Чэнлоучжай Ча (Chénglóuzhài chá, 城楼寨茶) — плоскі зялёны чай гары Чэнлоучжай вулічнага камітэта Цзюцзе (旧街街道) у раёне Сіньчжоў (新洲区) на ўсходняй ускраіне Уханя, правінцыя Хубэй. Гара вышынёй 345 м — найвышэйшы пункт Цзюцзе, а імя ёй даў каменны форт часоў Тайпінскага паўстання, падобны да надбрамнай вежы гарадской сцяны. З 2013 года імя ахоўваецца геаграфічным сертыфікацыйным знакам — старэйшым з трох чайных знакаў аднаго вулічнага камітэта. Клас названы не ў знаку, а ў правінцыйным спісе нематэрыяльнай спадчыны (2024).
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá) — неферментаваны. Знак выдадзены на тавар «чай» (茶叶) без класа; клас названы ў сёмым правінцыйным спісе нематэрыяльнай спадчыны Хубэя, які ўрад правінцыі зацвердзіў у снежні 2024 года: у пераліку пашырэння гэтага спіса тэхналогія вырабу чаю Чэнлоучжай (城楼寨茶叶制作技艺, заяўнік — раён Сіньчжоў) стаіць у пункце № VIII-27 «Тэхналогія вырабу зялёнага чаю» (绿茶制作技艺), побач з тэхналогіямі трох іншых хубэйскіх зялёных чаёў. Гэта адзіны знойдзены дакумент, які называе клас; сам знак, стандарт або патрабаванні да якасці яго не называюць. З гэтым згаджаюцца апісанні: плоскі ліст, далікатна-зялёны настой. Форма пры гэтым мянялася: у 1951 годзе фабрыка рабіла скручаны чай.
- Катэгорыя: Плоскі зялёны чай з геаграфічным сертыфікацыйным знакам (证明商标, zhèngmíng shāngbiāo); «старая марка» (老字号, lǎozìhào) Уханя і правінцыі Хубэй.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), горад Ухань (武汉, Wǔhàn), раён Сіньчжоў (新洲, Xīnzhōu), вулічны камітэт Цзюцзе (旧街, Jiùjiē), гара Чэнлоучжай на мяжы з паветам Туаньфэн (团风县).
- Зона аховы: Правінцыйны рэестр паказвае раён Сіньчжоў як адміністрацыйную прыналежнасць трымальніка знака; юрыдычную мяжу зоны я не правяраў.
- Знак: Геаграфічны сертыфікацыйны знак № 10479862, тавар — «чай». Першы тэрмін — з 28 чэрвеня 2013 па 27 чэрвеня 2023 года. Трымальніка ў рэестры я не бачыў; прэса піша пра чайную асацыяцыю Чэнлоучжай (2011), ядро якой — чайная фабрыка Чэнлоучжай (新洲区旧街城楼寨茶厂). У спісе карыстальнікаў знака Упраўлення інтэлектуальнай уласнасці Хубэя (студзень 2026) права фабрыкі дзейнічае да 27 чэрвеня 2033 года: знак прадоўжаны.
- Геаграфічныя каардынаты: Дакладных каардынат гары ў знойдзеных крыніцах няма.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Гады Сяньфэн (咸丰), сярэдзіна XIX стагоддзя. Паводле даведкі лічбавага музея «старых марак» Міністэрства камерцыі, мясцовы шэньшы Ху Байвань (胡百万) у першыя гады Тайпінскага паўстання сабраў апалчэнне і ўмацаваўся на гары Чэнлоучжай; апалчэнцы карміліся сваёй зямлёй і тады ж пачалі саджаць і рабіць чай.
- 1951. Паводле музейнай даведкі, каля руін форта створана чайная фабрыка Чэнлоучжай: 60 му новых садоў, 12 работнікаў, ручны скручаны (卷曲形) чай. У іншым месцы даведка піша інакш: у 1951 годзе створана лясная гаспадарка Яньлівань (烟李湾林场), фабрыка вылучылася з яе пасля 1978 года.
