Яньсішань Баймаацзянь (Yánxīshān báimáojiān, 沿溪山白毛尖) — зялёны чай з сушкай у печы з гор Цзюфэншань (九峰山) гарадскога павета Лэчан (乐昌市) акругі Шаагуань на поўначы правінцыі Гуандун. Імя значыць «белаварсовыя кончыкі з Яньсішаня»: «белы ворс» тут — выгляд апушальных пупышак, а не белы клас. З 2009 года гэта прадукт з геаграфічным указаннем; дакумент аховы патрабуе сорту Лэчан Бай Маа Ча і сушкі гарачым паветрам. Ахоўваецца менавіта імя «沿溪山白毛尖»: імя сорту «乐昌白毛茶» у рэестры CNIPA як прадукт з геаграфічным указаннем не значыцца. У 2023 годзе чай пад маркай «雾翔» атрымаў залатую ўзнагароду на правінцыйным конкурсе «粤茶杯».
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá), сушаны ў печы (烘青绿茶, hōngqīng lǜchá). Дакумент аховы клас словам не называе, але задае тэхналогію зялёнага чаю: фіксацыя, скручванне, дзве сушкі гарачым паветрам, без акіслення. На конкурс 2023 года яго заявілі як зялёны чай («…绿茶»).
- Катэгорыя: Гуандунскі зялёны чай; прадукт з геаграфічным указаннем (2009). Аб’ява аб ахове значыцца ў рэестры прадуктаў з геаграфічным указаннем Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці КНР (CNIPA).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Гуандун (广东, Guǎngdōng), гарадская акруга Шаагуань (韶关, Sháoguān), гарадскі павет Лэчан (乐昌, Lèchāng). Газета «Янчэн ваньбаа» называе галоўнымі раёнамі чаяводства Лэчана пасёлкі Цын’юнь (庆云), Даюань (大源), Цзюфэн (九峰) і мясцовасць Яньсішань.
- Зона аховы: Па аб’яве 2009 года — горы Цзюфэншань (九峰山脉) у межах гарадскога павета Лэчан. Пераліку пасёлкаў аб’ява не дае. Зона адносіцца да чаю Яньсішань Баймаацзянь, а не да ўсяго чаю з сорту Лэчан Бай Маа Ча: сорт, па часопісе «Нунчаньпінь шычан чжоукань», завезлі і ў Фуцзянь, Хунань, Цзянсі, Сычуань і Аньхой. Зону аховы задае і мясцовы стандарт DB4402/T 01-2020; яго тэксту ў знойдзеных крыніцах няма.
- Геаграфічныя каардынаты: Каля 25° пн. ш. і 113° у. д. — прыблізна, па палажэнні Лэчана.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Лу Юй і Шаачжоу. Газета «Янчэн ваньбаа» (2024) нагадвае, што «Чайны канон» Лу Юя (陆羽) называе Шаачжоу (韶州) сярод чайных абласцей Ліннані. Надпіс «枢室» у пячоры Сішыянь (西石岩) у Лэчане мясцовыя крыніцы прыпісваюць Лу Юю.
- Дань. Тая ж газета, спасылаючыся на летапіс павета Лэчан, піша, што з эпохі Тан гэты чай быў данінай двару. Самога летапісу я не бачыў; іншых пацверджанняў не знайшоў.
- «Гуандун сіньюй». Газета прыводзіць словы Цюй Дацзюня (屈大均): «乐昌有白毛茶，茶叶微有白毛，其味清凉» — у Лэчане ёсць белаварсовы чай, ліст злёгку апушальны, смак прахалодны.
- 1933. Даведачнае апісанне цытуе летапіс павета Лэчан у рэдакцыі 1933 года: белаварсовы чай расце ў вялікіх гарах, названы па белым ворсе на лісце, «味清而香» — смак чысты і духмяны, а лепшы — з гор Яашань.
- 1993–2008. Па даведачным апісанні: 1993 — рэгістрацыя таварнага знака «雾翔»; 2004 — статус «зялёнага прадукту» класа А; 2003, 2005 і 2007 — першыя прэміі на ўсекітайскім конкурсе «中茶杯» Кітайскага чайнага таварыства; 2008 — «вядомая марка правінцыі Гуандун».
