Xi Hu Long Jing (西湖龙井, Xīhú lóngjǐng) ingenye yamathe amahle kakhulu aseShayina, ehola uhlu lw’ “Amati Ayishumi Adumile AseShayina” (中国十大名茶, Zhōngguó shí dà míngchá). Leli tiye eliyisicaba elinezimpawu eziyisisekelo ezine — umbala oluhlaza (色绿), iphunga elimnandi (香郁), ukunambitheka okuthambile (味醇) nokuma okuhle (形美) — limelela ubunkimbinkimbi bamasiko etiye esifundeni saseWest Lake futhi liwumkhiqizo onophawu lwendawo (地理标志产品, dìlǐ biāozhì chǎnpǐn), olondolozwe yizinga likahulumeni GB/T 18650.
1. Ukuhlukaniswa kanye Nemvelaphi
-
Uhlobo: Itiye eliluhlaza (elingabiliswanga). Lingenye yamatiye aluhlaza afakwe emanzini abilayo futhi amiswe isicaba (炒青绿茶, chǎoqīng lǜchá) anomumo oyisicaba (扁形绿茶, biǎnxíng lǜchá).
-
Isigaba: Lihola uhlu lw’ “Amati Ayishumi Adumile AseShayina” (中国十大名茶, Zhōngguó shí dà míngchá). Liwumkhiqizo onophawu lwendawo (地理标志产品, dìlǐ biāozhì chǎnpǐn). Ngo-2008 ubuchwepheshe balo bokukhiqiza babhalwa kuRejistri Yesibili Yempahla Yamasiko Engaphatheki Ezingeni Likahulumeni le-PRC, kwathi ngo-2022 kwabhalwa Ohlwini Lwamagugu Engabonakali Yesintu ye-UNESCO ngaphansi kwesiphakamiso ‘Amasu Endabuko Okukhiqiza Itiye LaseShayina kanye Nemikhuba Ehlobene Nawo.’
-
Imvelaphi: China, isifundazwe saseZhejiang (浙江, Zhèjiāng), idolobha laseHangzhou (杭州, Hángzhōu), indawo ezungeze ichibi laseWest Lake (西湖, Xīhú). Indawo yokukhiqiza ihlanganisa izifunda zaseXihu, Xiaoshan, Yuhang kanye nezinye izifunda eziyi-18 ze-Hangzhou, ezihlukaniswe izigodi ezintathu ezinkulu: Xihu (西湖), Qiantang (钱塘) noYuezhou (越州). Itiye elisuka endaweni yaseXihu kuphela elinelungelo lokubizwa ngegama eliphelele elithi ‘Xi Hu Long Jing’.
-
Izixhumanisi Zejografi: Cishe i-30°15′ yobubanzi obusenyakatho, 120°10′ wobude obusempumalanga.
2. Umlando kanye Nokubaluleka Kwamasiko
-
Umlando: Umlando we-Long Jing uneminyaka engaphezu kwe-1200, futhi uchaza kahle ngomusho wendabuko othi: ‘Igama laqala ngesikhathi se-Song, laduma nge-Yuan, lakhula nge-Ming, lafinyelela incopho nge-Qing’ (始于宋,闻于元,扬于明,盛于清). Ubufakazi bokuqala obubhaliwe mayelana nokutshalwa kwetiye kulesi sifunda buvela ku-Lu Yu (陆羽, Lù Yǔ): encwadini ‘I-Canon Yetiye’ (茶经, Chá Jīng), eyabhalwa ngesikhathi se-Tang (618–907), ukhuluma ngokuthi itiye lalikhiqizwa emathempelini i-Tianzhu (天竺) ne-Lingyin (灵隐) endaweni ezungeze i-Hangzhou. Ngesikhathi se-Northern Song (960–1127), amatiye endawo i-‘Xianglin’ (香林茶), i-‘Baiyun’ (白云茶) ne-‘Baoyun’ (宝云茶) ayesevele ethunyelwa enkantolo njenge-‘gongcha’ (贡茶, gòngchá — itiye lesipho), kanti imbongi u-Su Dongpo (苏东坡, Sū Dōngpō) yancoma itiye lase-Hangzhou ngezinkondlo. Kwakungesikhathi se-Northern Song lapho umonbi u-Biancai (辩才, Biàncái) eyasungula amasimu etiye ethafeni le-Mount Shifeng (狮峰) eduze nedolobhana lase-Longjing, okubhekwa njengerekhodi lokuqala elibhaliwe lokutshalwa nokukhiqizwa kwetiye kuleli dolobhana.
U-Long Jing wazuza udumo olukhulu kakhulu ngesikhathi sobukhosi bakwa-Qing (1644–1912). Umbusi u-Qianlong (乾隆, Qiánlóng) wehlela e-Longjing amahlandla amane, wabhala izinkondlo zetiye futhi wanikeza izihlahla zetiye eziyishumi nesishiyagalombili ngaphandle kwethempeli laseHugongmiao (胡公庙) e-Mount Shifeng isimo ‘setiye lombusi’ (御茶, yùchá) — itiye elivela kulezi zihlahla lalenzelwe inkantolo yombusi kuphela.
