні правінцыі Ганьсу. Луннань — адзіны чайны раён Ганьсу: сады ляжаць у трохвугольніку, дзе сыходзяцца павет Вэнь, раён Уду і павет Кан, ля стыку з Сычуанню і Шэньсі. Імя акруговае, але зона вузкая — 13 валасцей і пасёлкаў, і аб’ява аб ахове лічыць яе да вёсак і двароў: 158 адміністрацыйных вёсак, 755 сельскіх абшчын, 19 300 сялянскіх гаспадарак. Патрабаванні аховы ведаюць дзве формы чаю — плоскую і скручаную — з каштанавым водарам. У рэестр геаграфічных указанняў сельгаспрадукцыі імя ўнесена ў 2016 годзе.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Клас названы ў найменні; усе знойдзеныя апісанні аблічча і апрацоўкі — зялёныя.
- Катэгорыя: Акруговы рэгіянальны брэнд (区域公用品牌, qūyù gōngyòng pǐnpái) і геаграфічнае ўказанне сельгаспрадукцыі (2016).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Ганьсу (甘肃, Gānsù), гарадская акруга Луннань (陇南, Lǒngnán): павет Вэнь (文县, Wénxiàn), раён Уду (武都区, Wǔdū qū), павет Кан (康县, Kāngxiàn).
- Зона аховы: Па аб’яўленні Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA) № 640 — павет Вэнь: Бікоу (碧口镇), Чжунмяа (中庙乡), Фаньба (范坝乡), Люцзяпін (刘家坪乡); раён Уду: Лотан (洛塘镇), Юйхэ (裕河乡), Фэнсян (枫相乡), Ума (五马乡); павет Кан: Янба (阳坝镇), Лянхэ (两河镇), Тунцянь (铜钱乡), Байян (白杨乡), Саньхэ (三河乡). Заяўнік — акруговая станцыя па распаўсюджванні тэхналогій тэхнічных культур. Апісанне сельскагаспадарчага ўказання пры тых самых 13 валасцях і 755 абшчынах называе не 158, а 148 вёсак.
- Геаграфічныя каардынаты: 104°41′–106°08′ у. д., 32°42′–33°48′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Чай на шляху да качэўнікаў. Па паведамленні на сайце Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў (2019), пры Усходняй Хань чай з Ба і Шу везлі праз Чэнду ў Уду і прадавалі качэўнікам паўночнага захаду, а пры Сун тут дзейнічалі казённыя чайна-конныя рынкі (茶马场). Дакументаў, на якія абапіраюцца гэтыя сцвярджэнні, я не бачыў.
- 2016. Па паведамленні China.com.cn (2019), у жніўні імя прайшло экспертызу, а 2 лістапада Міністэрства сельскай гаспадаркі аб’яўленнем № 2468 унесла яго ў рэестр геаграфічных указанняў сельгаспрадукцыі; нумар — AGI01999.
- 2018. У снежні, па тым самым паведамленні, чайная асацыяцыя Луннаня дапусціла да знака восем кампаній і выдала 100 тыс. ахоўных налепак з прасочваннем.
- 2025. CNIPA аб’яўленнем № 640 прызнала прадуктам з геаграфічным указаннем 1409 найменняў; Луннань Люйча — у іх ліку.
- Назва: «Луннань» (陇南) — «поўдзень Лун», дзе Лун (陇, Lǒng) — традыцыйнае кароткае імя Ганьсу. «Люйча» (绿茶) — зялёны чай.
- Культурнае значэнне: Прэса Ганьсу называе Луннань «陇上江南» — «Цзяннань на зямлі Лун». Для акругі чай — апора горных сёлаў: па паведамленні 2019 года, у асобных чайных вёсках ён даваў больш за 60 % даходу бедных сем’яў. Нарыс у «Чжунго Ганьсу ван» (2023) піша, што ў Луннані па-ранейшаму вараць «гуаньгуань ча» (罐罐茶, guànguàn chá) — чай у маленькім гліняным гаршчочку.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Патрабаванні аховы называюць дробналісты групавы сорт (小叶群体种, xiǎoyè qúntǐzhǒng) і апісваюць яго размнажэнне насеннем і чаранкамі. Па паведамленні 2019 года, у акругу ўвялі і клонавыя гатункі Лунцзін 43 (龙井43, Lóngjǐng 43), Чжунча 108 (中茶108, Zhōngchá 108) і Хуанцзінь Я (黄金芽, Huángjīn yá).