- 2009. Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціне (AQSIQ) аб’явай № 60 ад 11 чэрвеня 2009 года ўзяло Яньсішань Баймаацзянь пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем; дадатак да аб’явы задае сорт, участак, збор, тэхналогію і якасць. Пад ахову ўзята імя гатовага чаю; сорт Лэчан Бай Маа Ча названы ў дадатку толькі як сыравіна.
- 2020. Упраўленне па наглядзе за рынкам Шаагуаня (韶关市市场监督管理局) вядзе мясцовы стандарт DB4402/T 01-2020 «地理标志产品 沿溪山白毛尖»: апублікаваны 26 лістапада 2020 года, дзейнічае з 26 снежня 2020 года, рэкамендацыйны. Распрацоўшчык — чайная ферма Яньсішань (乐昌市沿溪山茶场有限公司). Па апісанні ў рэестры мясцовых стандартаў, ён задае зону аховы, пасадку і перапрацоўку, якасць, метады праверкі і маркіроўку.
- Красавік 2023. На мерапрыемстве ў Гуандунскай акадэміі сельскагаспадарчых навук Лэчан абвясціў імя і лагатып рэгіянальнага публічнага брэнда «乐昌白毛茶». Справаздача «Наньфан+» ад 24 красавіка 2023 года налічвае ў чайнай галіны Лэчана адзін прадукт з геаграфічным указаннем, а сам Лэчан называе правінцыйнай зонай пераважнай вытворчасці асаблівага сельгаспрадукту «沿溪山白毛尖». «乐昌白毛茶» тут — імя брэнда, а не ахаванае імя.
- 2023. На XV правінцыйным адборы якасці чаю «粤茶杯» «雾翔沿溪山白毛尖绿茶» атрымаў залатую ўзнагароду.
- Назва: «Яньсішань» (沿溪山) — «гара ўздоўж ручая», імя мясцовасці; «бай маа» (白毛) — белы ворс; «цзянь» (尖) — кончык, вастрыё.
- Культурнае значэнне: «Янчэн ваньбаа» называе чай адной з «візітных картак» Шаагуаня — разам з Цюйцзян Локэн Ча і Жэньхуа Баймаа Ча. Імя «沿溪山» ёсць у гістарычным раздзеле Лічбавага музея старых марак (老字号) Міністэрства камерцыі.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Лэчан Бай Маа Ча (乐昌白毛茶) — адзінае патрабаванне дакумента аховы да сорту. «Янчэн ваньбаа» называе гэты сорт дзяржаўнага ўзроўню. Часопіс «Нунчаньпінь шычан чжоукань» (2018) піша, што імя сорту ў пачатку 1940-х гадоў даў прафесар сельскагаспадарчага інстытута Універсітэта Сунь Ятсена, які вывучаў чай у Лэчане, — каб не блытаць яго з чужымі сортамі; у 1965 годзе яго рэкамендавалі ў лік 21 лепшага сорту краіны, а ў сакавіку 1985 года Міністэрства сельскай гаспадаркі, жывёлагадоўлі і рыбалоўства зноў прызнала яго сортам дзяржаўнага ўзроўню. Размнажэнне, па дакуменце, — чаранкамі.
- Выгляд куста па даведачным апісанні: Парасткі тоўстыя, ліст зялёны і шчыльны, пупышкі раскрываюцца павольна і доўга застаюцца пяшчотнымі.
- Стандарт збору: Па дакуменце — ад пупышкі з адным толькі лістом, які раскрываецца, да пупышкі з трыма такімі лістамі; парасткі цэлыя, свежыя, чыстыя, без чаранкоў, пладоў і старых лістоў. Рвуць шчыпком уверх; абдзіраць парасткі і хапаць іх жменяй дакумент забараняе.
- Час збору: Па дакуменце — сакавік і красавік.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
Патрабаванні да ўчастка — з дакумента аховы. Клімат і глебы апісаны ў часопісе «Нунчаньпінь шычан чжоукань» (2018) і на даведачных сайтах; у дакуменце гэтых лікаў няма.