Ezikhathini zesimanje, u-Long Jing uqhubeke nokwanda udumo: ngo-1915 wathola indondo yegolide eMbukisweni Womhlaba wasePanama-Pacific. Ngo-2022, ubuchwepheshe bokukhiqiza i-Xi Hu Long Jing ngaphansi kwesiphakamiso ‘Amasu Endabuko Okukhiqiza Itiye LaseShayina kanye Nemikhuba Ehlobene Nawo’ (中国传统制茶技艺及其相关习俗) babhalwa Ohlwini Lwamagugu Engabonakali Yesintu ye-UNESCO.
-
Igama:
- ‘Xi Hu’ (西湖) — ‘I-West Lake’, kukhomba imvelaphi yendawo yetiye.
- ‘Long Jing’ (龙井) — ‘Umthombo Kadrako’. Kunezinganekwane eziningana ezichaza leli gama:
- Inganekwane ngodrako: Edolobhaneni lase-Long Jing (龙井村, Lóngjǐng Cūn), elisemfuleni we-Mount Shifeng, kwakukhona umthombo wasendulo, lapho ngokwesiko kwakuhlala udrako owayekwazi ukuletha imvula. Abantu bendawo babefika emthonjeni bezokhulekela umswakama eminyakeni eyomile.
- Ukuhamba kwamanzi: Ngokwesinye isichasiso, igama lihlobene nokuhamba okungavamile kwamanzi emthonjeni: lapho kunyakaziswa, kwakuba khona iphethini egosheme ebusweni, efana nokuhamba kukadrako.
- Umumo wamaqabunga: Kukhona futhi incazelo exhuma igama nomumo oyisicaba nobuhle weqabunga letiye, ofana nokugoba komzimba kukadrako.
-
Ukubaluleka kwamasiko: U-Long Jing ungumfanekiso wase-Hangzhou naso sonke isifundazwe sase-Zhejiang, futhi uyingxenye ebalulekile yesiko lezincwadi, lobuhle kanye nefilosofi yaseShayina. Itiye livame ukunikezwa njengesipho sikahulumeni ezivakashini zakwamanye amazwe. Njalo ngonyaka, e-Hangzhou kuba nomkhosi wokuvuna i-Long Jing, kanti idolobha linesihloko esingekho emthethweni esithi ‘inkomponi yetiye’ (茶都, chádū) laseShayina.
3. Incazelo Yezitshalo kanye Nezimbiwa Zokukhiqiza
-
Uhlobo / Cultivar: Amacultivar amaningana esihlahla setiye Camellia sinensis var. sinensis asetshenziswa ekukhiqizeni i-Xi Hu Long Jing:
- Longjing Quntizhong (龙井群体种, Lóngjǐng Qúntǐzhǒng) — uhlobo lwendawo oludabuka (群体种 — olutshalwa ngembewu). Lunokungaphatheki kahle ezimweni ezinzima, lukunikeza iphunga eliyinkimbinkimbi nelinenqwaba yepeleti yezimbali. Ukuvuna kuqala emva kwe-Qingming (清明, Qīngmíng), okungukuthi akukho ngaphambi kokuqala kuka-Ephreli. Kwaziswa ochwepheshe ngokujula nobunkimbinkimbi bokunambitheka. Itiye lasentwasahlobo elivela kulolu hlobo liqukethe cishe u-3.7% wama-amino acid, 18.5% we-polyphenol, 12.1% wama-catechin kanye no-4.0% we-caffeine (kweqabunga elomile ngokwezinga elithi ‘iqhwa elilodwa, amaqabunga amabili’).
- Longjing 43 (龙井43, Lóngjǐng 43) — uhlobo lwembewu yesitolo, olwasungulwa yi-Tea Research Institute ye-Chinese Academy of Agricultural Sciences. Lungewasekuqaleni kakhulu (特早生, tè zǎoshēng): ukuvuna kuqala ekupheleni kuka-March. Amaqabunga afana futhi anomumo omuhle, iphunga licacile, lihlanzekile, linethoni ebonakalayo yebhontshisi eluhlaza (豆香, dòuxiāng). Namuhla, lolu hlobo yilo olusetshenziswa kakhulu ekukhiqizeni i-Long Jing.
- Longjing Chang Ye (龙井长叶, Lóngjǐng Chángyè) — ‘Iqabunga Elide le-Long Jing’, elihlukaniswa ngomumo omude wamaqabunga.
- Jiukeng Zhong (鸠坑种, Jiūkēng Zhǒng) — uhlobo lwasendulo lwendawo olusuka endaweni yase-Jiukeng, oluyivelakancane futhi oluhlonishwa abaqoqi.
-
Ukuvuna: Ukuvuna kuqala entwasahlobo yokuqala. Elikhulu kakhulu itiye elivunwa ngaphambi komkhosi we-Qingming (清明, Qīngmíng; ~5 Ephreli) — itiye elibizwa ngokuthi ‘mingqiancha’ (明前茶, Míngqián chá). Lakhiwe ama-bud amnene kakhulu — amaqhwa aphelele noma iqhwa elilodwa neqabunga elilodwa elisanda kuvela, linethoni epholile futhi lingeyesigaba esiphakeme kakhulu sekhwalithi. Itiye elivunwa ngaphambi kwe-Gu Yu (谷雨, Gǔyǔ; ~20 Ephreli) — ‘yuqiancha’ (雨前茶, Yǔqián chá) — lakhiwe iqhwa elilodwa elinamaqabunga elilodwa noma amabili, linikeza ukunambitheka okugcwele futhi okuqinile, kanti futhi lithengeke kakhulu.