- Сыравіна: Па патрабаваннях аховы — адзіночная пупышка або пупышка з адным-двума лістамі (单芽或一芽一、二叶); парасткі там названы «цяжкімі і шчыльнымі» (芽叶重实).
- Збор: Па патрабаваннях аховы раннія гатункі пачынаюць збіраць пасля 20 сакавіка, дробналісты групавы сорт — пасля 1 красавіка; за год праходзяць каля сямі збораў, у пачатку верасня сад закрываюць. Па нарысе 2023 года, у вёсцы Ліцзыба (李子坝) павета Вэнь збіраюць пасля сезона Юйшуй (雨水, yǔshuǐ), па адной пупышцы з лістом.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Трохвугольнік на стыку павета Вэнь, раёна Уду і павета Кан, у басейне Янцзы. Галоўныя сады, па нарысе 2023 года, — ля пасёлкаў Бікоу, Юйхэ і Лянхэ.
- Месца ў чайнай геаграфіі: Паўночны край чайнага раёна Цзянбэй (江北茶区, Jiāngběi cháqū) — чайных зямель на поўнач ад Янцзы.
- Клімат: Па апісанні сельскагаспадарчага ўказання — пераходны паміж паўночным субтрапічным вільготным і цёплым умераным вільготным. Патрабаванні аховы адзначаюць доўгі светлавы дзень, вялікі сутачны перапад тэмператур, туманы і багацце рассеянага святла.
- Вышыня росту: Па патрабаваннях аховы — горы ніжэй за 1400 м; паведамленне 2019 года называе 600–1200 м.
- Глебы: Кіслыя супескі, жоўта-бурыя (黄棕壤) і бурыя (棕壤) глебы, pH 4,6–6,5 — так у патрабаваннях аховы.
- Маштаб: Па China.com.cn, на канец 2018 года сады акругі займалі 174 тыс. му, выпрацоўка — 1388 т; «Чжунго Ганьсу ван» у 2021 годзе называў 179 тыс. му і больш за 1400 т. Гэта ўвесь чай акругі, а не толькі прадукцыя пад знакам.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні аховы задаюць толькі базавую схему. Свежы ліст раскладваюць у цэху на 3–8 гадзін слоем не таўсцейшым за 15 см, але не даўжэй за 12 гадзін; затым фіксацыя (杀青, shāqīng) — скручванне (揉捻, róuniǎn) — сушка (干燥, gānzào). Тэмператур і часу для гэтых крокаў у дакуменце няма.
Нарыс 2023 года апісвае плоскі «горны лунцзін» вёскі Ліцзыба: ліст перапрацоўваюць у дзень збору, не пакідаючы на ноч.
- Раскладка (摊晾, tānliàng).
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): Нагрэў спыняе акісленне.
- Наданне плоскай формы (扁形, biǎnxíng).
- Выдаленне ворсу (去毫, qùháo).
- Паўторнае смажанне ў катле (回锅, huíguō).
- Адбор (精选, jīngxuǎn).
- «Узняцце водару» (提香, tíxiāng).
Гэта апісанне аднаго вясковага чаю, без параметраў, а не патрабаванні знака.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Патрабаванні аховы дзеляць чай на плоскі (扁形) і скручаны (卷曲形). Ніжэй — плоскі, у дужках — фармулёўкі дакумента.
- Знешні выгляд сухога ліста: Пупышка з лістамі плоскія, прамыя і гладкія, смарагдава-зялёныя або жоўта-зялёныя (芽叶扁平，挺直光滑，翠绿或黄绿).
- Водар сухога ліста: Даных у знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Каштанавы, альбо пяшчотны ці чысты (栗香或嫩香、清香).
- Смак: Свежы, бадзёры, насычаны і мяккі (鲜爽浓醇).
