Zǐyún chūnchá

Цзыюнь Чуньча (Zǐyún chūnchá, 紫云春茶) — «вясновы чай Цзыюня», зялёны чай Цзыюнь-Мяо-Буіскага аўтаномнага павета (紫云苗族布依族自治县) гарадской акругі Аньшунь у правінцыі Гуйчжоу. З 4 студзеня 2023 года ён ахоўваецца як прадукт з геаграфічным указаннем паводле аб’явы Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці КНР (CNIPA) № 512. Патрабаванні аховы апісваюць дзве формы — плоскую і спіральна скручаную — і ранні збор, з пачатку лютага да канца красавіка. Слова «вясновы» у назве гаворыць пра сезон, а не пра клас.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Дакумент аховы клас словам не называе, але абедзве яго схемы — фіксацыя пры 180–250 °C, фармоўка і сушка без стадыі акіслення — гэта тэхналогія зялёнага чаю.
Катэгорыя: Прадукт з геаграфічным указаннем (2023) у дзвюх формах: плоскі чай (扁形茶, biǎnxíng chá) і спіральна скручаны (卷曲形茶, juǎnqūxíng chá).
Паходжанне: Кітай, правінцыя Гуйчжоу (贵州, Guìzhōu), гарадская акруга Аньшунь (安顺, Ānshùn), Цзыюнь-Мяо-Буіскі аўтаномны павет; заяўнік — народны ўрад павета.
Зона аховы: 11 адзінак павета ў цяперашніх межах: пасёлкі Баян (坝羊镇), Баньдан (板当镇), Мааін (猫营镇), Гэтухэ (格凸河镇), Хоучан (猴场镇), Цзунды (宗地镇) і Даін (大营镇), кварталы Суншань (松山街道) і Уфэн (五峰街道), воласці Байшыянь (白石岩乡) і Сыдачжай (四大寨乡).
Геаграфічныя каардынаты: У патрабаваннях аховы не прыводзяцца.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя: Класічных пісьмовых згадак пра чай Цзыюня ў знойдзеных крыніцах няма; вядомая толькі найноўшая гісторыя галіны.
- 2010. Паводле слоў кіраўніцтва пасёлка Баян, чай стаў вядучай галіной пасёлка («Цзінцзі жыбаа», 2023).
- 2014. Кампанія «Тухунпо» (土红坡茶业) прайшла арганічную сертыфікацыю і ўвайшла ў сістэму брэнда «Гуйча» (贵茶); паводле даных адміністрацыі Аньшуня, яна заклала 500 му арганічных садоў.
- 2023, 4 студзеня. CNIPA аб’явай № 512 узяла чай пад ахову пасля тэхнічнай экспертызы заяўкі; у той самай аб’яве — локшына з правінцыі Хэбэй.
- 2024. Упраўленне рынкавага нагляду Аньшуня зацвердзіла 21 кастрычніка два муніцыпальныя стандарты — патрабаванні да якасці (DB5204/T 12-2024) і тэхнічныя правілы перапрацоўкі (DB5204/T 13-2024); абодва дзейнічаюць з 1 снежня 2024 года.
Разыходжанне ў крыніцах: Адміністрацыя Аньшуня (2024) піша, што ахову дало Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю (质监总局). Першасны дакумент гэтага не пацвярджае: ахову абвясціла CNIPA ў 2023 годзе.
Назва: 紫云 (Zǐyún, «пурпуровае воблака») — імя павета; 春茶 (chūnchá) — «вясновы чай».
Культурнае значэнне: Павет — аўтаномія народаў мяо і буі. Паводле «Цзінцзі жыбаа», ён ляжыць у зоне карставага апустыньвання на стыку Юньнані, Гуансі і Гуйчжоу; кіраўніцтва Баяна кажа, што чайная галіна пасёлка працавала і на азеляненне, і на даходы сялян. Пра чайныя звычаі мяо і буі даных у знойдзеных крыніцах няма.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сорт / Культывар: Дакумент дапускае мясцовую папуляцыю (当地群体种) і сарты, прыдатныя для тутэйшых умоў; канкрэтныя сарты не названыя.
Час збору: З першай дэкады лютага да апошняй дэкады красавіка; сыравіну апрацоўваюць партыямі па меры збору.
Стандарт збору: Ад адзіночнай пупышкі да пупышкі з двума лістамі (单芽至一芽二叶).
З практыкі: Паводле рэпартажу «Жэньмінь ван» з Баяна, 14 сакавіка 2023 года ішоў трэці дзень збору; на садзе, які арандуе гандляр з Чжэцзяна, пупышку з адным лістом прымалі па 25 юаняў за цзінь.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Вышыня вырошчвання: 900–1600 м — паводле патрабаванняў аховы.
Глебы: Жоўтыя (黄壤) і жоўта-бурыя (黄棕壤), pH 4,5–6,5; слой не танчэйшы за 40 см, арганічнага рэчыва не менш за 1,0 %.
Клімат: Кіраўніцтва Баяна называе пасёлак месцам высокіх гор, частых туманаў і малой колькасці сонечных дзён. Адміністрацыя Аньшуня піша пра ўсю акругу: вясной хутка цяплее і пупышкі кранаюцца рана, увосень вялікая розніца дзённай і начной тэмпературы.
Лес: Паводле слоў кіраўніка павета (2023), лясістасць — 68,63 %.
Агратэхніка паводле дакумента: Па дзве расліны ў лунку (слабыя — па тры), не больш за 45 000 на гектар. Увосень у баразёнкі на глыбіню ад 30 см уносяць 15 000–30 000 кг гною або 3000–6000 кг арганічнага ўгнаення на гектар; падкормка — каля 7500 кг перапрэлага гною або 1500 кг арганічнага ўгнаення.
Маштаб: Паводле «Цзінцзі жыбаа» (ліпень 2023), у адным пасёлку Баян 41 тыс. му садоў, чайны пояс даўжынёй 40 км і 1500 т чаю ў год; кошт прадукцыі перавысіў 150 млн юаняў. У пасёлка правінцыйнае званне «дэманстрацыйнага парку экалагічнага чаю».