-
Izinga lokuvuna: Ngokwendabuko, kuvunwa iqhwa elilodwa kanye neqabunga elilodwa noma amabili angaphezulu (一芽一叶, yī yá yī yè noma 一芽二叶, yī yá èr yè). Ezinhlobonhlobo eziphakeme — iqhwa kuphela elineqabunga elilodwa elisanda kuvuleka, noma amaqhwa kuphela.
-
Okudingekayo kwezimbiwa: Kusezingeni eliphezulu kakhulu. Kusetshenziswa amaqhwa anobumnene, angonakalanga, asayizi efanayo, ngaphandle kwamaqabunga amahhadlahhadla, iziqu noma okungcolile. Izimbiwa ezisanda kuvunwa kufanele zigaywe ngosuku olufanayo.
4. Indawo kanye Nezici Zokutshala
-
Isimo sezulu: I-Hangzhou isendaweni yesimo sezulu esishisayo esinomswakama. Izinga lokushisa lonyaka jikelele licishe libe ngu-16°C, imvula yonyaka icishe ibe ngu-1500 mm, umswakama ophakeme ungaphezu kuka-78%. Entwasahlobo, lesi sifunda sivame ukumbozwa inkungu, izinga lokushisa lishintsha ngamadigri angu-8–12°C ngosuku, okuvuna ukuqunjelwa kwe-L-theanine (i-amino acid yetiye) emaqabungeni. Isisho sendawo sichaza lesi simo sezulu esincane ngokuthi: ‘Lapho kucwazimulile — ekuseni nakusihlwa inkungu igcwele yonke indawo, lapho kuguqubala — izintaba zisemafini usuku lonke’ (晴时早晚遍地雾,阴雨成天满山云).
-
Ukuphakama: Amamitha ayi-100–800 ngaphezu kolwandle. Iningi lamasimu etiye akumaphuzu ayi-100–200 m emaqeleni.
-
Inhlabathi: Inhlabathi ebomvu ene-asidi encane (红壤, hóng rǎng) ene-pH engu-4.5–6.0, ecebile ngezinto eziphilayo namaminerali. Ubumuncu kanye nokwakheka kwamaminerali enhlabathini kudlala indima ebalulekile ekwakheni iphrofayli yokunambitheka kwetiye.
-
Izifunda zokukhiqiza kanye nezifunda ezincane eziyinhloko (核心产区):
- Shifeng Shan (狮峰山, Shīfēng Shān) — ‘Inhlonhlo Yengonyama’: Ibhekwa njengendawo engcono kakhulu ye-Long Jing. Itiye elivela kule ndawo linombala oyisipesheli we-rice engacashaziwe (糙米色, cāomǐ sè) — okunombala ophuzi-oluhlaza, ukunambitheka okususile nokugcwele okunephunga le-orchid.
- Longjing Cun / Wengjiashan (龙井村/翁家山, Lóngjǐng Cūn / Wēngjiāshān): Indawo yomlando yemvelaphi yetiye. Iqabunga liyisicaba, libushelelezi; ukunambitheka kupholile, kumnandi futhi kuthambile.
- Meijiawu (梅家坞, Méijiāwù): Idolobhana likatiye elikhulu kakhulu. Itiye lihluke ngombala oluhlaza ocwebezelayo, umumo wamaqabunga oqondile kanye nephunga elihlanzekile nelihlala njalo.
- Yunqi (云栖, Yúnqī): Itiye elinamaqabunga alinganayo, afanayo kanye nephunga elizwakala libhontshisi.
- Hupao (虎跑, Hǔpǎo): Itiye elinokukhanya okucacile, okulula kanye nokunambitheka okumnandi okuhlala isikhathi eside. Ngokuhlangana namanzi omthombo wasendaweni wase-Hupao, lakha ‘amaparele amabili ase-Hangzhou’ adumile (杭州双绝).
5. Ubuchwepheshe Bokukhiqiza
Ukukhiqizwa kwe-Xi Hu Long Jing kungubuciko beqiniso, obudinga ulwazi lonjiniyela kanye namakhono amaningi. Ngokungafani namatiye amaningi aluhlaza asontwe aba yizingilazi noma iziphethu, i-Long Jing imiswa ibe yiqabunga eliyisicaba ngokucindezela ezindongeni zembangayi eshisayo. Yonke inqubo yenziwa ngesandla, kusukela ekuvuneni kuya ekomeleni kokugcina.
-
Ukuvuna (采摘 — cǎi zhāi): Ukuvuna ngesandla kwenziwa emahoreni asekuseni kakhulu. Kuvunwa iqhwa elinamaqabunga angaba linye noma amabili, kukhethwa izimbiwa ngokuya ngokufana nokusha.