- 1995–1999. Паводле той жа даведкі, фабрыка трымалася ручнога плоскага чаю, атрымала за яго прэмію ў Хубэі і навучыла каля сямідзесяці майстроў; з таго часу замацаваўся плоскі «Біфэн» (碧峰). У 2000-я гады фабрыка стала прыватнай і перайшла ў асноўным на машынную выпрацоўку; ручны чай рабілі патроху.
- 2003–2006. Сертыфікат арганічнага чаю (2003) і золата конкурсу «Эча бэй» (鄂茶杯, 2006).
- 2010. На Шанхайскай міжнароднай чайнай выставе плоскі «Біфэн» фабрыкі атрымаў золата.
- 2011. Статус уханьскай «старой маркі» — у першай партыі.
- 2013. Рэгістрацыя геаграфічнага сертыфікацыйнага знака.
- 2014–2015. Чай унесены ў раённы спіс нематэрыяльнай спадчыны (2014), тэхналогія яго вырабу — у гарадскі (жнівень 2015).
- 2021. 9 снежня Дэпартамент камерцыі правінцыі Хубэй прызнаў чай «старой маркай Хубэя».
- 2024. Тэхналогія ўвайшла ў сёмы правінцыйны спіс нематэрыяльнай спадчыны Хубэя — у пералік пашырэння, пункт № VIII-27 «Тэхналогія вырабу зялёнага чаю».
- Пераемнасць: Музейная даведка налічвае пяць пакаленняў майстроў, ад настаўніка да вучня.
- Назва: 城楼 (chénglóu) — надбрамная вежа гарадской сцяны, 寨 (zhài) — горнае ўмацаванне, 茶 (chá) — чай. Імя гары і чаю даў каменны форт.
- Культурнае значэнне: Галоўная мясцовая пахвала чаю — прымаўка «доўга заварваецца — не чырванее, доўга захоўваецца — не псуецца» (久泡不变红，久放不变质). Музейная даведка звязвае яе, паводле падання, з калодзежам у храме Караля-цмока ўнутры форта: вада ў ім круглы год стаяла на адным узроўні, і завараны на ёй чай быццам бы доўга не цямнеў.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Для знака не названы. Паводле музейнай даведкі, у 2010-я фабрыка завяла клонавыя (无性系, wúxìngxì) сарты, не называючы іх, і пашырыла сады да 1200 му.
- Стары сад: Паводле той жа даведкі, у руінах форта захаваўся сад у 20 му, закладзены яшчэ пры апалчэнні; замераў узросту кустоў няма.
- Сыравіна, стандарт і час збору: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Гара Чэнлоучжай ляжыць на паўднёвы ўсход ад цэнтра Цзюцзе, на мяжы з паветам Туаньфэн, у паўднёвых адгор’ях гор Дабешань (大别山, Dàbiéshān).
- Рэльеф: Звілістыя хрыбты, ярусы вяршынь і лагчын. Форт — адзін з «сарака васьмі фортаў Цыхуана» (蕲黄四十八寨) і помнік гарадскога значэння; да таго ж шэрагу адносіцца суседні Даолоучжай.
- Вышыня вырошчвання: 345 м — найвышэйшы пункт Цзюцзе.
- Клімат і глебы: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Дакументальна вядома няшмат: форма плоская, ручны чай робяць патроху побач з машынным, і пры фабрыцы працуе група, якая аднаўляе ручную тэхналогію. Параметраў апрацоўкі ў знойдзеных крыніцах няма.
