დატიან გაოშან ჩა (Dàtián gāoshān chá, 大田高山茶) — „დატიანის მაღალმთიანი ჩაი“, დაცული სახელწოდება დატიანის მაზრისა (大田县) სანმინის საქალაქო ოლქში, ფუძიანის პროვინციის ცენტრში. ერთი სახელწოდების ქვეშ ორი კლასი გვხვდება — ულუნი და წითელი ჩაი. ზონა — მთელი მაზრა, სიმაღლის ზღურბლის გარეშე, თუმცა 2012 წლის ტექნიკური პირობებით, 600 მ-ზე მაღლა მდებარე ბაღებიდან 90 %-ზე მეტი 800–1200 მ-ზე მდებარეობს.
1. კლასიფიკაცია და წარმოშობა
- ტიპი: ერთიანი კლასი არ არსებობს. დაცვის მოთხოვნები აღწერს ულუნს (乌龙茶, wūlóngchá) და წითელ ჩაის (红茶, hóngchá) — განსხვავებული ტექნოლოგიით და განსხვავებული სახით.
- კატეგორია: მაზრის დაცული რეგიონული სახელწოდება; „მაღალმთიანი“ (高山, gāoshān) — ზოგადი სიტყვაა და არა ჯიში ან კლასი.
- წარმოშობა: ჩინეთი, ფუძიანის პროვინცია (福建, Fújiàn), საქალაქო ოლქი სანმინი (三明, Sānmíng), დატიანის მაზრა (大田, Dàtián).
- დაცული ზონა: მთელი მაზრა — 19 დაბა, სოფელი და მეურნეობა, პინშანიდან (屏山) და ძიიანიდან (济阳) შიპაის (石牌) და დუნფენამდე (东风).
- გეოგრაფიული კოორდინატები: 117°29′–118°03′ ა. გ., 25°29′–26°10′ ჩ. გ. — CNIPA-ს განცხადების მიხედვით.
2. ისტორია და კულტურული მნიშვნელობა
- ისტორია:
- ადრეული ცნობები. 2021 წლის პუბლიკაციის მიხედვით პორტალზე „ფუძიან ჟიბაო“, მაზრაში ჩაის მოყვანა მეორე წლიდან ლუნსინის (隆兴) ეპოქაში, სამხრეთ სუნის დინასტიის, ანუ 1164 წლიდან მოიხსენიება. ამავე წყაროში: 1611 წლის მაზრის მატიანე უკვე ახსენებს ჩაით ვაჭრობას. პირველწყაროები მე არ მინახავს.
- ტაივანური ჯიშები. იმავე პუბლიკაციის მიხედვით, 1995 წლის ბოლოს მაზრამ შეიყვანა ძინ სიუანი (金萱), ცინსინ დამაო (青心大冇) და ჟუანჭი ულუნი (软枝乌龙); კორპუსის სტატია დატიან მეი ჟენ ჩაზე საწყისს 1998–1999 წლებს მიაწერს — თარიღები არ ემთხვევა.
- 2012. სასოფლო-სამეურნეო გეოგრაფიული აღნიშვნა. საცნობარო პორტალი, რომელმაც ტექნიკური პირობები გადაბეჭდა, ეყრდნობა სოფლის მეურნეობის სამინისტროს განცხადებას № 1813, 2012 წლის 3 აგვისტოს; პირველწყაროსთან მე ის არ შემიმოწმებია. მოწმობის მფლობელი — დატიანის მაზრის ჩაის საზოგადოება (大田县茶叶学会).
- 2017. პროვინციული ნიშნების ნუსხის მიხედვით, სასერტიფიკაციო ნიშანი № 20158090 რეგისტრირებულია 2017 წლის 14 სექტემბერს; მფლობელი — დატიანის მაზრის ჩაის ასოციაცია (大田县茶叶协会), საქონელი — „ჩაი“. 2021 წლის „ფუძიან ჟიბაოს“ პუბლიკაციის მიხედვით, სოფლის მეურნეობისა და სოფლის საქმეთა სამინისტრომ სახელწოდებას სახელმწიფო ნიმუშის სტატუსი მიანიჭა სასოფლო-სამეურნეო გეოგრაფიული აღნიშვნის დარგში (国家级农产品地理标志示范样板).