-
Ukwandlala komcimbo / ukwandlala (摊放 — tān fàng): Amaqabunga avuniwe andlalwa ngongqimba oluncane emthunzini endaweni epholile amahora ambalwa (imvamisa amahora ayi-6–12) ukuze kususwe umswakama ongaphezulu kanye nokuqala ukukhula kwephunga. Ngalesi sikhathi, okuqukethwe amanzi emaqabungeni kwehla cishe ngo-15–20%.
-
‘Ukubulawa kokuhlaza’ kanye nokumiswa — Qingguo (青锅 — qīngguō): Isigaba esiyinhloko esihlanganisa ukumiswa kokuhlaza (杀青, shāqīng) nokumiswa kokuqala (整形, zhěngxíng). Amaqabunga agazingwa emabhodweni ensimbi ashisayo ezingeni lokushisa elingu-70–80°C. Umdwebi ngesandla ucindezela amaqabunga phansi nasezindongeni zebhodwe, ewenza umumo oyisicaba osabonakalayo. Ngalesi sifunda, ukuxutshwa kwama-enzyme kuyamiswa futhi iphunga elisha liyazinza.
-
Ukubuyisa umswakama — Huichao (回潮 — huícháo): Ngemva kokugazingwa kokuqala, okusaqedwa kuyabuthwa kube yinqwaba futhi kuyekwe isikhashana. Umswakama ovela eziqubini usatshalaliswa phezulu kweqabunga, ulinganisa umswakama jikelele futhi wenze iqabunga lithambe kangcono ukuze lisebenze.
-
Ukugazinga kokugcina nokwembulwa kwephunga — Huiguo (辉锅 — huīguō): Ukugazinga okuphethayo ezingeni lokushisa eliphansi — ngaphansi kuka-60°C. Ngalesi sigaba, kwakheka ukunambitheka nephunga lokugcina: iqabunga libushelelezi, licwebezele futhi libe liwugqinsi. Lapha umdwebi ubonisa amakhono aphakeme kakhulu, elawula izindlela eziyishumi ezingokwemfundiso zokusebenza ngesandla (十大手法, shí dà shǒufǎ): ‘ukunyakazisa’ (抖, dǒu), ‘ukubeka’ (搭, dā), ‘ukucindezela’ (捺, nà), ‘ukuzulazula’ (甩, shuǎi), ‘ukusunduza’ (推, tuī), ‘ukuvala’ (扣, kòu), ‘ukwandlala’ (拓, tuò), ‘ukucindezela’ (压, yā), ‘ukuhlikihla’ (磨, mó), ‘ukushayela’ (搓, cuō). Yonke le nqubo idinga ukuntula ngokuphelele kwephunga lokusha — ngisho nephunga elincane elishile lithathwa njengesici.
-
Ukuhluza (分筛 — fēn shāi): Itiye eseliphelile liyahluzwa, lihlukaniswa ngosayizi futhi kususwe imvuthuluka yetiye.
-
Ukulinganisa nokugcwalisa (挺长头 — tǐng chángtóu): Izingxenye ezinkulu zibuyiselwa ebhodweni ukuze kusetshenzwe ngokwengeziwe.
-
Ukuhlanganiswa kweqoqo (归堆 — guīduī): Izingxenye ezifanayo ziyahlanganiswa ukuze kutholakale ikhwalithi ezinzile yomkhiqizo.
-
‘Ukwamukela umlotha’ — ukuvuthwa nge-lime engashisiwe (收灰 — shōuhuī): Isigaba sokugcina — itiye eseliphelile lifakwa ezitsheni zobumba nge-lime engashisiwe (生石灰) futhi liyekwe cishe isonto. I-lime idonsa umswakama osele kanye ‘nokunambitheka komlilo’ (火气, huǒqì), ivumela iphunga ukuthi libe msulwa futhi libe lincane. Lena yindlela yendabuko eyingqayizivele ku-Long Jing.
6. Izimpawu Zokuhlaziya Ngezitho Zomzimba
-
Ukubukeka kweqabunga elomile: Amaqabunga ayisicaba, abushelelezi, alinganayo, acijile, afana ‘nolimi lwendlovu’ (雀舌, quèshé) noma ‘ukuhlangana kwenkemba’. Usayizi ufana, iqabunga liqondile futhi licijile (挺直尖削). Umbala — kusukela kokuluhlaza okuncane okucwebezelayo (嫩绿光润) kuya ekuhleni okuphuzi-oluhlaza okuhlukile ‘kwelayisi elingagaywanga’ (糙米色, cāomǐ sè) — lokhu okuphawulekayo kakhulu etiye elivela e-Mount Shifeng. Ubuso beqabunga bushelelezi, bungase bube nokucwebezela okuncane okunamafutha.
-
Iphunga leqabunga elomile: Elihlanzekile, elihlanzekile, elinethoni ephawulekayo yezimbali zikabhontshisi oluhlaza (豆花香, dòuhuā xiāng) — kufana nezimbewu ezintsha zikaphizi noma ubhontshisi oluhlaza. Ezinhlobonhlobo eziphakeme zetiye lasentwasahlobo, kunethoni encane yama-chestnut (嫩栗香, nèn lì xiāng). Kungase kube khona iphunga elincane lezimbali elifana ne-orchid (etiye elivela e-Mount Shifeng). Ubuchwepheshe bendabuko abuvumeli iphunga ‘lomlilo’ elizwakalayo.
