Сіньдун Ча (Xīndòng chá, 新垌茶) — зялёны чай пасёлка Сіньдун (新垌镇) гарадскога павета Гаачжоу (高州市) акругі Маамін на паўднёвым захадзе правінцыі Гуандун. З ліпеня 2014 года гэта прадукт з геаграфічным указаннем, і дакумент аховы апісвае яго падрабязна: мясцовы папуляцыйны сорт, ручны збор, фіксацыя пры 250–300 °C і фінальная ручная абсмажванне ў катле. Мясцовая прэса вядзе яго гісторыю ад роду Дэн, які перасяліўся з Фуцзяні ў эпоху Мін, — гэта сямейнае паданне, а не дакумент.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Дакумент аховы класа словам не называе, але задае тэхналогію зялёнага чаю: фіксацыя, скручванне, сушка, абсмажванне — без акіслення і тамлення. Мясцовая газета прама называе яго зялёным (新垌绿茶).
- Катэгорыя: Гуандунскі зялёны чай; прадукт з геаграфічным указаннем (2014).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Гуандун (广东, Guǎngdōng), гарадская акруга Маамін (茂名, Màomíng), гарадскі павет Гаачжоу (高州, Gāozhōu), пасёлак Сіньдун.
- Зона аховы: Пасёлак Сіньдун у яго цяперашніх адміністрацыйных межах (新垌镇现辖行政区域) — так запісана ў аб’яўленні 2014 года.
- Геаграфічныя каардынаты: Каля 22° пн. ш. і 111° у. д. — прыблізна, паводле становішча Гаачжоу; каардынат зоны дакумент не дае.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Эпоха Мін — паданне роду. Паводле публікацыі на сайце газеты «Маамін жыбаа» (2022), у чацвёрты год Ваньлі (万历, 1576) родапачынальнік роду Дэн (邓) перасяліўся ў Сіньдун з Фуцзяні і прывёз насенне чаю. У адным месцы газета піша, што з таго часу прайшло «больш за пяцьсот гадоў», у другім — «больш за чатырыста»; паводле ліку ад 1576 года выходзіць 446.
- Летапіс. Газета прыводзіць з «Гаачжоу фучжы» (高州府志) словы: «茶产茂名新垌者，树高数尺，谷雨前摘取者最佳，以出水龙者为极品» — чай з Сіньдуна расце дрэвамі ў некалькі чы вышынёй, лепшы збіраюць да сезона Гуюй, вышэйшы сорт — з Чушуйлуна. Самога летапісу я не бачыў.
- Вершы. Там жа — радкі цынскага паэта Ян Кана (杨康), якія канчаюцца словамі «今朝新垌采茶回» — «сёння вяртаемся са збору чаю ў Сіньдуне».
- 2014. Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціну (AQSIQ) аб’яўленнем № 77 ад 14 ліпеня 2014 года ўзяло Сіньдун Ча пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем.
- 2024. У сакавіку Чайны інстытут Гуандунскай акадэміі сельскагаспадарчых навук абследаваў чайную ферму Чушуйлун (出水窿茶场) і сялянскія майстэрні. Паводле паведамлення інстытута, пасёлак прасіў дапамагчы з планам развіцця чайнай галіны і «вытлумачыць якасныя прыкметы» прадукту, а інстытут прапанаваў стварыць паказальны экалагічны сад, лінію перапрацоўкі, сістэму стандартаў вытворчасці, грамадскі брэнд і вядучае прадпрыемства.
- Назва: «Сіньдун» (新垌) — імя пасёлка; «ча» (茶) — чай.
- Лепшы ўчастак: Крыніцы пішуць яго па-рознаму: 出水窿 (Чушуйлун) — у Акадэміі і ў картцы рэестра, 出水龙 — у цытаце з летапісу, 出瑞龙村 (Чужуйлун) — у тэксце газеты. Якое напісанне афіцыйнае, я не ўстанавіў.
- Культурнае значэнне: Паводле газеты, Сіньдун завуць «краем чаю і садавіны» (茶果之乡).
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Мясцовы папуляцыйны сорт (当地群体种, dāngdì qúntǐzhǒng) — адзінае патрабаванне дакумента да сорту. Размнажэнне — насеннем або чаранкамі.
- Збор: Вясновы — да канца красавіка, восеньскі — з жніўня па кастрычнік. Толькі ручны.
- Стандарт збору: Паводле дакумента аховы:
| Сорт | Патрабаванне да свежага ліста |
|---|---|
| Асаблівы (特级) | Цэльных пупышак не менш за 80 %, пупышка з адным лістом — не больш за 20 % |
| Першы (一级) | Пупышка з двума лістамі — не менш за 70 %, пупышка з трыма лістамі — не больш за 30 %; парасткі цэлыя, пупышка не карацейшая за ліст, памер роўны |
Газета апісвае збор формулай «采早、采细、采嫩、采二叶一针» — рана, тонка, пяшчотна, «два лісты і іголка».
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Усход гарадскога павета Гаачжоу, паўднёвы захад Гуандуна.
- Рэльеф і клімат: Паводле газеты, за вёскай Чушуйлун ляжыць горны хрыбет сярод высокіх гор; зямля ўрадлівая, шмат туманоў і дажджоў. Кліматычных лікаў у знойдзеных крыніцах няма.
- Вышыня вырошчвання: Дакумент вышыню не задае; дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
- Глебы: Паводле дакумента — тры тыпы чырвоных і жоўтых глеб (赤红壤、红壤、黄壤), pH 4,5–6,0, слой глыбейшы за 1 м, арганічнага рэчыва не менш за 1,5 %.