- Рэгіён: Горы Цзюфэншань на поўначы Гуандуна, сістэма хрыбтоў Наньлін; на захадзе — рака Уцзян (武江).
- Вышыня вырошчвання: 400–800 м — так і ў дакуменце аховы; у гарах, па апісанні прадукту, 99 вяршыняў вышэй за 1000 м.
- Клімат: Сярэднегадавая тэмпература 16,6 °C, ападкаў 1596,5 мм у год, 80 % з іх — у сезон з сакавіка па верасень; адносная вільготнасць 80 %; сутачны перапад да 10 °C; больш за 100 туманных дзён у годзе, а вясной туман амаль кожны дзень.
- Глебы па апісанні прадукту: Чырвоныя і жоўтыя, арганічны слой каля 20 см, агульная магутнасць каля 80 см, арганічнага рэчыва ў верхнім слоі больш за 3 %, азоту больш за 0,1 %, pH каля 5,1.
- Участак і агратэхніка па дакуменце: Схіл не стромее за 25°, жоўтыя або чырвоныя глебы, pH 4,5–6,5, слой не танчэй за 55 см, арганічнага рэчыва не менш за 2,0 %. Пасадка — у лютым або лістападзе, не больш за 75 000 кустоў на гектар у адзін шэраг і 90 000 у два; не менш за 2,5 т арганічнага ўгнаення на гектар у год.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Дакумент аховы задае схему і частку параметраў:
- Раскладванне свежага ліста (摊放, tānfàng): Слой не таўшчэйшы за 15 см, 8–12 гадзін, лёгкае варушэнне кожныя тры гадзіны.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): У барабаннай машыне бесперапыннага дзеяння.
- Скручванне (揉捻, róuniǎn): Лёгкае, да палосак.
- Першая сушка (毛火, máohuǒ): Гарачым паветрам пры 115–125 °C.
- Астыванне і выраўноўванне вільготнасці (摊凉回潮, tānliáng huícháo).
- Дасушка (足火, zúhuǒ): Гарачым паветрам пры 90–100 °C.
Сушаць гарачым паветрам, а не ў катле, — адсюль «烘青». Нормаў вільготнасці гатовага чаю дакумент не прыводзіць.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Па дакуменце аховы:
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Поўныя, мясістыя парасткі, зялёныя з бляскам, пакрытыя ворсам (外形肥壮、色泽绿润、茸毫披露).
- Пах сухога ліста: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
- Пах настою: Свежы і насычаны (清新馥郁).
- Смак: Свежы, бадзёры, са салодкім зваротам (鲜爽回甘).
- Колер настою: Далікатна-зялёны, яркі (嫩绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): У асаблівага сорту — далікатна-зялёнае і яркае, у першага — зялёнае і яркае, у другога — жоўта-зялёнае.
Сарты па дакуменце:
| Сорт | Выгляд і смак |
|---|---|
| Асаблівы (特级) | Далікатна-зялёны, у ворсе; пах чысты, насычаны, стойкі; смак свежы; настой і дно далікатна-зялёныя, яркія |
| Першы (一级) | Зялёны з бляскам, ворс прыкметны; стойкі каштанавы пах; смак свежы і мяккі |
| Другі (二级) | Жоўта-зялёны; пах чысты; смак мяккі; настой і дно жоўта-зялёныя |
7. Хімічны Склад
Фізіка-хімічныя патрабаванні дакумента аховы:
| Паказчык | Норма |
|---|---|
| Чайныя поліфенолы | 25–37 % |
| Катэхіны | 18–22 % |
| Кафеін | 3–5 % |
| Амінакіслоты | не менш за 2 % |
| Водараспушчальныя экстрактыўныя рэчывы | не менш за 38 % |
Дадзеных аб складзе канкрэтных партый у знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка — у ёй бачны апушальны ліст — або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Дадзеных аб цэнах у знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак прадукту з геаграфічным указаннем. Ён адносіцца да імя «沿溪山白毛尖»; у рэестры карыстальнікаў знака CNIPA на верасень 2026 года па гэтым прадукце значыцца адно прадпрыемства — 乐昌市沿溪山茶场有限公司.