-
Iphunga lokukhishwa: Lihlanzekile, lihlala njalo, lihlaziyekile. Amaphunga afanayo ayabusa — iphunga lezimbali zebhontshisi, ubumnandi obuluhlaza obuncane, ukugazinga okuncane kwe-chestnut. Etiye elivela endaweni yase-Shifeng, kukhona iphunga elibonakalayo le-orchid. Iphunga liyavela kancane kancane ngokuthululwa ngakunye.
-
Ukunambitheka: Kugcwele kodwa kuthambile. Kuyazwakala ukusha (鲜爽, xiānshuǎng) — iphunga elikhulu le-‘umami’, elidalwa ukuphakama kwama-amino acid. Ukunambitheka okumnandi okuhlala isikhathi eside nobumnandi obuthambile, obugudlayo (甘醇, gānchún — ‘ubumnandi obuthambile’). Umzimba uphakathi, ulinganiselwe (醇厚, chúnhòu — ‘ubumnandi obugcwele’), ngaphandle kokubaba okukhulu. Ukunambitheka okuphumayo kuhlala isikhathi eside, kuhlaziya, futhi kubuye nobumnandi (回甘, huígān). Kumakha okugazingiwe kwama-chestnut, imifino emisha, ne-orchid kuyazwakala.
-
Umbala wokukhishwa: Oluhlaza okhanyayo, ohlanzekile futhi ocacile, onombala omncane ophuzi-oluhlaza (嫩绿明亮). Etiye lezinga eliphezulu, licwebezela njengekristalu, ‘liyaphila’.
-
Izibi zetiye (iqabunga eliselinsizweni): Amaqabunga alinganayo, aphelele, aqinile kanye namaqhwa aluhlaza okhanyayo, agcina umumo ‘iqhwa elilodwa — iqabunga elilodwa’. Iqabunga lithenda, lifana, lingenalwele.
7. Ukwakheka Kwamakhemikhali
I-Xi Hu Long Jing ihluke ngokuqukethwe okuphezulu kwezinto eziphilayo. Iphrofayli yamakhemikhali incike kuhlobo lwezitshalo, isikhathi sokuvuna kanye nobuchwepheshe bokukhiqiza, kodwa izinkomba eziphawulekayo zinganikezwa:
-
Amapholifenoli (ama-catechin): Okuqukethwe amapholifenoli etiye kucishe kube ngu-13–20% wobunzima obomile. Ingxenye ebusayo yi-epigallocatechin gallate (EGCG), enikeza izakhiwo ezinamandla zokulwa ne-oxidation. Okuqukethwe ama-catechin ohlotsheni lwe-Quntizhong cishe kungu-12.1%. Ngenxa yokuvuna kwasekupheleni kwentwasahlobo nobuchwepheshe obumnene, isilinganiso samapholifenoli kuma-amino acid (酚氨比, fēn’ān bǐ) sihlala siphansi ngokusesilinganisweni, okuyikona okwenza ubumnandi obuthambile ngaphandle kokubaba okukhulu.
-
Ama-amino acid: Okuphakeme — kufika ku-4.46% (ngokocwaningo lwamatiye aluhlaza adumile angama-20 aseShayina — inkomba ephakeme kakhulu phakathi kwezinsiza ezihloliwe). I-L-theanine (茶氨酸, chá’ānjīsuān) iningi, okucishe kube ngaphezu kuka-50% wephrofayli yama-amino acid. I-L-theanine yiyo ebanga ukuzwakala kokusha, ‘umami’ kanye nomphumela omncane wokuphumula.
-
Ama-alkaloid: Okuqukethwe i-caffeine cishe kungu-4.0–4.8% wobunzima obomile (ngokwemibhalo yesayensi — kufika ku-4.81%, okungenye yezinkomba eziphakeme kakhulu phakathi kwamatiye aluhlaza aseShayina). Kukhona futhi i-theobromine ne-theophylline ngamanani amancane.
-
Amavithamini: I-Vitamin C — 100–300 mg ku-100 g yetiye elomile (eqabungeni elisha ngokwezinga elithi ‘iqhwa elilodwa — iqabunga elilodwa’ — ngaphezu kuka-1%). Amavithamini eqembu B: i-B₁ (thiamine) — ≈0.5 mg/100 g, i-B₂ (riboflavin) — ≈1.5 mg/100 g, i-B₃ (pantothenic acid) — ≈1.8 mg/100 g, i-PP (nicotinic acid) — ≈6.5 mg/100 g. Iphinde ibe ne-vitamin A, i-vitamin E, ne-folic acid.
-
Amaminerali: I-fluoride (isiza ukuvikela uqweqwe lwamazinyo), i-potassium, i-magnesium, i-zinc, i-iron, i-manganese, i-selenium.
-
Amafutha angahwamuki nezinye izingxenye: Izinhlanganisela eziphunga eziguquguqukayo zihlanganisa i-linalool, i-geraniol kanye namanye ama-terpenoid, akha isixube sezimbali nebhontshisi esiphambili. Kukhona futhi ushukela oncibilikayo emanzini ne-pectin, okunikeza ukukhishwa ‘umzimba’ othambile.