- 2025. ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ინტელექტუალური საკუთრების სახელმწიფო სამმართველომ (CNIPA) განცხადებით № 640, 16 ივლისს, აღიარა 1409 პროდუქტი გეოგრაფიული აღნიშვნით; დატიან გაოშან ჩა — სტრიქონი 546, განმცხადებელი — იგივე ჩაის საზოგადოება. მეორე დანართი ადგენს მოთხოვნებს: ჯიშები, ნიადაგები, მოსავალი, ტექნოლოგია და სახე.
- სახელწოდება: 大田 — მაზრის სახელი, სიტყვასიტყვით „დიდი ველი“; 高山茶 (gāoshān chá) — „მაღალმთიანი ჩაი“.
- კულტურული მნიშვნელობა: „ფუძიან ჟიბაოს“ მიხედვით, დატიანი ატარებს წოდებას „ჩინური მაღალმთიანი ჩაის სამშობლო“ (中国高山茶之乡) და საკუთარ თავს უწოდებს ერთადერთ მაზრას ასეთი წოდებით. მაზრის მთავარი ბრენდია „ლამაზმანის ჩაი“ დატიან მეი ჟენ ჩა (大田美人茶).
3. ბოტანიკური აღწერა და ნედლეული
- ჯიშები / კულტივარები: CNIPA-ს მოთხოვნები ასახელებს „ახალ მაღალხარისხიან ჯიშებს“: ძინ გუანინი (金观音, jīnguānyīn), ტე გუანინი (铁观音, tiěguānyīn), იუემინსიანი (悦茗香, yuèmíngxiāng), დანგუი (丹桂, dānguì) და ტაიჩა № 12 (台茶12号, táichá shí’èr hào) — ეს არის ტაივანური ჯიშის ძინ სიუანის სარეგისტრაციო სახელი.
- მოთხოვნა ჯიშზე: კლონური, მდგრადი, ადგილობრივ კლიმატთან შეგუებული და თავისი კლასის ჩაისთვის გამოსადეგი.
- მოსავლის სტანდარტი: მოსავალი ბუჩქის შენარჩუნებით, პარტიებად და რამდენიმე მისვლით; სტანდარტით წყვეტენ ნაზ მწვერვალოვან ყლორტებს (嫩芽梢) — ულუნის ან წითელი ჩაის მოთხოვნების შესაბამისად; 2012 წლის პირობებით — ხელით წყვეტით ან პატარა მაკრატლით.
- მოსავლის ვადები: ნაპოვნ წყაროებში მონაცემები არ არის.
4. ტერუარი და მოყვანის თავისებურებები
- რეგიონი: ფუძიანის ცენტრი, დაიუნშანის ქედის (戴云山) შუა ნაწილის დასავლეთი კალთა. 2012 წლის ტექნიკური პირობებით, 1000 მ-ზე მაღალი მწვერვალი — 175, უმაღლესი — დასიანფენი (大仙峰), 1553 მ.
- ბაღების სიმაღლე: იმავე წყაროში: ბაღები 600 მ-ზე მაღლა — 66 ათასი მუ, მათგან 90 %-ზე მეტი 800–1200 მ სიმაღლეზე.
- კლიმატი: საშუალოდ სუბტროპიკული მუსონური. საშუალო წლიური ტემპერატურა — 15,3–19,6 °C, ნალექები — 1491,7–1809,6 მმ წელიწადში, უყინვო პერიოდი — 275 დღეზე მეტი, მზის ნათება საშუალოდ 1723,8 საათი წელიწადში.
- ნიადაგები: CNIPA-ს მოთხოვნები: წყალგამტარი წითელი, ყვითელ-წითელი და ყვითელი ნიადაგები, მძლავრი პროფილი, დახრა 25°-ზე ნაკლები, pH 4,8–6,1, ორგანული ნივთიერება 0,6–2,5 %. 2012 წლის პირობებით, მაზრის ჩრდილო-დასავლეთში ჭარბობს წითელი ნიადაგები, სამხრეთ-აღმოსავლეთში — ყვითელ-წითელი და ყვითელი, ფენის სისქე ჩვეულებრივ მეტრზე მეტია.
- სასუქები: ძირითადად გადამწიფებული ორგანიკა, რთული სასუქები — დამხმარე სახით.