5. Тэхналогія Вытворчасці

Дакумент аховы дае дзве схемы з параметрамі.

Плоскі чай:

Завяльванне (摊放, tānfàng): Слоем 2–5 см, 6–12 гадзін, да мяккага пацямнелага ліста з аслабленым травяністым пахам; вільготнасць 65–70 %.
Фіксацыя (杀青, shāqīng): 180–220 °C, да цёмна-зялёнага колеру без падгарэлых краёў; вільготнасць 60–65 %. Затым астыванне і выраўноўванне вільгаці.
Выпрамленне (理条, lǐtiáo): 120–150 °C, 2–5 хвілін; вільготнасць 40–50 %.
Прэсаванне ў плоскасць (压扁, yābiǎn): 120–150 °C, да смарагдавага колеру; вільготнасць 10–15 %.
Зняцце ворса і даводка водару (脱毫、提香): 60–80 °C; вільготнасць 6–8 %.
Сушка (干燥, gānzào): У 2–3 прыёмы, да вільготнасці не вышэй за 6,5 %.

Спіральна скручаны чай:

Завяльванне: Слоем 5–10 см, 4–6 гадзін; вільготнасць 65–70 %.
Фіксацыя: 200–250 °C; вільготнасць 60–65 %. Затым астыванне.
Скручванне (揉捻, róuniǎn): 25–45 хвілін, пакуль у палоскі не згорнецца 80–90 % ліста; затым разбіўка камоў.
Падсушка (脱水): 90–110 °C; вільготнасць 45–50 %.
Фармоўка і вывядзенне ворса (做形、提毫): 70–75 °C; вільготнасць 10–15 %.
Даводка водару (提香, tíxiāng): 90–105 °C, слой 5–8 см, 1,5–2 гадзіны; вільготнасць не вышэй за 7 %.
Сушка: У 2–3 прыёмы, да вільготнасці не вышэй за 6,5 %.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Паводле патрабаванняў аховы, для кожнай формы асобна.