-
Qaphela: izinkomba zincike kakhulu kuhlobo lwezitshalo, isikhathi sokuvuna, ukuphakama kwensimu kanye nobuchwepheshe bokukhiqiza. Itiye lasentwasahlobo elivela eQuntizhong, njengokujwayelekile, linezinga eliphakeme kakhulu lama-amino acid kanye nephrofayli elinganiselwe kakhulu.
8. Izakhiwo Ezinomthelela Omuhle
-
Umsebenzi onamandla wokulwa ne-oxidation: Ama-catechin, ikakhulukazi i-EGCG, asebenza ngempumelelo ekunqandeni ama-free radical, ehlisa ukucindezeleka kwe-oxidative kanye nezinqubo zokuguga kwamaseli.
-
Umphumela wokuvuselela nokwenza ngcono imisebenzi yokuqonda: I-caffeine ivuselela isimiso sezinzwa esimaphakathi, yandisa ukugxilisa ingqondo, ukusebenza kanye nesivinini sokusabela. Ngesikhathi esifanayo, i-L-theanine yenza kunciphe umphumela we-caffeine, ihlinzeka ngamandla aphansi, ahamba kancane ngaphandle kwesiqongo esibukhali nokuwa.
-
Ukuqinisa isimiso senhliziyo nemithambo yegazi: Amapholifenoli ne-vitamin C kuhlinzeka ngokwehla kwezinga ‘le-cholesterol embi’ (i-LDL), kuqinise izindonga zemithambo futhi kulinganisele umfutho wegazi.
-
Ukwenza ngcono ukugaya: Kuvuselela ukukhishwa kwama-enzyme okugaya, kusiza ukuhlukaniswa kwamaprotheni namafutha, kusiza lapho uzizwa usinda emva kokudla.
-
Umphumela wokulwa namagciwane: Amapholifenoli etiye nezinto ezishayiwe zivimbela ukukhula kwamagciwane ayingozi, zenza umphefumulo ube muhle (zisusa iphunga elibi elivela emlonyeni).
-
Ukuxhasa i-metabolism nokulawula isisindo: I-caffeine nama-catechin asheshisa umgudlanyuma futhi asiza ekuhlukanisweni kwamafutha.
-
Umphumela wokuchama: I-theobromine ne-theophylline zinomphumela omncane wokuchama, osiza ekukhipheni uketshezi oluningi.
-
Ukuvikela amazinyo: I-fluoride etholakalayo iqinisa uqweqwe lwamazinyo futhi yandisa ukumelana nokubola kwamazinyo.
-
Kubalulekile: lezi zakhiwo ezibaluliwe zisekelwe emininingweni etholakala emphakathini ngokwakheka kwetiye eluhlaza futhi akuzona izincomo zezokwelapha.
9. Ukuhluza
-
Izinga lokushisa lamanzi: 80–90°C (isincomo sezinhlobo eziphakeme — 85°C; sebenzisa amanzi apholile ngemva kokubilisa cishe imizuzu engu-2). Amanzi akufanele abile kakhulu — ukushisa ngokweqile kucekela phansi iphunga elintekenteke futhi kwandise ukubaba.
-
Inani letiye: 3 g ngamanzi angu-150 ml.
-
Isitsha: Ingilazi yengilazi (玻璃杯, bōli bēi) — indlela engcono kakhulu yokubuka ‘ukusina’ kwamaqabunga emanzini. Kungenzeka futhi kusetshenziswe i-gaiwan emhlophe yobumba (白瓷盖碗, bái cí gàiwǎn) enomthamo ongu-150 ml — ivumela ukulawula ngokunembile isikhathi sokumunca futhi kuhlolwe kangcono iphunga.
-
Inqubo:
- Shisisa isitsha ngamanzi ashisayo, uwakhiphe.
- Thela u-3 g wetiye engilazini noma ku-gaiwan.
- Thela amanzi kufike ku-1/3 womthamo — nyakazisa isitsha, ‘umanzise’ itiye (润茶摇香, rùnchá yáoxiāng) futhi uvule amaphunga okuqala.
- Thela amanzi kuze kube ngu-7/10 womthamo.
- Ukumunca kokuqala — imizuzu engu-1–2.
- Ukuthululwa okulandelayo — yandisa isikhathi ngemizuzwana engu-30. Itiye likwazi ukumunca izikhathi eziphelele ezintathu.
-
Qaphela: itiye elisha (lesivuno esisha) kunconywa ukuthi liyekwe amasonto angu-1–2 ngaphambi kokuba liphuzwe, ukuze kuhambe ‘ukushisa komlilo’ (火气) okuvela ekugazingweni — lokhu kwehlisa umthwalo esiswini. Akunconywa ukuphuza i-Long Jing enamandla ngesisu esingenalutho. Ukufiphala okuncane kokukhishwa okupholile (茶乳凝, chá rǔ níng — ‘inzika yobisi yetiye’) — yinto evamile ngokomzimba, engathinti ikhwalithi.
10. Ukugcinwa
- Gcina esitsheni esivaleka kahle — embizeni yobumba, yengilazi noma yethini — endaweni eyomile, epholile futhi emnyama, kude namaphunga angaphandle.