Агульная схема плоскіх зялёных чаёў такая: раскладванне свежага ліста (摊放, tānfàng), фіксацыя ў катле (杀青, shāqīng), выпростванне (理条, lǐtiáo), наданне плоскай формы (压扁, yābiǎn), даводка і сушка (辉锅, huīguō). Гэта агульная схема класа, а не апісанне тэхналогіі Чэнлоучжай Ча: яе параметраў крыніцы не прыводзяць.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
- Знешні выгляд сухога ліста: Плоскі, прамы і стройны, гладкі і роўны (扁平挺秀，光滑齐匀). Колер — зялёны з жаўцізной (绿中显黄), у народзе — «колеру неабітага рысу» (糙米色).
- Арамат сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
- Арамат настою: Устойлівы каштанавы (栗香持久) — так піша прэса; у даведцы музея стаіць 粟香, «арамат проса». Якое напісанне правільнае, паводле знойдзеных крыніц не вырашыць.
- Смак: Салодкі, свежы і мяккі (味甘鲜醇); даведачны сайт піша — высокі, бадзёры, мяккі і насычаны (滋味高爽醇厚). Прэса і музейная даведка дадаюць, што арамат застаецца ў роце, а ў горле — салодкі зварот (润喉回甘).
- Колер настою: Далікатна-зялёны і яркі (汤色嫩绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Роўнае (叶底匀一, у прэсе — 均一); іншых падрабязнасцей у знойдзеных крыніцах няма.
7. Хімічны Склад
Фізіка-хімічных дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю. Асобных рэкамендацый у знойдзеных крыніцах няма.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа для зялёнага чаю. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Паводле музейнай даведкі фабрыкі, мясцовы зялёны чай падаражэў з менш чым 200 да 600–800 юаняў за цзінь (500 г), а мясцовы «белы» — з 800 да 1200–1800 юаняў. Гэта цэны чаю акругі ў цэлым, а не менавіта Чэнлоучжай Ча, і года даведка не паказвае.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць геаграфічны сертыфікацыйны знак № 10479862.
- Правяраць, што вытворца з раёна Сіньчжоў, квартал Цзюцзе.
- Ліст — плоскі, прамы, зялёны з жаўцізной; арамат устойлівы; настой далікатна-зялёны.
- Не блытаць з суседнімі знакамі таго ж квартала — Цзюцзе Байча (旧街白茶) і Даолоучжай Байча (刀楼寨白茶): гэта іншыя рэгістрацыі.
11. Цікавыя Факты
- Імя чаю дала не вёска і не рака, а фартыфікацыя.
- Стары сад у 20 му ляжыць у руінах форта, які сам лічыцца помнікам.
- У 2019 годзе фабрыка, паводле музейнай даведкі, пастаўляла чай у вёску ўдзельнікаў Сусветных ваенных гульняў ва Ухане.
12. Параўнанне з суседнімі і роднаснымі чаямі
- Даолоучжай Байча (刀楼寨白茶): Суседні знак квартала (2017), таксама названы па горнай крэпасці; яго клас дакументам не ўстаноўлены.
- Цзюцзе Байча (旧街白茶): Трэці знак таго ж вулічнага камітэта; «белы» у імені класа не даказвае.
- Байцюань Люйча (柏泉绿茶): Плоскі зялёны чай раёна Дунсіху на другім краі Уханя — яшчэ адзін ахоўны чай у межах горада.
- Санься Лун Цзін (三峡龙井): Плоскі зялёны чай акругі Ічан той жа правінцыі.
- Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井): Галоўны ўзор плоскага зялёнага чаю; родніць форма ліста.
У заключэнне:
Чэнлоучжай Ча — плоскі зялёны чай з доўгай мясцовай гісторыяй: гара ў 345 м з фортам тайпінскіх гадоў, фабрыка з 1951 года, знак № 10479862 з 2013-га, у фабрыкі прадоўжаны да 2033-га, і тэхналогія ў правінцыйным спісе спадчыны з 2024-га. Сам знак выдадзены на «чай» без класа; зялёным яго тэхналогію называе правінцыйны спіс спадчыны, і апісанні ліста і настою з гэтым згаджаюцца.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»