Знешні выгляд сухога ліста: Плоскі — плоска-прамы, гладкі, роўны, стройны, з завостранымі канцамі, далікатна-зялёны. Скручаны — туга згорнуты, тонкі, закручаны «слімаком» (卷曲如螺), з прыкметнымі пупышкамі, сакавіта-зялёны.
Водар сухога ліста: Асобна ад настою ў дакуменце не апісаны.
Водар настою: Плоскі — далікатны і ўстойлівы (嫩香持久). Скручаны — з каштанавай нотай, высокі і ўстойлівы (带栗香，香高持久).
Смак: Плоскі — чысты, свежы і бадзёры. Скручаны — свежы і мяккі, з саладкавым бадзёрым паслясмакам (鲜醇，回味甘爽).
Колер настою: Плоскі — далікатна-зялёны, яркі. Скручаны — жоўта-зялёны, яркі.
Чайнае дно (завараны ліст): Плоскі — малады, пульхны, раскрываецца «кветкай» (成朵). Скручаны — зялёна-жоўты, яркі.

7. Хімічны Склад

Нормы патрабаванняў аховы:

Паказчык	Патрабаванне
Вільготнасць	не больш за 7,0 %
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы	не менш за 38,0 %
Агульны попел	не больш за 6,0 %
Сырая абалоніна	не больш за 14,0 %
Тэанін	не менш за 8,0 г/кг
Свабодныя амінакіслоты ў пераліку на тэанін	не менш за 4,0 %

Гэта парогі, а не вынікі аналізу партый. Пра поліфенолы і кафеін у дакуменце даных няма.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
Працэс:
1. Прагрэць посуд, пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
2. Першы настой — праз 40–60 секунд.
3. Пакідаць частку настою і даліваць; два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.

10. Кошт і Падробкі

Даных пра цэны на гатовы чай у знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць афіцыйны знак геаграфічнага ўказання: яго дазваляе ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці Гуйчжоу па заяўцы праз павет, з рэгістрацыяй у CNIPA.
- Правяраць, што чай з адной з 11 адзінак павета.
- Звяраць аблічча з адной з дзвюх форм: плоскі далікатна-зялёны ліст або тугія зялёныя «слімакі» з каштанавай нотай.

11. Цікавыя Факты

Дакумент дазваляе збор ужо з першай дэкады лютага, але ў халодную вясну 2023 года, паводле рэпартажу з Баяна, 14 сакавіка ішоў толькі трэці дзень збору.
Пад адным імем ахоўваюцца дзве тэхналогіі з рознай тэмпературай фіксацыі: 180–220 °C для плоскага чаю і 200–250 °C для скручанага.
У адной аб’яве з чаем пад ахову трапіла локшына з Хэбэя.

12. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі Гуйчжоу

Пубу Маафэн (瀑布毛峰): Зялёны чай акругі Аньшунь; паводле артыкула энцыклапедыі, павет Цзыюнь уваходзіць у яго зону.
Аньшунь Пубу Люйча (安顺瀑布绿茶): Акруговы брэнд зялёнага чаю Аньшуня — узровень вышэйшы за павятовы.
Мэйтань Цуйя (湄潭翠芽): Плоскі зялёны чай поўначы правінцыі; па форме бліжэйшы да плоскага Цзыюнь Чуньча.
Дуюнь Маацзянь (都匀毛尖): Скручаны зялёны чай поўдня Гуйчжоу; бліжэйшы да скручанай формы.

У заключэнне:

Цзыюнь Чуньча — маладое імя без пісьмовай гісторыі, але з падрабязным дакументам аховы: сады на 900–1600 м, збор з лютага і дзве тэхналогіі — плоскі далікатна-зялёны ліст з доўгім далікатным водарам і тугія «слімакі» з каштанавай нотай. На паліцы яго адрозніваюць знак геаграфічнага ўказання і паходжанне з адзінаццаці пасёлкаў і валасцей карставага павета.