- Izinga lokushisa elifanele lokugcina — 0–5°C (isilokishini), egunjini elihlukile, ungavumeli ukuthi lithinte ukudla okunamaphunga aqinile. Izinga lokushisa eliphansi libaluleke kakhulu ekulondolozeni ukusha kwamatiye aluhlaza entwasahlobo.
- Gwema ukukhanya, umswakama nokushisa — okuyizitha ezinkulu zetiye eluhlaza.
- Indlela yendabuko: ukugcinwa ezitsheni zobumba ezinenzika engashisiwe (noma i-silica gel) ukuze kulawulwe umswakama. I-lime kufanele ishintshwe njalo ezinyangeni eziyisi-1–2; i-silica gel — ngemva kokushintsha umbala (ingomiswa futhi isetshenziswe futhi).
- Isikhathi sokugcinwa uma izimo zihlonishwa — kufika ezinyangeni eziyi-18, kodwa ukuze kutholakale injabulo enkulu kunconywa ukuphuza phakathi nezinyanga eziyi-6–8 ngemva kokuvuna.
11. Intengo Nokungelona Iqiniso
I-Xi Hu Long Jing ingelinye lamatiye abiza kakhulu emhlabeni. Intengo inqunywa yizinto eziningana ezibalulekile: indawo yokukhiqiza (itiye elivela enkabeni ye-Xihu libiza ngaphezulu ngo-30% kunelivela ezigodini zase-Qiantang nase-Yuezhou), isikhathi sokuvuna (i-mingqiancha ibiza ngokuphindwe kaningi kune-yuqiancha), uhlobo lwezitshalo (i-Quntizhong ihlonishwa kakhulu kune-Longjing 43), ukusebenziseka ngesandla noma ngomshini, kanye nezinga lekhwalithi. Indawo yamasimu etiye endaweni yase-Xihu icishe ibe ngamahektha ayi-1524 kuphela, okuwukunciphisa kakhulu umthamo wokukhiqiza we-Xi Hu Long Jing yangempela.
-
Ungakugwema kanjani ukukopela:
- Thenga kubadayisi abathembekile, abasebenza ngamatiye waseShayina asezingeni eliphezulu, futhi uqinisekise ukuthi kukhona i-hologram yophawu lwendawo enekhodi eyingqayizivele (eskenwa ukuze kuqinisekiswe ubuqiniso).
- Hlola ukubukeka kwangaphandle: i-Long Jing yangempela yezinga eliphezulu inomumo oyisicaba olinganayo, iqabunga liphelele, ngaphandle kwemvuthuluka eningi. Umbala oluhlaza ogqamile ngaphandle kwethoni ephuzi ungasikisela itiye okungelona elivela endaweni yase-Xihu noma elikhiqizwe ngomshini.
- Hlola iphunga: i-Long Jing yangempela inuka imifino emisha nobhontshisi, ngaphandle kwemisindo eqinile okungeyona kanye nephunga ‘wezokwelapha’.
- Hlola ukukhishwa: kuhlanzekile, kucacile, kuluhlaza okhanyayo. Ukukhishwa okufiphele noma okudlubulundayo — kungukungabaza.
- Naka intengo: intengo ephansi ngokungemukeleki — kuwuphawu oluqinisekile lomgunyathi. Uma ‘i-Xi Hu Long Jing’ inikezwa ngentengo yetiye elijwayelekile — cishe itiye elisuka ezindaweni zangaphandle noma elisuka kwesinye isifunda.
- Isikhathi sokuvela emakethe: i-Xi Hu Long Jing yangempela esuka endaweni enkabeni ivela kungakabi ngaphambi kwezinsuku ezingama-20 ku-March. ‘Ukuvuna kokuqala’ ngezinsuku zokuqala zika-March okubhalwe ‘Xihu’ — cishe kungu-the ovela ezigodini zase-Qiantang noma e-Yuezhou.
12. Amaqiniso Athakazelisayo
- Izihlahla zetiye ‘zombusi’ eziyishumi nesishiyagalombili, ezanikezwa u-Qianlong, zisakhula e-Shifeng ngaphandle kwethempeli lase-Hugongmiao futhi zibiyelwe ngothango lwamatshe. Itiye elivela kuzo alithengiswa — lihlala liwuphawu nendawo yokuvakasha.
- Izindlela ‘eziyishumi zokusebenza ngesandla’ zokugazinga i-Long Jing zidluliselwa kusuka kumfundisi kuya kumfundi ezizukulwaneni ngezizukulwane. Abadwebi abangcono kakhulu bayakwazi ukugazinga cishe u-250 g wetiye eliphelile ngesikhathi esisodwa (cishe imizuzu engu-40–50 umsebenzi oqhubekayo wezandla ebhodweni elishisayo). Ngosuku olulodwa, umdwebi onolwazi angasebenzisa okungaphezu kuka-2–2.5 kg wetiye eliphelile.
- E-Hangzhou kune-National Tea Museum of China (中国茶叶博物馆, Zhōngguó Cháyè Bówùguǎn) — okuwukuphela komnyuziyamu kahulumeni ezweni, onikezelwe kwisiko letiye, onamakhampasi amabili: i-Shuangfeng ne-Longjing.