5. წარმოების ტექნოლოგია
მოთხოვნები ადგენენ ოპერაციათა ჯაჭვს თითოეული კლასისთვის, მაგრამ პარამეტრების გარეშე — ტემპერატურა, დრო და ტენიანობა მათში არ არის.
- ულუნი:
- ახალი ფოთოლი.
- მზეზე გახმობა (晒青, shàiqīng).
- ფოთლის შენჯღრევა და გაჩერება (做青, zuòqīng) — ულუნის ზოგად სქემაში ეს ნაწილობრივი დაჟანგვის ეტაპია.
- ფიქსაცია (杀青, shāqīng).
- ფორმირება (做形, zuòxíng).
- გაშრობა (烘干, hōnggān).
- წითელი ჩაი:
- ახალი ფოთოლი.
- გახმობა (萎凋, wěidiāo).
- დახვევა (揉捻, róuniǎn).
- ფერმენტაცია, ანუ დაჟანგვა (发酵, fājiào).
- გაშრობა (烘干, hōnggān).
6. ორგანოლეპტიკური მახასიათებლები
სახე დადგენილია CNIPA-ს 2025 წლის მოთხოვნებით; ის ემთხვევა 2012 წლის ტექნიკურ პირობებს.
- მშრალი ფოთლის გარეგნული სახე: ულუნი — მჭიდროდ დახვეული და მძიმე, ფერი მუქი მწვანე ზეთოვანი ბზინვარებით (外形紧结、重实；色泽乌绿、油润). წითელი — მჭიდროდ დახვეული ზოლები (条索紧结).
- მშრალი ფოთლის არომატი: ცალკე აღწერები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- ნაყენის არომატი: ულუნი — მაღალი, სუფთა და ხანგრძლივი, გამოხატული ყვავილოვანი ტონით (香气清高悠长，花香显). წითელი — მაღალი და მკვეთრი (香气高锐).
- გემო: ულუნი — სავსე და მკვრივი, ტკბილი სუფთა გემოს გაგრძელებით (滋味浓厚甘爽), „მაღალმთიანი ჰარმონიით“ (高山茶韵) და მდგრადობით მრავალ გადასხმაზე. წითელი — ტკბილი, სუფთა და მხნევი (滋味甘甜鲜爽).
- ნაყენის ფერი: წითელი — ოქროსფერ-ყვითელი, კაშკაშა (汤色金黄明亮). ულუნისთვის მოთხოვნები ფერს არ ასახელებენ; 2012 წლის ჯიშების ცხრილში ის იცვლება მომწვანო-ყვითელიდან და კაშკაშადან უმაღლეს ჯიშში (绿黄、明亮) ღია ყვითლამდე მესამეში და ნარინჯისფერ-ყვითლამდე მეოთხეში.
- ჩაის ფსკერი (გაშლილი ფოთოლი): ულუნი — ხორციანი, რბილი, ბზინვარე (叶底肥厚软亮). წითელი — ნაზი, კაშკაშა წითელი და თანაბარი (叶底嫩艳匀红).
2012 წლის პირობებით ულუნი იყოფა ხუთ ჯიშად, წითელი — ოთხად. იქ წითელი ჩაის უმაღლესი ჯიშია ხორციანი წვრილი ზოლები ოქროსფერი ბუსუსით (肥嫩紧细、毫显；茸毛金黄) და კაშკაშა წითელი ნაყენი (红艳), რაც არ ემთხვევა ზოგადი აღწერის „ოქროსფერ-ყვითელ“ ნაყენს; დოკუმენტები ამას არ განმარტავენ.
7. ქიმიური შემადგენლობა
ფიზიკურ-ქიმიურ მაჩვენებლებს ვერც CNIPA-ს მოთხოვნები და ვერც 2012 წლის ტექნიკური პირობები არ ადგენენ. უსაფრთხოებისთვის CNIPA-ს მოთხოვნები ზოგადად სახელმწიფო ნორმებზე მიუთითებენ, 2012 წლის პირობები კი მათ პირდაპირ ასახელებენ: GB 2762 — დამაბინძურებლები, GB 2763 — პესტიციდების ნარჩენები. სხვა მონაცემები შემადგენლობაზე ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
8. მოხარშვა
კლასის პრაქტიკა — პარამეტრები დამოკიდებულია იმაზე, თუ რომელი ჩაი გვაქვს ამ სახელწოდების ქვეშ ხელში.