- Агратэхніка паводле дакумента: Не больш за 30 000 кустоў на гектар; кожны год — не менш за 15 т перапрэлага арганічнага ўгнаення на гектар.
- Плошча: Паводле газеты — «больш за тысячу му» садоў з ураджаем звыш 100 кг з му; года дадзеных газета не паказвае.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Дакумент аховы задае схему: раскладванне → фіксацыя → скручванне → падсушванне → сушка → абсмажванне. Параметры — з дакумента.
- Раскладванне (摊青, tānqīng): Пры 15–20 °C ліст раскладваюць слоем 3–10 см, пакуль ён не страціць 15–30 % вільгаці.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): Пры 250–300 °C. Гатоўнасць: ліст цямнее, чаранок пры згіне не ламаецца, ліст мяккі, злёгку ліпкі, у жмені сціскаецца ў ком і крыху спружыніць, пах сырой зеляніны змяняецца чайным.
- Скручванне (揉捻, róuniǎn): Пакуль не менш за 95 % ліста не згорнецца ў палоскі.
- Падсушванне (辉干 — так у дакуменце, huīgān): Пры 80–90 °C да васьмі дзясятых сухасці: палоскі ўшчыльняюцца, колер становіцца зялёным з бляскам.
- Сушка (烘干, hōnggān): Пры 60–70 °C да вільготнасці не вышэй за 9 %.
- Абсмажванне (炒茶, chǎochá): Ручное, у катле. Пачынаюць пры 50–60 °C, за пяць хвілін да канца падымаюць да 90–100 °C. Вільготнасць гатовага чаю — не вышэй за 5 %.
Паводле газеты, чай і цяпер у асноўным робяць уручную.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне — з дакумента аховы, калі не сказана іншае.
- Знешні выгляд сухога ліста: Палоскі шчыльныя і завітыя, зялёныя, з бляскам (条索紧结、卷曲，色泽绿润).
- Пах сухога ліста: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
- Пах настою: Насычаны, салодкі і стойкі (馥郁，甘香持久).
- Смак: Моцны і мяккі, з салодкім вяртаннем (浓醇，回甘).
- Колер настою: Паводле дакумента — аранжава-жоўты, празрысты (橙黄，清亮). Газета піша інакш — «зялёны і ясны» (汤色绿明). Разыходжанне я не вырашыў; абапірацца варта на дакумент.
- Чайнае дно (завараны ліст): Дакумент яго не апісвае. Паводле газеты, у кубку ліст распраўляецца, а тонкія пупышкі ўстаюць вертыкальна.
7. Хімічны Склад
Фізіка-хімічныя патрабаванні дакумента аховы:
| Паказчык | Норма |
|---|---|
| Чайныя поліфенолы | не менш за 25,0 % |
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | не менш за 37,0 % |
Газета сцвярджае, што поліфенолаў, амінакіслот, вітамінаў і араматычных рэчываў у сіньдунскім чаі больш, чым у звычайным зялёным, але лікаў і метаду не прыводзіць. Дадзеных аб кафеіне і амінакіслотах у знойдзеных крыніцах няма.
8. Карысныя Ўласцівасці
Правераных дадзеных аб дзеянні менавіта гэтага чаю няма. Газета пералічвае народныя спосабы лячэння гэтым чаем; пацвярджальных даследаванняў я не знайшоў і паўтараць іх не буду.
9. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
10. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
11. Цана і Падробкі
Дадзеных аб цэнах у знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак прадукту з геаграфічным указаннем.
- Правяраць, што вытворца з пасёлка Сіньдун.
- Сухі ліст — шчыльныя завітыя зялёныя палоскі з бляскам.
- Пах — насычаны і стойкі, смак — моцны, з салодкім вяртаннем.
12. Цікавыя Факты
- Сіньдун Ча і Мату Люйча ўзятыя пад ахову адным аб’яўленнем 2014 года — два гуандунскія чаі ў спісе з дваццаці двух прадуктаў.
- Абсмажванне ў катле ідзе апошнім, ужо пасля сушкі, і да канца жар падымаюць амаль удвая.
- Дакумент называе настой гэтага зялёнага чаю аранжава-жоўтым.
- Паводле падання, якое пераказвае газета, у гады Гуансюй (光绪) правіцель вобласці Гаачжоу, праязджаючы праз вёску, выпіў гэтага чаю, і ў яго прайшоў боль у жываце. Гэта паданне, а не сведчанне аб дзеянні чаю.
13. Параўнанне з іншымі гуандунскімі зялёнымі чаямі
- Мату Люйча (马图绿茶): Абсмажаны зялёны чай павета Фэншунь на паўночным усходзе правінцыі; ахоўваецца тым жа аб’яўленнем 2014 года.
- Цзяалін Люйча (蕉岭绿茶): Зялёны чай павета Цзяалін з сартоў, звыклых для улуна.
- Хуайцзі Люйча (怀集绿茶): Зялёны чай паўночнага захаду Гуандуна, каля стыку з Гуансі і Хунанню.
- Лэчан Бай Маа Ча (乐昌白毛茶): Зялёны чай поўначы правінцыі з белавалосавага сорту.
На заканчэнне:
Сіньдун Ча — зялёны чай аднаго пасёлка, пра які дакумент гаворыць больш, чым прэса: мясцовы папуляцыйны сорт, асаблівы сорт амаль з адных пупышак, фіксацыя пры 250–300 °C, фінальная ручная абсмажванне, насычаны стойкі пах, моцны смак з салодкім вяртаннем і нечакана аранжава-жоўты настой. Род Дэн, радкі летапісу і вершы цынскага паэта трымаюцца на пераказе мясцовай газеты.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»