- Ukuhlanganiswa kwe-Long Jing namanzi omthombo ovela e-Hupao (虎跑泉, Hǔpǎo Quán) kubizwa ngokuthi ‘amaparele amabili ase-Hangzhou’ (杭州双绝) — lokhu kungenye yemidwebo edume kakhulu kwisiko letiye laseShayina.
- Ngokohlelo lokuhlukanisa ngamazinga ngokwezinga le-GB/T 18650-2008, u-Long Jing uhlukaniswe amazinga ayisithupha ekhwalithi: kusukela ‘Phezulu Kakhulu’ (特级, tèjí) kuya ‘Kweyesihlanu’ (五级). Ku-Xi Hu Long Jing, ngokwezinga lomkhakha i-GH/T 1115-2015 kwengezwe isigaba ‘se-Jingpin’ (精品, jīngpǐn) — ‘umsebenzi wobuciko’, ngaphezu kwesigaba Esiphakeme, esakhiwe ama-bud okusa kakhulu futhi athambile.
13. Ukuqhathaniswa namanye amatiye aluhlaza adumile aseShayina
-
Bi Luo Chun (碧螺春, Bìluó Chūn): Isuka esifundazweni sase-Jiangsu. Ngokungafani ne-Long Jing eyisicaba, isongwe yaba yiziphethu eziqinile ezinobovu obuningi. Iphunga linjengezimbali nezithelo kakhulu, ukunambitheka kumnandi futhi kuthambile, okunamaphuphu ezithelo ezigqamile. I-Long Jing ‘yesakhiwo’ ngokwengeziwe, inokugazingwa kwe-chestnut.
-
Huangshan Mao Feng (黄山毛峰, Huángshān Máo Fēng): Isuka esifundazweni sase-Anhui. Iqabunga lisongwe laba ngesimo ‘sezilimi zezinyoni’ ezinobovu obumhlophe obuningi. Iphunga lithambe ngokwedlulele futhi liyimbali, ukunambitheka kuthambile futhi kuntekenteke, kungagcwele kakhulu kune-Long Jing. I-Long Jing ihluke ngomuzwa oqinile ‘we-umami’ kanye nokunambitheka kwe-chestnut okuphumayo.
-
Liu’an Gua Pian (六安瓜片, Liù’ān Guā Piàn): Isuka esifundazweni sase-Anhui. Ihluke ngenxa yokuthi yenziwa ngamaqabunga kuphela, ngaphandle kwamaqhwa neziqu. Umumo — ‘izimbewu zamathanga’ eziyisicaba. Iphunga lijiyile, linjengotshani; ukunambitheka kugcwele futhi kuqinile, okunamaphuphu ezimbewu ezigazingiwe. I-Long Jing ithakaselisa kakhudlwana futhi iyintsha.
-
Taiping Hou Kui (太平猴魁, Tàipíng Hóu Kuí): Isuka esifundazweni sase-Anhui. Ihluke ngamaqabunga amakhulu ayisicaba (amakhulu kunawo wonke phakathi kwamatiye aluhlaza adumile). Ukunambitheka — kunephunga le-orchid eligqamile nokujula okuncane, okunjengotshani. I-Long Jing ihlangene kakhulu futhi ‘inebhontshisi’ ephunga.
-
Anji Bai Cha (安吉白茶, Ānjí Bái Chá): Isuka esifundazweni sase-Zhejiang. Nakuba igama lithi ‘white’ esihlokweni, lingetiye eliluhlaza. Yenziwe ngama-bud ane-albino anamazinga aphakeme kakhulu ama-amino acid (6–7%). Ukunambitheka kumnandi ngokugqamile, okunomuzwa we-‘umami’. I-Long Jing inephrofayli eyinkimbinkimbi ye-chestnut nebhontshisi, kanti i-Anji Bai Cha ‘ubumnandi obusha’ obugcizelelwe.
Ekuphetheni:
I-Xi Hu Long Jing akuyona nje isiphuzo, kodwa ingamagugu aphilayo amasiko, aqashelwa ezingeni eliphezulu lomhlaba wonke. Eqabungeni layo eliyisicaba eliluhlaza okotshani, kunamakhulu eminyaka wobuciko bomdwebi wetiye lase-Hangzhou, isimo sezulu esiyingqayizivele se-West Lake kanye nefilosofi yokuvumelana kwemvelo nomuntu. Iphunga elisha lebhontshisi ne-chestnut, ukunambitheka okumnandi okuthambile nokunambitheka okuhlala isikhathi eside okubuya kanye nokukhishwa okucwebezelayo okuluhlaza — konke lokhu kwenza i-Long Jing ibe yindlela enhle kulabo abafuna ubumsulwa nobuhle enkomishini yetiye eluhlaza. Yihlule ngamanzi athambile, ungawashisi ngokweqile futhi ungasheshi — futhi leli tiye lizokwembulela lowo buhle obuthule okwamakhulu eminyaka bezaziyo izimbongi nababusi baseShayina.
Imithombo
Amazinga
Inkomba yendawo
Uhlu oluphelele — ekhasini elithi Imithombo
Amatiye achazwe lapha atholakala kulesi sitolo: teamotea