- ულუნი: 95–100 °C, 5–7 გ გაივანზე 100–110 მლ, სწრაფი გავლება, პირველი გადასხმები 15–20 წამი თანდათან გახანგრძლივებით, ექვსი-რვა გადასხმა.
- წითელი ჩაი: 90–95 °C, 3 გ 150 მლ-ზე, პირველი ნაყენი დაახლოებით ერთი წუთი, გაივანი ან ფაიფურის ჩაიდანი, რამდენიმე გადასხმა გახანგრძლივებით.
9. შენახვა
კლასის პრაქტიკა. ულუნი ყვავილოვანი არომატით — ჰერმეტულ შეფუთვაში, გრილ ბნელ ადგილას, ტენიანობისა და სუნის გარეშე. წითელი ჩაი — მშრალ ბნელ ადგილას ოთახის ტემპერატურაზე, მჭიდრო შეფუთვაში.
10. ფასი და ყალბი პროდუქცია
მონაცემები ფასებზე ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- როგორ ავიცილოთ ყალბი:
- მოძებნეთ გეოგრაფიული აღნიშვნის ნიშანი ან სასერტიფიკაციო ნიშანი № 20158090; მწარმოებელი — დატიანის მაზრიდან.
- გახსოვდეთ, რომ „მაღალმთიანი“ შეფუთვაზე მაზრის სახელის გარეშე არაფრის გარანტიას არ იძლევა: 高山茶 — ზოგადი სიტყვაა.
- შეამოწმეთ სახე: ულუნი — მძიმე მუქი მწვანე ფოთოლი ბზინვარებით და ყვავილოვანი არომატით; წითელი — მჭიდრო ზოლები და ტკბილი მაღალი არომატი.
11. საინტერესო ფაქტები
- მოთხოვნებში დასახელებულ ჯიშებს შორისაა ტაიჩა № 12, ანუ ტაივანური ძინ სიუანი: დატიანის მაღალმთიანი ჩაი ტაივანურ მასალასაც ეყრდნობა.
- „ლამაზმანის ჩაი“ (大田美人茶), მაზრის მთავარი ბრენდი, დატიან გაოშან ჩას მოთხოვნებში არ არის ნახსენები: ეს ცალკე რეგიონული ბრენდია თავისი ჯგუფური სტანდარტებით.
- მაზრის მონაცემებით ტექნიკურ პირობებში, 2009 წელს მან 3600 ტ ჩაი გამოუშვა; „ფუძიან ჟიბაოს“ მიხედვით, 2019 წელს — 12,8 ათასი ტ ნედლი ჩაი (干毛茶, gān máochá).
12. შედარება სხვა ჩაისთან
- შოუნინ გაოშან ჩა (寿宁高山茶): ასევე დაცული „მაღალმთიანი“ ჩაი ფუძიანიდან, მაგრამ ზონა — მხოლოდ სოფლები 500 მ-ზე მაღლა, კლასები კი — წითელი და მწვანე ჩაი.
- დატიან მეი ჟენ ჩა (大田美人茶): ძლიერ დაჟანგული ულუნი იმავე მაზრიდან, „ლამაზმანის ჩაი“; ცალკე ბრენდი, რომელიც მაღალმთიანი ჩაის მოთხოვნებში არ არის აღწერილი.
- ტე გუანინი (铁观音): ანსის მაზრის ულუნი; დატიანში — ერთ-ერთი ჯიში.
- გაო შან ჩა (高山茶): ზოგადი ცნება მაღალმთიანი ბაღების ჩაისთვის, კორპუსში — მიმოხილვითი სტატია.
დასკვნით:
დატიან გაოშან ჩა — მთელი მაზრის სახელწოდებაა, რომლის ქვეშ ულუნი და წითელი ჩაი გვხვდება. დოკუმენტები დეტალურია ადგილის შესახებ — ბაღები ძირითადად 800–1200 მ-ზე, მჟავე წითელი და ყვითელი ნიადაგები, კლონური ჯიშები ძინ გუანინიდან ტაივანურ ტაიჩა № 12-მდე — და სახის შესახებ: ულუნის ყვავილოვანი არომატი, წითელი ჩაის ტკბილი მხნევი გემო. შემადგენლობის ციფრები და გადამუშავების პარამეტრები მათში არ არის.
წყაროები
სრული სია — გვერდზე „წყაროები“