- Надпіс «乐昌白毛茶» сама па сабе аб ахове не гаворыць. У базе аб’яў CNIPA аб прадуктах з геаграфічным указаннем — 537 дакументаў за 2005–2026 гады, і гэтае імя сустракаецца ў іх адзін раз — як сорт у дадатку да аб’явы 2009 года № 60. У рэестры карыстальнікаў знака CNIPA яго таксама няма. Дадзеных аб рэгістрацыі гэтага імя ў рэестры сельгаспрадуктаў з геаграфічным указаннем Мінсельгаса (AGI) або як таварнага знака з геаграфічным указаннем у знойдзеных крыніцах няма.
- Правяраць, што чай з гор Цзюфэншань гарадскога павета Лэчан.
- Ліст — поўны, зялёны з бляскам, у ворсе; настой — далікатна-зялёны і яркі.
- Не блытаць з іншымі белаварсовымі чаямі Шаагуаня: у Жэньхуа Баймаа Ча сваё геаграфічнае ўказанне (аб’ява AQSIQ 2014 года № 96), а «乐昌白毛茶» — імя сорту і рэгіянальнага брэнда.
11. Цікавыя Факты
- Паводле падання, якое пераказвае «Янчэн ваньбаа», імператар Цяньлун (乾隆) падчас паездкі ў Цзяннань атрымаў цеплавы ўдар і паправіўся ад моцнага адвару тутэйшага белаварсовага чаю; мясцовыя жыхары жартам завуць Яньсішань Баймаацзянь «імператарскім чаем» (皇帝茶). Гэта паданне, а не сведчанне аб дзеянні чаю.
- Летапіс 1933 года, па цытаце даведачнага апісання, лепшым называў чай гор Яашань.
- З трох чаёў Шаагуаня з геаграфічным указаннем, якія называе газета, два белаварсовыя: Яньсішань Баймаацзянь і Жэньхуа Баймаа Ча.
- Ахову чаю і імя сорту блытаюць нават мясцовыя крыніцы: у 2021 годзе канал «Шаагуань фабу» (韶关发布) на платформе «Наньфан+» назваў прадуктам з геаграфічным указаннем сам «乐昌白毛茶». Рэестр CNIPA гэтага не пацвярджае: ахаванае імя адно — «沿溪山白毛尖».
12. Параўнанне з іншымі белаварсовымі і гуандунскімі чаямі
- Лэчан Бай Маа Ча (乐昌白毛茶): Сорт таго ж павета і імя рэгіянальнага публічнага брэнда Лэчана — імя і лагатып брэнда абвешчаны ў красавіку 2023 года; з гэтага сорту робяць і зялёны, і чырвоны чай. Па дакуменце аховы Яньсішань Баймаацзянь робяць менавіта з яго, але як прадукт з геаграфічным указаннем імя «乐昌白毛茶» у рэестры CNIPA не значыцца.
- Жэньхуа Баймаа Ча (仁化白毛茶): Белаварсовая папуляцыя суседняга павета Жэньхуа; з яе робяць і зялёны, і чырвоны чай.
- Жэньхуа Інь Хаа (仁化银毫): Зялёны чай з сушкай у печы з таго ж павета Жэньхуа.
- Сіньдун Ча (新垌茶): Зялёны чай паўднёвага захаду Гуандуна з фінальнай абжаркай у катле — кантраст да печнай сушкі.
У заключэнне:
Яньсішань Баймаацзянь — зялёны чай з печнай сушкай з гор Цзюфэншань, дзе, па дакуменце аховы, сады ляжаць на 400–800 м, а туман, па апісанні прадукту, стаіць больш за сто дзён у годзе. Ад яго чакаюць поўнага апушальнага ліста, далікатна-зялёнага настою, свежага смаку са салодкім зваротам, а ў першага сорту — каштанавага паху. Слова «белы» ў яго імені — пра ворс на пупышках, а не пра клас. І ахоўваецца менавіта гэтае імя: «乐昌白毛茶» — назва сорту, з якога чай робяць, а не другое імя таго ж знака.
Крыніцы
Нарматыўныя дакументы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»