- Колер настою: Зялёны або жоўта-зялёны, яркі (绿亮或黄绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Жоўта-зялёнае, парасткі раскрываюцца «кветкай» (黄绿成朵).
Скручаны чай — шчыльны, зялёны з бляскам (紧结卷曲，色泽绿润), з пяшчотна-зялёным настоем, высокім каштанавым або чыстым водарам (у асобных партый — кветкавым), свежым мяккім смакам і мяккім жоўта-зялёным чайным дном. Агульную формулу «青翠透金，栗香甘醇» — смарагдавы з залацістым водбліскам, каштанавы водар, мяккая саладосць — па паведамленні 2019 года, даў даследчык Чайнага інстытута Кітайскай акадэміі сельскагаспадарчых навук.
7. Хімічны Склад
Патрабаванні аховы задаюць парогі: водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы не менш за 34,0 %, чайныя поліфенолы не менш за 11,0 %, кацехіны (у тэксце — «儿茶酚») не менш за 7,0 %, вільготнасць не больш за 7,0 % (у чаю сонечнай сушкі — 9,0 %), грубая клятчатка не больш за 16,0 %.
Сіньхуа (2024) прыводзіць для Луннань Люйча такія лічбы:
| Паказчык | Змест |
|---|---|
| Галакацехін галат (GCG) | 1,03 % |
| Кацехін (C) | 0,26 % |
| «精氨酸» (аргінін) | 0,21 г на 100 г |
| Чайныя поліцукрыды | 0,90 г на 100 г |
| Кальцый | 2479,92 мг/кг |
| Жалеза | 143,10 мг/кг |
Метаду, выбаркі і года публікацыя не называе, а перавагу над «аналагічнай прадукцыяй» не раскрывае. Ёсць і няўвязка: фраза пачынаецца з тэаніну, а лічба прыпісана аргініну. Гэта арыенцір з атрыбуцыяй, а не норма; высноў пра здароўе я не раблю.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляны стакан або белае гайвань.
- Працэс:
- Падагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы; патрабаванні аховы называюць чай «高香耐泡» — духмяным і ўстойлівым да заліваў.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання і ахоўную налепку з прасочваннем.
- Правяраць, што вытворца з 13 валасцей і пасёлкаў зоны: акруга вялікая, а знак ахоплівае толькі гэтую частку.
- Плоскі ліст — гладкі, прамы, смарагдавы або жоўта-зялёны; скручаны — шчыльны і зялёны; водар — каштанавы або чысты.
- Мясцовы плоскі чай у Луннані завуць «лунцзінам»; гэта чай Ганьсу, а не Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井).
11. Цікавыя Факты
- Па нарысе 2023 года, у Бікоу рапс зацвітае ўжо ў студзені, а ў больш халодных паветах акругі — толькі ў канцы красавіка ці ў пачатку мая.
- Акрамя зялёнага чаю, у Луннані асвоілі чырвоны чай і прасаваны фучжуань (茯砖茶, fúzhuānchá), піша паведамленне 2019 года.
12. Параўнанне з іншымі паўночнымі зялёнымі чаямі
- Луншэнь Ча (龙神茶) і Бікоу Лунцзін (碧口龙井): Зялёныя чаі паўднёвага Ганьсу, апісаныя ў корпусе; пасёлак Бікоу уваходзіць у зону Луннань Люйча.
- Ханьчжун Сянь Хао (汉中仙毫): Зялёны чай суседняй правінцыі Шэньсі.
- Цзыян Маа Цзянь (紫阳毛尖): Гістарычны зялёны чай павета Цзыян у Шэньсі.
- Жычжао Люй Ча (日照绿茶): Зялёны чай Шаньдуня — паўночна-ўсходні край кітайскага чаяробства, як Луннань — паўночна-заходні.
У заключэнне:
Луннань Люйча — чай адзінага чайнага вугла Ганьсу: 13 валасцей ля стыку трох правінцый, горы ніжэй за 1400 м, дробналісты групавы сорт і завезеныя клоны, плоскі і скручаны ліст з каштанавым водарам. Тэхналогія ў патрабаваннях аховы дадзена толькі схемай, затое зона апісана так падрабязна, як рэдка бывае, — да вёскі, абшчыны і двара.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»